Áp xe lợi: dấu hiệu nhận biết và cách xử lý khẩn cấp trước khi tới phòng khám

Nhận biết áp xe lợi qua sáu dấu hiệu

Áp xe lợi bắt đầu bằng một chỗ sưng khu trú ở lợi, thường nằm ngay cạnh chiếc răng đang có vấn đề. Chỗ sưng đỏ hơn vùng lợi xung quanh, căng bóng, chạm vào thì đau nhói. Sau một hai ngày, đỉnh chỗ sưng có thể chuyển sang màu vàng nhạt — đó là mủ đang tụ sát bề mặt.

Dấu hiệu thứ hai là kiểu đau đặc trưng: đau âm ỉ liên tục, tăng lên khi nằm xuống và nặng nhất về đêm. Đau do áp xe khác đau do ê buốt ở chỗ nó không cần kích thích gì cũng đau, và thuốc giảm đau thông thường chỉ làm dịu chứ không cắt được.

Dấu hiệu thứ ba là răng liên quan có cảm giác trồi cao hơn, chạm vào là đau, nhai bên đó không được. Thứ tư là hôi miệng và vị đắng, mặn lạ trong miệng — dấu hiệu mủ đã rò ra. Thứ năm là hạch dưới hàm sưng đau khi sờ. Thứ sáu là sốt, mệt mỏi, mất ngủ.

Không phải ca nào cũng có đủ sáu dấu hiệu. Có người chỉ thấy một mụn nhỏ trên lợi không đau mấy — đó thường là lỗ rò của một ổ áp xe mạn tính đã âm thầm phá xương quanh chân răng nhiều tháng. Loại không đau này nguy hiểm hơn loại đau dữ dội, vì người bệnh không đi khám.

Nguyên nhân: mủ từ đâu ra

Có ba đường dẫn tới áp xe, và biết đường nào quyết định cách điều trị.

Đường thứ nhất xuất phát từ tuỷ răng. Sâu răng không trám kịp ăn thủng tới buồng tuỷ, vi khuẩn giết tuỷ rồi đi xuống qua ống tuỷ, thoát ra ở chóp chân răng và tạo ổ mủ ở đó. Loại này gọi là áp xe quanh chóp, và điều trị bắt buộc phải xử lý ống tuỷ chứ rạch mủ ngoài lợi không giải quyết được gốc.

Đường thứ hai xuất phát từ mô nha chu. Cao răng và mảng bám tích tụ dưới lợi tạo túi sâu, mủ đọng trong túi và không thoát ra được. Loại này gặp ở người có bệnh nha chu, thường nhiều răng cùng lung lay chứ không chỉ một chiếc.

Đường thứ ba là lợi trùm răng khôn. Vạt lợi phủ một phần răng khôn đang mọc tạo thành túi kín, thức ăn chui vào không lấy ra được, nhiễm trùng bùng lên. Đây là nguyên nhân rất phổ biến ở người 18 đến 30 tuổi và thường tái đi tái lại cho tới khi giải quyết dứt điểm chiếc răng khôn.

Ngoài ba đường chính, còn có áp xe do dị vật đâm vào lợi như xương cá, vỏ hạt, hoặc do mão sứ hở lâu ngày.

Việc nên làm và tuyệt đối không nên làm tại nhà

Cần nói rõ ngay: mọi biện pháp tại nhà chỉ là giảm khó chịu trong lúc chờ đến phòng khám, không có cái nào chữa được áp xe.

Nên làm: súc miệng bằng nước muối ấm pha loãng nhiều lần trong ngày để làm sạch bề mặt và giúp mủ dễ thoát nếu đã có lỗ rò. Chườm lạnh bên ngoài má vùng sưng, mỗi lần 10 đến 15 phút, giúp giảm sưng và giảm đau. Nằm gối cao khi ngủ để giảm áp lực máu dồn về vùng đầu. Ăn thức ăn mềm, nguội, nhai bên đối diện. Uống nhiều nước.

Không nên làm, và đây là phần quan trọng hơn: không tự chích, nặn hay chọc kim vào ổ mủ — thao tác này dễ đẩy vi khuẩn vào sâu hơn và có thể gây nhiễm trùng lan rộng. Không chườm nóng lên vùng sưng vì nhiệt làm giãn mạch và giúp nhiễm trùng lan nhanh hơn. Không tự mua kháng sinh uống theo mách bảo: kháng sinh có thể làm dịu triệu chứng tạm thời, khiến bạn hoãn đi khám, trong khi ổ mủ vẫn còn nguyên và xương quanh răng tiếp tục bị phá. Không đắp lá, đắp thuốc bột hay các bài thuốc bôi trực tiếp lên lợi.

Khi nào phải đi cấp cứu chứ không chờ hẹn khám

Phần lớn áp xe lợi xử lý được tại phòng khám nha khoa trong giờ làm việc. Nhưng có một nhóm dấu hiệu cho thấy nhiễm trùng đã vượt khỏi vùng khu trú và cần đến bệnh viện ngay, không chờ.

