Cao răng dưới lợi khác cao răng trên lợi ra sao?

Phân biệt bằng vị trí, màu sắc và độ cứng

Ranh giới phân chia hai loại cao răng là bờ lợi. Cao răng trên lợi nằm phía trên bờ lợi, ngay trên phần thân răng mà bạn soi gương thấy được, hay gặp nhất ở mặt trong nhóm răng cửa hàm dưới và mặt ngoài răng hàm trên — hai vị trí có ống tuyến nước bọt đổ ra. Nó có màu vàng nhạt đến trắng ngà, xốp, và một dụng cụ siêu âm có thể bóc ra thành từng mảng trong vài phút.

Cao răng dưới lợi nằm dưới bờ lợi, bám vào bề mặt chân răng bên trong túi lợi. Bạn không nhìn thấy nó, không cảm nhận được nó, và nó không tự lộ ra khi soi gương. Màu của nó nâu sẫm đến đen vì thành phần khoáng đến từ dịch tiết túi lợi và máu rỉ ra khi lợi viêm — huyết sắc tố bị phân hủy để lại sắc tố sẫm. Về cấu trúc, nó cứng hơn và bám vào bề mặt chân răng chặt hơn nhiều so với loại trên lợi.

Sự khác biệt về độ bám này quyết định cách xử lý. Cao răng trên lợi lấy bằng đầu siêu âm là xong. Cao răng dưới lợi cần đưa dụng cụ vào sâu trong túi lợi, làm sạch từng mặt chân răng theo trình tự, và thường phải làm nhẹ mặt chân răng để loại bỏ lớp xi măng đã nhiễm độc tố vi khuẩn. Thủ thuật này gọi là cạo vôi và xử lý mặt gốc răng, mất thời gian gấp nhiều lần lấy cao răng thông thường và thường cần gây tê.

Vì sao cao răng dưới lợi nguy hiểm hơn nhiều

Cao răng trên lợi chủ yếu gây ba vấn đề: mất thẩm mỹ, hôi miệng và viêm lợi bờ. Viêm lợi ở giai đoạn này là tổn thương hồi phục được — lấy sạch cao răng và vệ sinh tốt thì lợi hết đỏ, hết chảy máu, trở lại bình thường sau một đến hai tuần. Không có mất mát vĩnh viễn nào.

Cao răng dưới lợi thì khác về bản chất. Nó nằm sát mô bám dính quanh chân răng, duy trì một ổ vi khuẩn kỵ khí ngay tại đó. Phản ứng viêm kéo dài kích hoạt các tế bào hủy xương, và xương ổ răng bắt đầu tiêu dần. Xương tiêu đến đâu, túi lợi sâu thêm đến đó, tạo môi trường thuận lợi hơn cho vi khuẩn kỵ khí — một vòng lặp tự duy trì. Đến khi bạn thấy răng dài ra, kẽ răng thưa dần, răng lung lay hoặc hơi thở hôi dai dẳng thì tiêu xương đã đi được một quãng đáng kể.

Điều đáng lo nhất: xương ổ răng đã tiêu thì không tự mọc lại. Điều trị nha chu tốt nhất cũng chỉ chặn được tiến trình và tái tạo một phần trong những khiếm khuyết có hình thái thuận lợi. Đây là lý do người có tiền sử viêm nha chu cần kiểm tra định kỳ dày hơn người bình thường, không phải mỗi sáu tháng mà có khi mỗi ba đến bốn tháng.

Bảng đối chiếu hai loại cao răng

Tiêu chí	Cao răng trên lợi	Cao răng dưới lợi
Vị trí	Thân răng, trên bờ lợi	Chân răng, trong túi lợi
Nhìn thấy được không	Có, soi gương thấy	Không, cần thăm dò hoặc phim
Màu sắc	Vàng nhạt, trắng ngà	Nâu sẫm đến đen
Độ cứng và độ bám	Xốp, bóc thành mảng	Cứng, bám chặt mặt chân răng
Nguồn khoáng chất	Nước bọt	Dịch túi lợi và máu
Hậu quả chính	Hôi miệng, viêm lợi hồi phục được	Tiêu xương ổ răng, mất răng
Cách xử lý	Lấy cao răng bằng siêu âm	Cạo vôi và xử lý mặt gốc răng, có gây tê
Số buổi thường cần	Một buổi	Nhiều buổi, chia theo cung phần tư

Một lưu ý dễ gây hiểu nhầm: nhiều người từng lấy cao răng vài lần vẫn bị chảy máu chân răng và cho rằng lấy cao răng vô ích. Thực tế là buổi làm đó chỉ chạm tới phần trên lợi, còn phần dưới lợi vẫn nguyên vẹn nên viêm không dứt. Điều trị nửa vời tạo cảm giác đã xử lý xong trong khi bệnh vẫn tiến triển bên dưới.

Phát hiện cao răng dưới lợi bằng cách nào

Không thể phát hiện bằng mắt thường. Bác sĩ dùng cây thăm dò nha chu có khắc vạch milimét, đưa nhẹ vào khe lợi quanh từng răng ở sáu điểm và ghi lại độ sâu. Khe lợi khỏe mạnh sâu khoảng 1–3mm; từ 4mm trở lên được xem là túi lợi bệnh lý và gần như chắc chắn có cao răng dưới lợi bên trong. Trong lúc thăm dò, bác sĩ cũng cảm nhận được bề mặt gồ ghề của mảng cao răng bám trên chân răng.

