Sau nhổ răng bị tê môi kéo dài phải làm gì? Mốc thời gian và cách xử trí

Bao lâu là bình thường và bao lâu là bất thường

Thuốc tê nha khoa thông thường làm mất cảm giác trong khoảng hai đến năm giờ tuỳ loại và tuỳ có dùng thuốc co mạch kèm theo hay không. Với kỹ thuật gây tê vùng ở hàm dưới, cảm giác tê nửa môi dưới và cằm có thể kéo dài đến sáu hoặc bảy giờ ở một số người. Đây vẫn nằm trong giới hạn bình thường.

Mốc cần chú ý là hai mươi bốn giờ. Sau khoảng thời gian này, thuốc tê đã chuyển hoá hết trong mọi trường hợp. Nếu môi, cằm hoặc lưỡi vẫn còn tê, mất cảm giác hoặc cảm giác như kiến bò, nguyên nhân không còn là thuốc mà là dây thần kinh đã bị ảnh hưởng.

Có vài kiểu cảm giác khác nhau và chúng có ý nghĩa khác nhau. Mất cảm giác hoàn toàn là một tình huống. Cảm giác tê rần, châm chích, như kiến bò là một tình huống khác, thường gợi ý thần kinh đang trong quá trình hồi phục. Cảm giác đau rát hoặc điện giật khi chạm nhẹ là kiểu khó chịu nhất và cần được đánh giá riêng.

Điều nên làm ngay khi phát hiện: liên hệ lại phòng khám nơi nhổ răng, và tự ghi lại mốc thời gian cùng vùng bị tê. Vẽ ra giấy vùng nào mất cảm giác, ghi ngày. Việc theo dõi diễn tiến theo tuần là cơ sở quan trọng nhất để bác sĩ đánh giá tiên lượng, và ký ức thì không đáng tin bằng ghi chép.

Vì sao chuyện này xảy ra: giải phẫu quyết định

Dây thần kinh xương ổ răng dưới chạy trong một ống xương dọc theo hàm dưới, rồi thoát ra ở lỗ cằm để chi phối cảm giác cho môi dưới và da cằm. Chân răng khôn hàm dưới, ở một tỷ lệ không nhỏ người Việt, nằm rất sát hoặc thậm chí ôm lấy ống thần kinh này.

Khi nhổ một chiếc răng như vậy, thao tác bẩy và lấy răng có thể làm dây thần kinh bị kéo căng, chèn ép hoặc va chạm. Phần lớn các trường hợp là tổn thương nhẹ dạng chèn ép, sợi thần kinh còn nguyên vẹn về cấu trúc và cảm giác hồi phục dần trong vài tuần đến vài tháng. Một tỷ lệ nhỏ hơn là tổn thương nặng hơn, thời gian hồi phục dài hơn và có thể không hồi phục hoàn toàn.

Một đường thần kinh khác cũng liên quan là thần kinh lưỡi, chạy ở mặt trong xương hàm dưới gần vùng răng khôn. Tổn thương đường này gây tê nửa lưỡi và thay đổi vị giác.

Điều đáng nói: nguy cơ này đánh giá được trước khi nhổ. Phim X-quang thường quy cho thấy chân răng và ống thần kinh chồng lên nhau, nhưng đó là hình chiếu hai chiều nên không phân biệt được răng nằm trong, ngoài hay xuyên qua ống. Phim CBCT 3D dựng được quan hệ không gian thật giữa chân răng và ống thần kinh. Với ca có dấu hiệu nghi ngờ trên phim thường, việc chụp CBCT trước khi nhổ thay đổi hẳn cách tiếp cận phẫu thuật.

Tiên lượng hồi phục theo mốc thời gian

Hồi phục thần kinh cảm giác diễn ra chậm và không đều. Dưới đây là cách phân nhóm thường dùng để theo dõi.

Mốc thời gian	Tình trạng	Ý nghĩa
Dưới 24 giờ	Còn tê	Nhiều khả năng vẫn là tác dụng thuốc tê
1 đến 7 ngày	Còn tê, có cải thiện dần	Thường là chèn ép do phù nề, tiên lượng tốt
2 đến 8 tuần	Cảm giác quay lại từng phần	Tái tạo sợi thần kinh đang diễn ra
3 đến 6 tháng	Còn tê vùng nhỏ	Đa số ca hồi phục trong khoảng này
Trên 6 đến 12 tháng	Không cải thiện thêm	Cần đánh giá chuyên sâu tại cơ sở phẫu thuật hàm mặt

Một chi tiết hay gây hoang mang: trong quá trình hồi phục, nhiều người thấy vùng tê chuyển sang cảm giác châm chích, ngứa hoặc như bị điện giật nhẹ. Cảm giác này khó chịu nhưng thường là dấu hiệu sợi thần kinh đang tái tạo, không phải dấu hiệu xấu đi.

Dấu hiệu thật sự đáng lo là ngược lại: vùng tê giữ nguyên diện tích và cường độ trong nhiều tuần liền, không có bất kỳ thay đổi nào. Đó là lúc cần đánh giá lại kỹ hơn.

