Thuốc tê nha khoa có gây tác dụng phụ gì và ai cần thận trọng

Thuốc tê nha khoa hoạt động thế nào và vì sao có tác dụng phụ

Thuốc tê nha khoa hoạt động bằng cách chặn kênh natri trên màng sợi thần kinh, khiến tín hiệu đau không truyền được về não. Vùng được tiêm mất cảm giác trong khoảng một đến ba giờ tuỳ loại thuốc và liều dùng, còn bạn vẫn tỉnh táo hoàn toàn.

Hầu hết thuốc tê dùng trong nha khoa hiện nay thuộc nhóm amide. Ống thuốc thường có thêm một lượng rất nhỏ chất co mạch, tác dụng là giữ thuốc ở lại vùng cần tê lâu hơn, giảm chảy máu tại chỗ và giảm lượng thuốc trôi vào tuần hoàn chung.

Chính chất co mạch này là nguyên nhân của phản ứng mà bệnh nhân hay lo nhất: tim đập nhanh, hồi hộp, hơi run tay ngay sau khi tiêm. Cảm giác đó gần giống như vừa uống một ly cà phê đặc, kéo dài vài phút rồi tự hết. Nó không phải dị ứng và cũng không phải dấu hiệu tiêm sai.

Nhóm phản ứng thứ hai đến từ chính cơ chế gây tê: tê lan sang vùng lân cận. Tê một răng hàm dưới đồng nghĩa với tê nửa môi dưới, một phần lưỡi và cằm cùng bên, vì các nhánh thần kinh đi chung một đường. Đây là điều bình thường, không phải biến chứng.

Các phản ứng thường gặp và thời gian chúng kéo dài

Bảng dưới liệt kê những gì bệnh nhân hay gặp nhất, kèm mốc thời gian để bạn biết khi nào nên yên tâm và khi nào nên gọi lại phòng khám.

Biểu hiện	Nguyên nhân thường gặp	Thường kéo dài
Tim đập nhanh, hồi hộp	Chất co mạch trong thuốc	2 – 10 phút
Tê môi, lưỡi, cằm	Thuốc lan theo nhánh thần kinh	2 – 4 giờ
Choáng nhẹ, vã mồ hôi	Phản xạ do lo lắng, hạ đường huyết	5 – 15 phút
Bầm tím chỗ tiêm	Kim chạm mạch máu nhỏ	3 – 7 ngày
Đau nhức chỗ tiêm	Kim xuyên qua cơ	1 – 3 ngày
Khó há miệng sau tiêm vùng hàm dưới	Co cơ sau tiêm	Vài ngày đến 2 tuần
Cắn phải môi hoặc má	Còn tê nên không cảm nhận được	Vết thương lành 5 – 10 ngày

Cắn phải môi là tai nạn phổ biến nhất và gặp nhiều ở trẻ em, vì trẻ tò mò cắn thử vùng tê. Vết cắn có thể sưng to trông đáng sợ dù bản thân nó không nguy hiểm. Cách phòng là không ăn nhai cho tới khi hết tê hoàn toàn, và với trẻ thì người lớn phải để mắt trong hai đến ba giờ đầu.

Choáng nhẹ sau tiêm phần lớn không do thuốc mà do phản xạ thần kinh phế vị khi lo lắng, đặc biệt nếu bạn đến khám lúc bụng đói. Ăn nhẹ trước khi đi làm răng giảm rõ tình huống này.

Những dấu hiệu thật sự đáng lo

Cần tách bạch rõ: các phản ứng ở phần trên là lành tính. Nhóm dưới đây thì khác và cần báo ngay cho bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế.

Nổi mề đay lan rộng, ngứa toàn thân, sưng môi mắt, khó thở, thở rít hoặc tụt huyết áp sau tiêm — đây là biểu hiện của phản ứng dị ứng thật sự. Dị ứng với thuốc tê nhóm amide rất hiếm, và nhiều trường hợp được cho là dị ứng thuốc tê hoá ra là phản ứng với chất bảo quản hoặc là cơn hoảng sợ. Dù vậy, mọi biểu hiện thuộc nhóm này đều phải xử trí ngay chứ không chờ xem.

Tê kéo dài quá 24 giờ ở môi hoặc lưỡi là dấu hiệu thứ hai cần khám lại. Nguyên nhân có thể là kim chạm vào bó sợi thần kinh. Đa số hồi phục dần sau vài tuần đến vài tháng, nhưng cần được ghi nhận và theo dõi chứ không nên bỏ qua.

Dấu hiệu thứ ba là sưng nóng đỏ tăng dần tại chỗ tiêm sau hai đến ba ngày kèm sốt, gợi ý nhiễm trùng chứ không phải phản ứng thuốc. Thứ tư là mắt mờ, sụp mi hoặc nhìn đôi thoáng qua sau khi tiêm vùng hàm trên — hiện tượng này do thuốc lan theo mạch máu, thường tự hết trong vài giờ, nhưng phải báo bác sĩ ngay khi xảy ra để được theo dõi.

