Cao răng hình thành thế nào và vì sao đánh răng vẫn có?

Cao răng là gì và nó khác mảng bám ra sao

Cao răng là mảng bám đã bị khoáng hoá, tức là đã cứng lại thành một khối bám chặt vào bề mặt răng. Đây là điểm khác biệt cốt lõi so với mảng bám, và cũng là lý do bàn chải không giải quyết được.

Mảng bám là một màng sinh học mềm gồm vi khuẩn, mảnh vụn thức ăn và các protein từ nước bọt. Nó hình thành liên tục trên bề mặt răng, ngay cả khi không ăn gì. Chỉ vài giờ sau khi chải răng, một lớp màng protein mỏng đã phủ lại lên men răng, và vi khuẩn bắt đầu bám vào lớp màng đó. Mảng bám ở giai đoạn này còn mềm, dùng bàn chải và chỉ nha khoa là lấy đi được.

Vấn đề bắt đầu khi mảng bám tồn tại đủ lâu. Nước bọt chứa canxi và phosphat ở nồng độ khá cao — đây vốn là cơ chế bảo vệ giúp tái khoáng men răng. Nhưng cùng khoáng chất đó, khi gặp một lớp mảng bám dày đọng lại, sẽ kết tủa vào trong lớp mảng bám ấy và biến nó thành tinh thể cứng. Quá trình này bắt đầu chỉ sau khoảng hai ngày ở vùng không được làm sạch.

Một khi đã khoáng hoá, cấu trúc thay đổi hoàn toàn. Bề mặt cao răng thô ráp và xốp như đá bọt, tạo thêm chỗ cho vi khuẩn mới bám vào và tiếp tục dày lên. Khối này gắn với men răng và với chân răng bằng liên kết cơ học chặt, không tan trong nước, không bị đánh bật bởi lông bàn chải dù chải mạnh đến đâu.

Đây là lý do câu "chải răng kỹ hơn thì hết cao răng" không đúng. Chải kỹ hơn ngăn được mảng bám mới, nhưng không lấy được khối đã cứng.

Vì sao đánh răng đều đặn vẫn bị đóng cao răng

Câu trả lời ngắn: bàn chải chỉ làm sạch được khoảng ba phần năm bề mặt răng, và cao răng đóng đúng ở phần còn lại.

Mỗi chiếc răng có năm mặt. Bàn chải với tới mặt ngoài, mặt trong và mặt nhai khá tốt. Hai mặt bên tiếp giáp răng kế cận thì gần như không — lông bàn chải không lọt vào kẽ. Đây là vị trí mảng bám tích tụ nhiều nhất và cũng là nơi cao răng hình thành sớm nhất.

Vị trí thứ hai là rãnh lợi, khe hẹp giữa cổ răng và viền lợi. Nhiều người chải theo chiều ngang ở giữa thân răng và né viền lợi vì sợ chảy máu. Kết quả là vùng cổ răng sát lợi không bao giờ được làm sạch, và cao răng đóng thành dải chạy dọc viền lợi.

Vị trí thứ ba là mặt trong nhóm răng cửa hàm dưới. Ngay phía sau nhóm răng này có lỗ đổ của tuyến nước bọt dưới hàm, nên nồng độ khoáng chất ở đây cao nhất trong miệng. Cao răng đóng ở đây nhanh và dày hơn mọi chỗ khác, kể cả với người vệ sinh khá tốt.

Ngoài vị trí, còn có yếu tố cá nhân. Thành phần nước bọt khác nhau giữa từng người: người có nước bọt giàu khoáng và độ pH cao đóng cao răng nhanh hơn rõ rệt. Người ít nước bọt do dùng thuốc hoặc do tuổi tác cũng dễ tích mảng bám hơn vì thiếu cơ chế rửa trôi tự nhiên. Người hút thuốc và người uống nhiều trà đặc, cà phê thì cao răng vừa nhiều vừa sẫm màu.

Răng chen chúc, lệch lạc tạo thêm nhiều ngóc ngách khó chải. Người đang đeo mắc cài chỉnh nha thuộc nhóm nguy cơ cao nhất vì khí cụ chắn ngang mọi hướng chải.