Trong thời gian còn tê, có hai lưu ý thực tế. Thứ nhất, cẩn thận khi ăn uống vì bạn không cảm nhận được nhiệt độ và có thể cắn vào môi mà không biết. Thứ hai, kiểm tra môi trong gương sau khi ăn để phát hiện vết cắn sớm.

Vai trò của laser trong hỗ trợ hồi phục

Một trong những biện pháp được dùng để hỗ trợ mô lành thương sau tiểu phẫu là chiếu laser mức năng lượng thấp. Cơ chế được cho là kích thích hoạt động của ty thể trong tế bào, tăng chuyển hoá và giảm phản ứng viêm tại chỗ.

Ở Nha khoa Hiếu Minh, Laser Diode được dùng trong quy trình sau tiểu phẫu để hỗ trợ giảm sưng nề và thúc đẩy lành thương vùng can thiệp. Cần nói rõ mức độ: đây là biện pháp hỗ trợ, không phải phương pháp chữa tổn thương thần kinh, và không cơ sở nào cam kết được kết quả với tình trạng này. Tiến trình hồi phục thần kinh phụ thuộc chủ yếu vào mức tổn thương ban đầu.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát tốt phù nề trong những ngày đầu có ý nghĩa thực tế, vì một phần cảm giác tê ở giai đoạn sớm đến từ chèn ép do sưng nề chứ không phải tổn thương trực tiếp. Chườm lạnh đúng cách trong 24 giờ đầu, dùng thuốc theo đúng đơn và tái khám đúng hẹn đều nằm trong nhóm việc này.

Một số ca có dùng huyết tương giàu tiểu cầu PRF đặt vào ổ răng sau nhổ để hỗ trợ lành thương, chi phí từ 500.000đ đến 800.000đ. Đây cũng là biện pháp hỗ trợ mô mềm và xương, không nhằm điều trị thần kinh.

Phòng ngừa: những gì làm được trước khi nhổ

Cách hiệu quả nhất để xử lý biến chứng này là giảm khả năng nó xảy ra ngay từ đầu. Có bốn việc thuộc về phía phòng khám và một việc thuộc về phía người bệnh.

Về phía phòng khám: chụp phim đánh giá đầy đủ trước khi lên kế hoạch, chụp CBCT 3D khi phim thường cho thấy chân răng chồng lên ống thần kinh; chọn đường mở xương và hướng chia răng sao cho tránh xa vùng nguy hiểm; dùng máy Piezotome cắt xương bằng sóng siêu âm cho ca sát thần kinh, vì đầu siêu âm cắt được mô cứng nhưng ít tác động lên mô mềm và thần kinh so với mũi khoan quay, chi phí 1.000.000đ; và cân nhắc kỹ thuật chia răng thành nhiều mảnh nhỏ để lấy ra thay vì bẩy nguyên chiếc.

Hình dưới là ekip đang thực hiện một ca tiểu phẫu nhổ răng khôn tại phòng khám.

Về phía người bệnh: hỏi rõ trước khi nhổ. Câu hỏi cụ thể nên đặt ra là chân răng của tôi có nằm sát ống thần kinh không, có cần chụp CBCT không, và nếu có nguy cơ thì phương án hạn chế là gì. Một chiếc răng khôn không đau và không gây biến chứng, nằm rất sát thần kinh, đôi khi lựa chọn hợp lý là theo dõi định kỳ thay vì nhổ. Việc này cần bác sĩ đánh giá cụ thể, chi tiết tại trang nhổ răng khôn.

Chi phí nhổ răng khôn hàm dưới tại phòng khám: mọc thẳng 1.500.000đ, lệch 90 độ 2.500.000đ, ngầm 3.500.000đ. Hàm trên lần lượt là 1.000.000đ, 2.000.000đ và 3.000.000đ. Bảng giá đầy đủ tại trang bảng giá.

Khi nào cần chuyển tuyến và cần chuẩn bị gì

Nếu sau khoảng ba đến sáu tháng theo dõi mà vùng tê không thu hẹp và cường độ không thay đổi, hoặc nếu ngay từ đầu vùng mất cảm giác rộng kèm đau rát dữ dội, bạn cần được đánh giá tại cơ sở chuyên sâu về phẫu thuật hàm mặt. Một số kỹ thuật can thiệp thần kinh có hiệu quả phụ thuộc vào thời điểm thực hiện, nên trì hoãn quá lâu làm hẹp lựa chọn.

Khi đi khám, mang theo ba thứ. Phim chụp trước khi nhổ, vì đó là bằng chứng về quan hệ giữa chân răng và ống thần kinh. Ghi chép diễn tiến của bạn theo tuần, gồm vùng tê và mức cảm giác. Thông tin về ca nhổ: ngày thực hiện, răng nào, có chia răng mở xương hay không.

Nếu bạn ở khu vực Hoàng Mai, Thanh Xuân và cần đánh giá lại một ca nhổ răng đã thực hiện nơi khác, Nha khoa Hiếu Minh thăm khám và tư vấn miễn phí. Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận đường cho người ở Định Công, Linh Đàm, Pháp Vân và Giáp Bát. Hotline 0354 655 688, giờ mở cửa 8:30 đến 19:30 thứ Hai đến thứ Bảy. Thông tin đội ngũ tại trang bác sĩ.