Bước thứ hai là chụp phim. Phim cho thấy mức xương ổ răng hiện tại so với đường nối men — xê măng, cho biết đã tiêu bao nhiêu và tiêu theo kiểu ngang hay dọc. Một số mảng cao răng dưới lợi lớn cũng hiện lên như nốt cản quang bám ở kẽ chân răng. X-quang CBCT 3D Cone Beam cho hình ảnh ba chiều của khuyết hổng xương, hữu ích khi cần lên kế hoạch phẫu thuật nha chu.

Điều trị: cạo vôi, xử lý mặt gốc răng và vai trò của Laser

Nền tảng điều trị là làm sạch cơ học. Bác sĩ gây tê từng vùng, dùng đầu siêu âm mảnh và dụng cụ cầm tay chuyên dụng để lấy hết cao răng dưới lợi và làm nhẵn mặt chân răng. Công việc thường chia thành nhiều buổi theo cung phần tư vì làm cả miệng một lần vừa mệt cho bệnh nhân vừa khó đảm bảo triệt để. Sau khi mặt chân răng sạch và nhẵn, mô lợi có thể bám trở lại, túi lợi nông đi và chảy máu giảm rõ trong vòng vài tuần.

Laser Diode được dùng như bước hỗ trợ sau khi đã làm sạch cơ học, không thay thế nó. Laser giúp giảm vi khuẩn trong túi lợi, loại bỏ mô hạt viêm ở thành túi và kích thích lành thương. Hình dưới là thiết bị Laser bước sóng đỏ 650nm được dùng để giảm viêm và hỗ trợ lành thương sau khi cạo vôi.

Cần nói rõ: không có nghiên cứu nào cho phép khẳng định laser đơn thuần chữa được viêm nha chu, và bất kỳ nơi nào quảng cáo chiếu laser thay cho cạo vôi đều đang bán một kỳ vọng sai.

Ở mỗi buổi tái khám, bác sĩ dùng camera nội soi trong miệng để bệnh nhân nhìn thấy chính tình trạng lợi của mình trên màn hình thay vì chỉ nghe mô tả. Nhiều người thay đổi thói quen chải răng ngay sau lần đầu nhìn thấy lợi mình sưng đỏ và mảng bám ở kẽ răng trông ra sao.

Sau giai đoạn điều trị ban đầu, bác sĩ đo lại độ sâu túi lợi sau 4–6 tuần. Túi còn sâu từ 6mm trở lên hoặc còn chảy máu khi thăm dò có thể cần can thiệp phẫu thuật để tiếp cận vùng chân răng mà dụng cụ không với tới được. Với răng đã lung lay nhiều và tiêu xương quá mức, đôi khi nhổ bỏ là quyết định hợp lý hơn cố giữ — răng nhổ 500.000đ với răng cửa hoặc răng hàm nhỏ, 1.000.000đ với răng hàm lớn theo bảng giá, sau đó cân nhắc trồng răng Implant hoặc răng giả tháo lắp.

Phòng ngừa và chi phí

Cao răng dưới lợi luôn bắt đầu từ mảng bám không được làm sạch ở đường viền lợi. Chải răng đúng cách hai lần mỗi ngày với bàn chải lông mềm nghiêng 45 độ về phía đường viền lợi, kết hợp chỉ nha khoa hoặc tăm nước hằng ngày, xử lý được phần lớn nguy cơ. Máy tăm nước 1.200.000đ đặc biệt hữu ích cho người đeo mắc cài chỉnh nha, có cầu răng hoặc kẽ răng rộng. Nhưng tăm nước không thay được chỉ nha khoa ở mặt tiếp giáp giữa hai răng.

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ mạnh nhất mà bạn kiểm soát được. Nicotine co mạch làm lợi ít chảy máu hơn, khiến người hút thuốc tưởng lợi mình khỏe trong khi xương vẫn tiêu âm thầm, và đáp ứng với điều trị nha chu cũng kém hơn rõ rệt. Tiểu đường chưa kiểm soát tốt cũng làm bệnh nha chu nặng hơn theo cả hai chiều.

Chi phí điều trị nha chu phụ thuộc số răng liên quan, độ sâu túi lợi và số buổi cần thiết, nên phòng khám báo giá theo từng ca sau khi thăm dò và chụp phim. Thăm khám và tư vấn miễn phí, vì vậy bạn hoàn toàn có thể đến kiểm tra xem mình có cao răng dưới lợi hay không trước khi quyết định bất cứ điều gì. Các hạng mục có giá cố định trong bảng giá như nhổ răng, trám răng Composite 150.000đ hay điều trị tủy răng hàm lớn 1.500.000đ được nêu rõ tại bảng giá.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho khách ở Định Công, Linh Đàm, Khương Đình và Thanh Xuân. Hotline 0354 655 688, hoặc xem thông tin liên hệ.