Cao răng trên lợi và cao răng dưới lợi

Hai loại này khác nhau về vị trí, màu sắc, mức nguy hiểm và cách xử lý.

Đặc điểm	Cao răng trên lợi	Cao răng dưới lợi
Vị trí	Phía trên viền lợi, nhìn thấy được	Trong túi lợi, phải thăm dò mới phát hiện
Màu	Trắng ngà, vàng nhạt	Nâu sẫm tới đen
Nguồn khoáng	Nước bọt	Dịch viêm từ túi lợi và máu
Mức nguy hiểm	Gây viêm lợi, hôi miệng	Phá huỷ xương ổ răng, gây tụt lợi, lung lay răng
Cách xử lý	Lấy cao răng thông thường	Cần làm sạch chân răng chuyên sâu, đôi khi nhiều buổi

Cao răng trên lợi là loại ai cũng nhìn thấy, gây mất thẩm mỹ và hôi miệng, nhưng còn tương đối dễ xử lý.

Cao răng dưới lợi mới là loại đáng lo. Nó nằm khuất trong túi lợi nên người bệnh hoàn toàn không thấy, và triệu chứng ban đầu chỉ là chảy máu khi chải răng — điều mà nhiều người coi là bình thường. Khối cao răng này duy trì tình trạng viêm mạn tính quanh chân răng, và phản ứng viêm kéo dài sẽ tiêu dần xương ổ răng nâng đỡ răng. Xương một khi tiêu thì không tự mọc lại. Đến lúc răng lung lay rõ, phần lớn xương đã mất và lựa chọn còn lại rất hạn chế.

Đây là lý do việc kiểm tra định kỳ có giá trị hơn hẳn việc tự đánh giá qua gương. Người bệnh chỉ thấy được loại vô hại hơn; loại nguy hiểm cần bác sĩ thăm dò túi lợi và chụp phim mới phát hiện.

Thói quen khám định kỳ nên bắt đầu từ nhỏ: trẻ được đưa đi kiểm tra đều đặn từ khi mọc răng sữa sẽ quen với việc ngồi ghế nha khoa và ít bỏ lịch khi lớn.

Cao răng gây ra những hậu quả gì

Hậu quả xếp theo mức nghiêm trọng tăng dần.

Đầu tiên là hôi miệng. Bề mặt xốp của cao răng chứa vi khuẩn kỵ khí phân huỷ protein và sinh ra hợp chất lưu huỳnh có mùi. Người bị thường không tự ngửi thấy. Nước súc miệng chỉ che mùi trong vài giờ vì nguồn phát mùi vẫn còn nguyên.

Thứ hai là viêm lợi. Lợi đỏ, sưng, chảy máu khi chải răng hoặc khi ăn đồ cứng. Giai đoạn này còn hồi phục hoàn toàn nếu lấy sạch cao răng và giữ vệ sinh tốt.

Thứ ba là viêm nha chu. Viêm lan xuống sâu, dây chằng quanh răng bị phá huỷ, xương ổ răng tiêu dần, túi lợi sâu thêm và chứa nhiều cao răng hơn — một vòng lặp tự nuôi. Hậu quả gồm tụt lợi làm lộ chân răng, răng ê buốt, răng dài ra về mặt thị giác, hở kẽ, và cuối cùng là lung lay rồi mất răng. Ở giai đoạn này việc điều trị chỉ giữ được phần còn lại chứ không phục hồi được xương đã mất.

Thứ tư là ảnh hưởng tới sức khoẻ chung. Tình trạng viêm mạn tính trong miệng không đứng riêng một chỗ. Người có bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc phụ nữ mang thai cần được kiểm soát viêm nha chu chặt hơn, vì mối liên quan hai chiều giữa viêm nha chu và các tình trạng này đã được ghi nhận trong y văn.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, người bệnh được đo huyết áp và sàng lọc sức khoẻ trước khi làm thủ thuật, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc có bệnh nền. Bước này giúp phát hiện những yếu tố cần lưu ý trước khi can thiệp.

