Ăn nhiều đồ chua làm mòn men răng đến mức nào?

Ngưỡng gây hại là pH 5,5 và rất nhiều thứ quen thuộc vượt ngưỡng đó

Men răng bắt đầu mất khoáng khi môi trường miệng có pH dưới 5,5. Đây là con số cần nhớ vì phần lớn đồ uống phổ biến đều nằm dưới ngưỡng này, thường là dưới xa.

Men răng cấu tạo chủ yếu từ tinh thể hydroxyapatit, một hợp chất canxi và phốt phát. Trong môi trường axit, ion hydro tấn công cấu trúc này và kéo canxi ra khỏi bề mặt men. Quá trình đó gọi là mất khoáng. Nếu axit chỉ thoáng qua và nước bọt kịp trung hòa, khoáng chất có thể quay lại bề mặt men. Nếu axit lặp lại liên tục cả ngày, cán cân nghiêng hẳn về phía mất khoáng.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa men răng và các mô khác của cơ thể là men răng không có tế bào sống. Xương gãy thì lành, da rách thì liền, còn men răng mòn đi thì mất vĩnh viễn. Cơ thể chỉ có thể tái khoáng hóa bề mặt ở mức rất nông, không thể dựng lại lớp men đã mất.

Dưới lớp men là ngà răng, mô mềm hơn và có các ống ngà dẫn thẳng tới tủy. Khi men mòn tới mức lộ ngà, bạn bắt đầu thấy ê buốt khi ăn nóng lạnh chua ngọt. Đó là lúc tổn thương đã đi khá xa chứ không phải mới bắt đầu.

Xếp hạng độ axit của các món quen thuộc

Không phải cứ vị chua mới có axit và không phải cứ ngọt là an toàn. Nhiều đồ uống ngọt có độ axit cao hơn cả nước cam.

Món	pH ước tính	Mức nguy cơ với men răng
Nước chanh nguyên chất	khoảng 2,0	Rất cao
Nước ngọt có ga	khoảng 2,5	Rất cao
Giấm và nước chấm chua	khoảng 2,5–3,0	Rất cao
Nước tăng lực	khoảng 3,0	Rất cao
Nước cam ép	khoảng 3,5	Cao
Rượu vang trắng	khoảng 3,5	Cao
Sữa chua uống	khoảng 4,0	Trung bình
Cà phê đen	khoảng 5,0	Thấp
Sữa tươi	khoảng 6,7	Không đáng kể
Nước lọc	khoảng 7,0	Trung tính

Điều bất ngờ với nhiều người: nước ngọt có ga còn chua hơn nước cam. Vị ngọt của đường che đi vị axit nên bạn không cảm nhận được, nhưng axit phosphoric và axit carbonic trong đó vẫn tác động lên men răng như thường.

Một hiểu lầm khác là nghĩ nước chanh ấm buổi sáng lành mạnh nên vô hại với răng. Lợi ích với cơ thể có thể có, nhưng với men răng thì một cốc nước chanh mỗi sáng, uống chậm trong hai mươi phút, là hai mươi phút men răng ngâm trong axit pH 2.

Cách uống quan trọng ngang với thứ bạn uống. Nhấp từng ngụm suốt buổi làm việc gây hại nhiều hơn uống hết trong năm phút, vì mỗi ngụm lại kéo dài khoảng thời gian pH miệng ở dưới ngưỡng an toàn.

Ngoài đồ ăn còn có axit từ bên trong

Trào ngược dạ dày thực quản là nguyên nhân gây mòn men răng nghiêm trọng mà nhiều người không nghĩ tới. Dịch vị dạ dày có pH khoảng 1,5–2, chua hơn cả nước chanh.

Dấu hiệu nhận biết mòn răng do trào ngược khá đặc trưng: mặt trong của răng cửa hàm trên mòn lõm và mỏng dần, trong khi mặt ngoài vẫn tương đối lành. Đây là vùng dịch vị tiếp xúc trực tiếp khi trào lên. Nhiều người phát hiện mình bị trào ngược lần đầu chính là qua khám răng.

Nôn nghén khi mang thai kéo dài cũng gây tác động tương tự. Phụ nữ mang thai nôn nhiều nên súc miệng bằng nước lọc pha một chút baking soda sau khi nôn, và tuyệt đối không chải răng ngay lúc đó vì men đang mềm.

Khô miệng là yếu tố làm nặng thêm mọi thứ. Nước bọt là hàng phòng thủ tự nhiên: nó rửa trôi axit, trung hòa pH và cung cấp canxi phốt phát để tái khoáng hóa. Người dùng thuốc chống trầm cảm, thuốc dị ứng, thuốc huyết áp, hoặc người thở bằng miệng khi ngủ có lượng nước bọt giảm, nên axit tồn tại lâu hơn trong miệng.

Một nhóm nữa là người tập gym hay chạy bộ đường dài, uống nước tăng lực và nước điện giải liên tục trong lúc thở bằng miệng khiến miệng khô. Đây là tổ hợp gây mòn răng rất nhanh mà ít ai để ý.

