Ăn uống thế nào để giữ răng chắc khỏe lâu dài?

Tần suất ăn quan trọng hơn lượng ăn

Đây là điều trái với trực giác nhất về dinh dưỡng và răng miệng, nên cần nói trước tiên.

Mỗi khi bạn ăn thứ gì có đường hoặc tinh bột, vi khuẩn trong mảng bám lên men chúng và tạo ra axit. Độ pH trong khoang miệng tụt xuống dưới ngưỡng 5,5, và ở ngưỡng đó men răng bắt đầu mất khoáng. Nước bọt sau đó trung hòa dần axit và đưa khoáng chất trở lại bề mặt men. Quá trình phục hồi này mất khoảng hai mươi tới ba mươi phút.

Hệ quả: một người ăn cả thanh sô cô la trong một lần chịu đúng một chu kỳ axit. Người khác chia thanh sô cô la đó ra ăn từng miếng nhỏ suốt buổi chiều thì tạo ra sáu, bảy chu kỳ axit liên tiếp, và men răng gần như không có lúc nào được phục hồi. Cùng một lượng đường, nhưng nguy cơ sâu răng chênh nhau rất xa.

Điều này áp dụng cho cả đồ uống. Một cốc nước ngọt uống hết trong năm phút ít hại hơn nhiều so với cùng cốc đó nhấp từng ngụm trong hai tiếng ngồi làm việc. Thói quen để chai nước ngọt hoặc cà phê sữa bên bàn và uống nhâm nhi cả buổi là một trong những kiểu ăn uống gây hại nhất cho răng, dù tổng lượng đường không lớn.

Nguyên tắc thực tế: gom đồ ngọt vào bữa ăn chính thay vì ăn riêng lẻ, và giới hạn số lần ăn trong ngày ở khoảng ba bữa chính cộng một tới hai bữa phụ.

Axit từ đồ uống nguy hiểm không kém đường

Ngoài axit do vi khuẩn tạo ra, còn có axit đi thẳng từ thực phẩm vào miệng. Loại này không cần vi khuẩn trung gian và tấn công men răng ngay lập tức.

Nước ngọt có ga đứng đầu danh sách, kể cả các phiên bản không đường, vì tính axit đến từ axit phosphoric và axit carbonic chứ không phải từ đường. Tiếp theo là nước chanh, nước cam, nước ép trái cây đóng chai, giấm, rượu vang trắng và các loại nước tăng lực.

Tổn thương do axit khác với sâu răng ở hình thái: men mất trên diện rộng, bề mặt răng lõm nông và bóng, rìa cắn răng cửa trở nên trong mờ, và răng ê buốt tăng dần. Đây là mòn răng hóa học, không tự lành lại được.

Một số điều nên làm: uống bằng ống hút để giảm tiếp xúc với răng cửa, súc miệng bằng nước lọc ngay sau khi uống, và tuyệt đối không chải răng trong vòng ba mươi phút sau đó. Lý do là axit vừa làm mềm bề mặt men, chải ngay lúc đó sẽ cào đi lớp men đang yếu, khiến tổn thương nặng hơn nhiều so với việc không chải.

Người bị trào ngược dạ dày thực quản cũng gặp vấn đề tương tự, với axit từ bên trong đi lên, thường gây mòn ở mặt trong răng hàm trên. Trường hợp này cần điều trị trào ngược song song, vì mọi biện pháp tại răng đều chỉ là chữa triệu chứng.

Thực phẩm có lợi cho răng

Pho mát là thực phẩm có tác dụng bảo vệ rõ nhất. Nó chứa canxi và phosphat giúp tái khoáng men, kích thích tiết nước bọt, và casein trong pho mát tạo một lớp màng bám lên bề mặt răng làm giảm bám dính của vi khuẩn. Một miếng pho mát nhỏ sau bữa ăn giúp trung hòa axit nhanh hơn.

Sữa và sữa chua không đường cung cấp canxi, phosphat và protein tương tự. Cần chú ý chọn loại không đường, vì sữa chua có đường thì lợi ích bị bù trừ đáng kể.

Rau củ giòn như cà rốt, cần tây, táo, dưa chuột có tác dụng làm sạch cơ học khi nhai và kích thích tiết nước bọt mạnh. Chúng không thay thế được bàn chải nhưng có ích giữa các bữa.

Các loại hạt như hạnh nhân, óc chó cung cấp canxi, magiê và chất béo lành mạnh, đồng thời ít đường. Chỉ lưu ý ăn cẩn thận nếu bạn có răng sứ hoặc miếng trám lớn, vì hạt cứng có thể làm mẻ.

Trà xanh không đường chứa polyphenol có tác dụng ức chế một số vi khuẩn gây sâu răng, dù cũng bám màu nếu uống đặc và thường xuyên.

Nước lọc là thứ đơn giản và bị đánh giá thấp nhất. Uống nước sau mỗi bữa ăn rửa trôi vụn thức ăn và giúp duy trì lượng nước bọt.