Thứ nhất, sưng lan ra mặt làm mắt híp lại hoặc lan xuống cổ. Thứ hai, khó nuốt, khó thở, hoặc giọng nói thay đổi. Thứ ba, không há được miệng quá hai ngón tay. Thứ tư, sốt cao trên 38,5 độ kèm rét run. Thứ năm, đau lan lên thái dương, xuống cổ, kèm choáng váng.

Lý do khiến nhóm dấu hiệu này nghiêm trọng là vị trí giải phẫu: các khoang mô mềm vùng mặt cổ thông với nhau, và mủ từ một chân răng hàm dưới có thể lan xuống sàn miệng rồi ép vào đường thở. Khi đó vấn đề không còn nằm ở chiếc răng nữa. Những dấu hiệu này gợi ý nhiễm trùng đã lan vào các khoang sâu vùng mặt cổ, và biến chứng ở mức đó là chuyện cấp cứu thật sự chứ không phải chuyện răng miệng thông thường. Người có đái tháo đường, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc đang điều trị ung thư cần cảnh giác sớm hơn vì diễn tiến ở nhóm này nhanh hơn nhiều.

Bác sĩ xử lý như thế nào tại phòng khám

Bước đầu là chẩn đoán đúng nguồn gốc ổ mủ. Bác sĩ thăm khám, gõ răng để xác định răng thủ phạm, đo túi nha chu, và chụp phim để nhìn tổn thương ở chóp chân răng cũng như mức độ tiêu xương. Camera nội soi trong miệng cho phép bạn nhìn thấy ổ sưng và lỗ rò ngay trên màn hình, thay vì chỉ nghe mô tả.

Bước thứ hai là dẫn lưu mủ. Tuỳ nguồn gốc, bác sĩ rạch một đường nhỏ dưới gây tê để mủ thoát ra, hoặc mở buồng tuỷ để dẫn lưu qua ống tuỷ, hoặc làm sạch túi nha chu. Áp lực giảm ngay và cơn đau thường dịu rõ trong vài giờ sau đó.

Bước thứ ba, và là bước quyết định có tái phát hay không, là xử lý nguyên nhân. Nếu do tuỷ hoại tử thì phải điều trị tuỷ hoàn chỉnh. Nếu do lợi trùm răng khôn thì cắt lợi trùm hoặc nhổ răng khôn sau khi nhiễm trùng đã lắng. Nếu do bệnh nha chu thì làm sạch cao răng dưới lợi và theo dõi định kỳ. Nếu răng đã tiêu xương quá nhiều thì phải nhổ.

Bảng dưới là mức giá công bố cho các hạng mục thường dùng khi xử lý áp xe.

Hạng mục điều trị	Chi phí
Cắt lợi trùm răng khôn	500.000đ
Điều trị tuỷ răng cửa người lớn	800.000đ
Điều trị tuỷ răng hàm nhỏ	1.000.000đ
Điều trị tuỷ răng hàm lớn	1.500.000đ
Điều trị tuỷ lại răng đã chữa trước đó	800.000đ – 2.000.000đ
Nhổ răng đã điều trị tuỷ	300.000đ
Nhổ răng hàm lớn	1.000.000đ
Nhổ răng khôn hàm dưới mọc lệch 90 độ	2.500.000đ
Nhổ răng khôn hàm dưới ngầm	3.500.000đ
Đặt PRF hỗ trợ lành thương	500.000đ – 800.000đ

Sau khi ổ mủ được xử lý, bác sĩ hẹn tái khám để kiểm tra tiến triển. Hình ảnh nội soi được chụp lại ở mỗi lần để đối chiếu, giúp bạn thấy vùng lợi đã lành tới đâu.

Phòng ngừa: vì sao đa số ca áp xe đều tránh được

Gần như mọi ổ áp xe đều có một quá trình dài trước đó mà người bệnh đã bỏ qua. Một lỗ sâu nhỏ trám mất 150.000đ, để một năm thành chữa tuỷ 1.500.000đ, để thêm nữa thành áp xe rồi mất răng và phải cấy ghép với chi phí gấp nhiều lần.

Ba việc phòng ngừa có hiệu quả thật: khám và lấy cao răng định kỳ sáu tháng một lần, trám ngay khi phát hiện lỗ sâu dù chưa đau, và xử lý dứt điểm răng khôn mọc lệch thay vì chờ nó viêm đi viêm lại. Với người đã có bệnh nha chu, chu kỳ khám nên ngắn hơn, khoảng ba đến bốn tháng.

Một điểm hay bị bỏ qua: cơn đau áp xe có thể tự dịu sau vài ngày khi mủ tìm được đường thoát. Người bệnh tưởng đã khỏi và không đi khám nữa. Thực tế ổ nhiễm trùng vẫn còn, chuyển sang thể mạn tính và tiếp tục phá xương trong im lặng. Hết đau không có nghĩa là hết bệnh.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Giáp Bát. Gọi 0354 655 688 để được sắp lịch sớm nếu bạn đang sưng đau. Thăm khám và tư vấn miễn phí; các mức giá đầy đủ xem tại bảng giá.