Sai lầm phổ biến: chải răng ngay sau khi ăn đồ chua

Chải răng ngay sau khi ăn đồ chua làm mòn men nhiều hơn là bảo vệ. Đây là lời khuyên ngược với trực giác nhưng có lý do rõ ràng.

Ngay sau khi tiếp xúc axit, lớp bề mặt men răng đang ở trạng thái mềm và mất khoáng tạm thời. Chải răng lúc này giống như chà giấy nhám lên bề mặt vừa bị ăn mòn: bạn cào đi chính lớp men đang chờ được tái khoáng hóa. Nghiên cứu thực hành lâm sàng thống nhất khuyến cáo chờ khoảng 30 phút, đủ để nước bọt trung hòa pH và men cứng lại.

Việc nên làm ngay sau khi ăn đồ chua là súc miệng bằng nước lọc để pha loãng axit. Nếu có sẵn, một ly sữa hoặc một miếng phô mai giúp trung hòa nhanh hơn nhờ canxi. Nhai kẹo cao su không đường cũng có ích vì kích thích tiết nước bọt.

Một thói quen khác cần bỏ là ngậm hoặc súc nước ngọt trong miệng trước khi nuốt. Nhiều người làm việc này một cách vô thức khi uống đồ có ga. Dùng ống hút đặt sâu vào trong miệng giúp giảm tiếp xúc với mặt ngoài răng cửa.

Cuối cùng, chải răng quá mạnh với bàn chải lông cứng là thứ nhân đôi thiệt hại. Nên dùng lông mềm, chải theo chuyển động xoay nhẹ chứ không chà ngang qua lại.

Khi men đã mòn thì làm gì

Không có cách nào dựng lại men răng đã mất, nên hướng xử lý là chặn nguyên nhân, tái khoáng hóa phần còn cứu được, và phục hồi phần đã tổn thương sâu.

Bước đầu là khám để xác định mức độ và nguyên nhân. Bác sĩ đánh giá vùng mòn, kiểm tra xem có kèm trào ngược hay nghiến răng không, và loại trừ sâu răng đi kèm. Kế hoạch điều trị được xây dựng theo mức độ chứ không phải một công thức chung.

Với mòn nhẹ mới ở lớp men, biện pháp chính là bôi Fluor dự phòng giá 500.000đ, thay đổi thói quen ăn uống và dùng kem đánh răng chứa fluor nồng độ cao. Fluor tạo thành fluorapatit trên bề mặt, cứng hơn và chịu axit tốt hơn hydroxyapatit ban đầu.

Với mòn tới ngà gây ê buốt hoặc mất hình thể răng, cần phục hồi bằng trám. Trám Composite hoặc Fuji 150.000đ, hàn cổ răng 200.000đ với các tổn thương vùng cổ, hàn kỹ thuật Sandwich 250.000đ, hàn thẩm mỹ 500.000đ. Chi tiết tại trang trám răng.

Với mòn rất nặng làm mất chiều cao thân răng và ảnh hưởng khớp cắn, có thể cần phục hình bằng răng sứ. Đây là bước cuối cùng chứ không phải bước đầu tiên, và chi phí cao hơn nhiều so với phòng ngừa sớm.

Dưới đây là hình ảnh bác sĩ tư vấn kế hoạch điều trị cho khách hàng.

Theo dõi tiến triển: nhìn thấy mới tin được

Mòn men răng tiến triển chậm nên rất khó tự nhận ra bằng cách soi gương, và đó là lý do phần lớn người bệnh chỉ phát hiện khi đã ê buốt.

Camera nội soi trong miệng cho phép phóng to hình ảnh từng răng lên màn hình ngay tại ghế. Bạn nhìn thấy chính răng của mình: vùng men mờ đục do mất khoáng, mặt nhai bị mòn phẳng, bờ cắn răng cửa mỏng đi và trong hơn, hay vùng cổ răng lõm hình chữ V. Những chi tiết này gần như không thể tự thấy trong gương phòng tắm.

Giá trị lớn nhất của việc nhìn tận mắt là nó biến lời khuyên trừu tượng thành quyết định cụ thể. Nghe nói uống ít nước ngọt lại thì dễ bỏ qua, nhưng nhìn thấy bờ cắn răng cửa của chính mình đã mỏng đi thì khác.

Ảnh chụp nội soi cũng là mốc so sánh. Sáu tháng hoặc một năm sau, bác sĩ chụp lại cùng góc và đối chiếu để biết tổn thương có tiến triển tiếp hay đã dừng. Nếu vẫn tiến triển dù đã thay đổi ăn uống, phải nghĩ tới nguyên nhân từ bên trong như trào ngược, và cần khám chuyên khoa tiêu hóa song song.

Hình dưới là camera nội soi trong miệng đang hiển thị tình trạng răng trực tiếp lên màn hình.

Nếu bạn ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Thanh Xuân, Linh Đàm hay Khương Đình và hay thấy ê buốt khi ăn đồ chua nóng lạnh, hãy đi khám sớm thay vì chờ đến khi phải phục hình. Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688. Xem thêm bảng giá hoặc liên hệ để đặt lịch.