Bảng tóm tắt nhóm thực phẩm

Nhóm	Ví dụ	Tác động lên răng
Có lợi rõ	Pho mát, sữa chua không đường, sữa	Tái khoáng men, trung hòa axit
Có lợi vừa	Rau củ giòn, các loại hạt, trà xanh	Làm sạch cơ học, kích thích nước bọt
Trung tính	Thịt, cá, trứng, cơm ăn trong bữa	Ít ảnh hưởng nếu vệ sinh sau bữa
Cần hạn chế	Bánh kẹo dính, hoa quả sấy, bánh quy	Bám lâu trên răng, kéo dài chu kỳ axit
Hạn chế mạnh	Nước ngọt có ga, nước tăng lực, nước chanh	Axit trực tiếp làm mòn men
Nguy cơ cao nhất	Đồ ngọt nhấm nháp liên tục cả ngày	Men răng không có thời gian phục hồi

Đáng chú ý là hoa quả sấy khô, vốn hay được xem là món ăn vặt lành mạnh, lại thuộc nhóm cần hạn chế với răng. Chúng dính chặt vào rãnh mặt nhai và kẽ răng, giữ đường tiếp xúc với men trong thời gian rất dài.

Tương tự, bánh quy giòn và khoai tây chiên tuy không ngọt nhưng là tinh bột tinh chế, bị enzym trong nước bọt phân giải thành đường ngay trong miệng, và mảnh vụn của chúng bám rất dai ở mặt nhai răng hàm.

Vệ sinh phối hợp với chế độ ăn

Chế độ ăn tốt không thay thế được việc chải răng, và ngược lại.

Chải răng hai lần mỗi ngày bằng kem có fluor, mỗi lần hai phút, dùng bàn chải lông mềm. Fluor giúp men răng tái khoáng và chịu axit tốt hơn, đây là cơ chế phòng sâu răng hiệu quả nhất đã được chứng minh rộng rãi.

Sau khi chải răng buổi tối, chỉ nên uống nước lọc. Ăn thêm sau khi chải răng đêm là thói quen gây hại đáng kể, vì ban đêm lượng nước bọt giảm mạnh nên khả năng trung hòa axit gần như không còn.

Dùng chỉ nha khoa mỗi ngày, tập trung vào kẽ răng hàm nơi vụn thức ăn hay đọng. Máy tăm nước là bổ sung hữu ích cho người có cầu răng hoặc niềng răng, giá 1.200.000đ tại phòng khám, nhưng không thay thế chỉ nha khoa.

Nhai kẹo cao su không đường có xylitol sau bữa ăn trong khoảng mười phút giúp tăng tiết nước bọt và rút ngắn thời gian miệng ở trạng thái axit. Đây là biện pháp hữu ích khi bạn không tiện chải răng sau bữa trưa ở nơi làm việc.

Dấu hiệu sớm của tổn thương do ăn uống, như đốm trắng đục trên men hay rãnh mòn ở cổ răng, thường chỉ phát hiện được khi phóng to bằng camera nội soi trong miệng.

Ở giai đoạn đốm trắng, tổn thương vẫn còn hồi phục được bằng fluor mà chưa cần khoan trám. Bôi Fluor dự phòng tại phòng khám có giá 500.000đ. Nếu để tiến triển thành lỗ sâu thì phải trám, chi phí từ 150.000đ với Composite hoặc Fuji, và mô răng đã mất thì không lấy lại được.

Khám định kỳ để biết chế độ ăn của bạn đang ảnh hưởng thế nào

Mỗi người có mức nguy cơ khác nhau. Có người ăn ngọt nhiều mà ít sâu răng nhờ lượng nước bọt dồi dào và men răng dày; có người ăn uống khá kỹ vẫn sâu răng liên tục vì miệng khô do thuốc điều trị hoặc do cấu trúc rãnh mặt nhai sâu. Vì vậy lời khuyên chung chỉ có giá trị tới một mức.

Buổi khám định kỳ sáu tháng một lần giúp xác định mức nguy cơ cụ thể của bạn, phát hiện tổn thương ở giai đoạn còn hồi phục được và điều chỉnh khuyến nghị theo tình trạng thực tế. Bác sĩ cũng sẽ hỏi về thuốc bạn đang dùng, vì nhiều loại gây khô miệng và làm tăng nguy cơ sâu răng rõ rệt.

Nếu bạn hay ăn vặt do tính chất công việc, hãy nói thẳng điều đó với bác sĩ thay vì trả lời cho phải phép. Kế hoạch dự phòng dựa trên thói quen thật mới có tác dụng.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho khách ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Hạ Đình. Giờ làm việc 8:30 đến 19:30 Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30 đến 18:00 Chủ nhật. Thăm khám và tư vấn miễn phí. Gọi 0354 655 688 để đặt lịch, hoặc xem thêm ở trang trám răng và bảng giá.