Lấy cao răng diễn ra thế nào và bao lâu một lần

Lấy cao răng dùng đầu siêu âm rung ở tần số cao để phá vỡ liên kết giữa khối cao răng và bề mặt răng, kết hợp tia nước làm mát và rửa trôi mảnh vụn. Đầu siêu âm không cắt vào men răng — cảm giác ê buốt trong lúc làm đến từ rung động truyền qua răng và từ vùng chân răng đang bị lộ do lợi viêm, không phải do men bị mài mòn.

Một buổi thông thường kéo dài khoảng hai mươi đến bốn mươi phút tuỳ lượng cao răng. Sau khi lấy sạch, bác sĩ đánh bóng bề mặt răng để làm nhẵn, khiến mảng bám khó bám lại hơn. Cao răng dưới lợi nhiều cần thêm bước làm sạch chân răng chuyên sâu và có thể chia thành nhiều buổi.

Cảm giác sau khi làm: một số người thấy kẽ răng rộng hơn và răng ê buốt vài ngày. Đây không phải do lấy cao răng làm hỏng răng — đó là khoảng trống mà khối cao răng vốn chiếm chỗ, và phần chân răng vốn bị che nay lộ ra. Ê buốt thường giảm dần trong khoảng một tuần.

Tần suất khuyến nghị là sáu tháng một lần với người bình thường. Người hút thuốc, người uống nhiều trà cà phê, người đang niềng răng, người có bệnh nha chu hoặc đái tháo đường nên rút ngắn xuống ba đến bốn tháng. Phòng khám báo giá theo từng ca sau khi khám, vì lượng cao răng và mức độ can thiệp khác nhau nhiều giữa từng người; thăm khám và tư vấn là miễn phí.

Một điều nên bỏ: các mẹo lấy cao răng tại nhà bằng baking soda, chanh, giấm hay dụng cụ cạo mua trên mạng. Axit làm mòn men răng vĩnh viễn, và dụng cụ cạo trong tay người không được đào tạo dễ làm xước bề mặt chân răng, khiến mảng bám bám lại nhanh hơn trước.

Phòng cao răng: những việc thực sự có tác dụng

Mục tiêu không phải là chống lại cao răng đã có, mà là không cho mảng bám tồn tại đủ hai ngày để kịp khoáng hoá.

Chải răng hai lần mỗi ngày, mỗi lần hai phút, bàn chải lông mềm, đặt nghiêng bốn mươi lăm độ về phía viền lợi và rung nhẹ tại chỗ rồi hất ra. Kỹ thuật đặt đúng vào viền lợi quan trọng hơn lực chải mạnh. Chải mạnh theo chiều ngang gây mòn cổ răng và tụt lợi mà vẫn không sạch kẽ.

Làm sạch kẽ răng mỗi ngày một lần bằng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ. Đây là việc có tác động lớn nhất mà lại bị bỏ qua nhiều nhất. Máy tăm nước giá 1.200.000đ là lựa chọn tốt cho người đeo mắc cài, người có cầu răng hoặc Implant, nơi chỉ nha khoa khó luồn qua.

Kem đánh răng có fluor cho mọi lứa tuổi. Bôi fluor dự phòng tại phòng khám giá 500.000đ hữu ích với người dễ sâu răng, đặc biệt là trẻ em.

Hạn chế ăn vặt liên tục trong ngày. Mỗi lần ăn, độ pH trong miệng giảm và mất khoảng nửa giờ để hồi phục; ăn vặt rải rác khiến răng ngâm trong môi trường axit gần như suốt ngày.

Đưa trẻ đi khám răng định kỳ ngay từ khi mọc răng sữa. Thói quen vệ sinh hình thành sớm bền hơn nhiều so với việc sửa thói quen ở tuổi trưởng thành.

Bs. Nguyễn Khánh Huyền phụ trách mảng điều trị nha chu tại phòng khám, Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách nha khoa trẻ em. Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần các khu Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Giáp Bát. Đặt lịch qua hotline 0354 655 688 hoặc trang liên hệ. Xem thêm về nha khoa trẻ em và bảng giá.