Nếu bạn từng có bất kỳ phản ứng nào kể trên trong lần làm răng trước, hãy nói ngay từ đầu buổi khám. Thông tin đó thay đổi cách bác sĩ chọn thuốc và cách tiêm.

Quy trình gây tê giảm khó chịu tới mức nào

Cảm giác đau khi tiêm chủ yếu đến từ ba thứ: mũi kim xuyên qua niêm mạc, áp lực khi bơm thuốc quá nhanh, và nhiệt độ thuốc lạnh hơn cơ thể. Cả ba đều xử lý được.

Trước khi đâm kim, bác sĩ bôi thuốc tê bề mặt lên niêm mạc và chờ khoảng một phút, nhờ đó bạn gần như không cảm nhận mũi kim. Thuốc được bơm chậm để mô có thời gian giãn ra, và dùng kim mảnh. Hình dưới là thao tác gây tê tại phòng khám.

Với người sợ tiêm, có mấy điều tự làm được: hẹn khám vào buổi sáng khi bạn còn tỉnh táo, ăn nhẹ trước khi đi, nói thẳng với bác sĩ rằng mình sợ để được đi chậm hơn và giải thích từng bước, và thoả thuận một dấu hiệu tay để dừng lại bất cứ lúc nào. Những cách này nghe đơn giản nhưng hiệu quả hơn nhiều so với việc cố chịu đựng.

Một điều cần nói thật: gây tê làm mất cảm giác đau, không làm mất cảm giác áp lực và rung. Trong lúc nhổ răng khôn bạn vẫn nghe tiếng và cảm nhận lực đẩy. Điều đó bình thường và không có nghĩa là thuốc tê không ăn. Nếu bạn thấy đau nhói thật sự thì phải giơ tay báo ngay, bác sĩ sẽ tiêm bổ sung.

Nhóm người cần khai báo kỹ trước khi tiêm tê

Người có bệnh tim mạch, đặc biệt là loạn nhịp, đau thắt ngực, mới đặt stent hoặc mới nhồi máu cơ tim trong sáu tháng, cần nói rõ. Chất co mạch trong thuốc tê làm tăng nhịp tim nhẹ, và bác sĩ sẽ cân nhắc loại thuốc cũng như liều dùng phù hợp.

Người tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt cũng vậy. Đây là lý do phòng khám đo huyết áp trước khi can thiệp chứ không phải thủ tục hình thức. Huyết áp quá cao tại thời điểm khám là chỉ định hoãn thủ thuật, không phải chuyện bỏ qua được.

Phụ nữ mang thai cần cho biết tuổi thai. Việc gây tê nha khoa khi cần thiết vẫn thực hiện được, thường ưu tiên ba tháng giữa, nhưng bác sĩ sẽ chọn thuốc và hạn chế chụp phim. Phụ nữ đang cho con bú cũng nên báo để được hướng dẫn cụ thể.

Các nhóm còn lại cần khai báo: người có bệnh gan vì thuốc tê nhóm amide chuyển hoá qua gan; người bị cường giáp; người đang dùng thuốc chống trầm cảm ba vòng hoặc thuốc ức chế MAO; người có tiền sử co giật, động kinh; và người từng ngất khi tiêm hay lấy máu. Trẻ nhỏ và người cao tuổi cần tính liều theo cân nặng và chức năng gan thận chứ không dùng liều chung.

Danh sách này nghe dài, nhưng thực tế phần lớn các trường hợp trên vẫn gây tê được bình thường. Vấn đề chỉ nảy sinh khi bác sĩ không biết trước.

Chi phí và những thủ thuật nào cần gây tê

Chi phí gây tê nằm trong giá của từng thủ thuật, không tính riêng thành khoản. Dưới đây là các thủ thuật thường cần tê cùng mức giá công bố tại phòng khám.

Thủ thuật	Chi phí
Nhổ răng sữa bôi tê	50.000đ
Nhổ răng sữa tiêm tê	100.000đ
Nhổ răng đã điều trị tuỷ	300.000đ
Nhổ răng cửa, chân răng, răng hàm nhỏ	500.000đ
Nhổ răng hàm lớn	1.000.000đ
Nhổ răng khôn hàm dưới mọc thẳng	1.500.000đ
Nhổ răng khôn hàm dưới ngầm	3.500.000đ
Điều trị tuỷ răng hàm lớn	1.500.000đ
Trám răng Composite hoặc Fuji	150.000đ
Cắt lợi trùm	500.000đ

Một số thủ thuật nhẹ như trám lỗ sâu nông chỉ ở lớp men có thể làm không cần tê. Bác sĩ sẽ trao đổi trước, và bạn hoàn toàn có quyền yêu cầu tê nếu thấy khó chịu. Thông tin về trám răng và điều trị tuỷ có trên các trang dịch vụ tương ứng.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Khương Đình. Gọi 0354 655 688 nếu bạn có bệnh nền và muốn hỏi trước về việc gây tê. Thăm khám và tư vấn miễn phí.