Chọn kem đánh răng thế nào cho người hay viêm lợi?

Kem đánh răng không chữa viêm lợi, nó chỉ giúp bạn kiểm soát mảng bám

Đây là điều nên nói trước tất cả những thứ khác, vì hiểu sai chỗ này thì mọi lựa chọn sau đó đều lệch. Viêm lợi là phản ứng viêm của mô lợi trước mảng bám vi khuẩn tích tụ ở viền lợi. Loại bỏ mảng bám thì lợi hết viêm, không loại bỏ được thì đổi bao nhiêu tuýp kem cũng vậy.

Kem đánh răng đóng đúng một vai trò: hỗ trợ cơ học của bàn chải và bổ sung hoạt chất làm chậm sự hình thành mảng bám mới. Nó không với tới được mảng bám đã vôi hóa thành cao răng, cũng không với tới được mảng bám nằm sâu dưới viền lợi trong túi nha chu. Hai thứ đó chỉ có dụng cụ chuyên dụng ở phòng khám lấy được.

Vậy nên nếu lợi bạn chảy máu suốt nhiều tháng và bạn đã đổi bốn loại kem mà không đỡ, vấn đề gần như chắc chắn không nằm ở tuýp kem. Nó nằm ở lớp cao răng đang ôm quanh cổ răng, hoặc ở chỗ bạn chưa làm sạch kẽ răng bao giờ, hoặc ở một miếng trám hở, một mão sứ hở viền đang giữ thức ăn.

Hiểu đúng vai trò của kem giúp bạn tiêu tiền hợp lý: chọn một tuýp kem tử tế giá vừa phải rồi dành ngân sách cho việc làm sạch kẽ và lấy cao răng định kỳ, thay vì mua kem đắt tiền và bỏ hai việc kia.

Bốn hoạt chất đáng tìm trên bao bì

Đọc bảng thành phần thay vì đọc dòng chữ lớn ở mặt trước. Có bốn nhóm hoạt chất có bằng chứng thực tế cho người hay viêm lợi.

Fluor là thứ bắt buộc phải có, nồng độ 1350 đến 1500 ppm cho người lớn. Fluor không tác động trực tiếp lên lợi nhưng bảo vệ phần cổ răng đang lộ ra do lợi tụt, mà đó chính là vùng dễ sâu nhất ở người viêm lợi mạn tính. Tên trên bao bì thường là sodium fluoride, sodium monofluorophosphate hoặc stannous fluoride.

Stannous fluoride đáng chú ý riêng vì nó vừa là nguồn fluor vừa có tác dụng kháng khuẩn, giảm chảy máu lợi và giảm ê buốt. Nhược điểm là dùng lâu có thể để lại vệt ố nhẹ trên răng ở một số người, xử lý bằng lấy cao răng định kỳ.

Kẽm, thường ghi là zinc citrate hoặc zinc lactate, làm chậm quá trình mảng bám khoáng hóa thành cao răng và giảm mùi hôi miệng.

Chlorhexidine là hoạt chất kháng khuẩn mạnh nhất trong nhóm, nhưng chỉ nên dùng theo đợt ngắn có chỉ định của bác sĩ, thường sau phẫu thuật hoặc trong đợt viêm cấp. Dùng dài ngày gây ố răng và thay đổi vị giác.

Ba loại nên tránh nếu lợi bạn hay viêm

Nhóm thứ nhất là kem làm trắng có hạt mài mòn mạnh. Chúng làm sáng răng bằng cách chà bớt vết bám bề mặt, nhưng ở người lợi đã tụt thì phần cổ răng lộ ra là ngà, mềm hơn men rất nhiều và mòn nhanh. Kết quả là rãnh mòn cổ răng, ê buốt, và một vùng còn khó vệ sinh hơn trước. Nếu muốn răng sáng hơn thì tẩy trắng có kiểm soát ở phòng khám là hướng an toàn hơn, tại nhà 1.500.000đ, tại phòng khám 2.500.000đ, kết hợp cả hai 3.500.000đ, chi tiết ở tẩy trắng răng.

Nhóm thứ hai là kem chứa sodium lauryl sulfate nồng độ cao, chất tạo bọt phổ biến. Nó không gây viêm lợi nhưng làm nặng thêm tình trạng loét miệng tái phát và kích ứng niêm mạc ở người nhạy cảm. Ai hay bị nhiệt miệng nên tìm loại ghi không chứa SLS.

Nhóm thứ ba là kem thảo dược không chứa fluor. Nhiều loại có tinh dầu kháng khuẩn thật và cảm giác dùng dễ chịu, nhưng bỏ fluor là đánh đổi không đáng ở người có cổ răng đang lộ.

Một lưu ý nhỏ mà quan trọng: cả nhà dùng chung một tuýp kem là thói quen phổ biến nhưng không tối ưu. Trẻ nhỏ cần nồng độ fluor thấp hơn và lượng kem chỉ bằng hạt gạo đến hạt đậu, còn người lớn viêm lợi cần nồng độ đầy đủ. Cho trẻ đi khám định kỳ là dịp tốt để bác sĩ hướng dẫn đúng loại và đúng lượng cho từng thành viên.

Bảng chọn kem theo tình huống cụ thể

Tình trạng của bạn	Ưu tiên hoạt chất	Nên tránh
Lợi chảy máu khi chải, chưa tụt lợi	Fluor 1450 ppm, kẽm	Hạt mài mòn mạnh
Lợi tụt, ê buốt cổ răng	Stannous fluoride hoặc kem chống ê	Kem làm trắng
Hay hôi miệng	Kẽm, stannous fluoride	Nước súc miệng có cồn
Hay nhiệt miệng	Loại không chứa SLS	SLS nồng độ cao
Đang niềng răng	Fluor 1450 ppm, kẽm	Kem thảo dược không fluor
Sau phẫu thuật nha chu	Chlorhexidine theo đợt ngắn	Dùng chlorhexidine kéo dài

Bảng này để chọn kem, không phải để tự chẩn đoán. Lợi tụt và túi nha chu là hai chuyện khác nhau và chỉ đo được bằng cây thăm dò ở phòng khám.

Bàn chải và cách chải quan trọng hơn tuýp kem

Nếu phải chọn giữa việc nâng cấp kem đánh răng và việc sửa cách chải, hãy sửa cách chải. Tác động làm sạch đến từ lông bàn chải, kem chỉ là chất mang hoạt chất.

Dùng bàn chải lông mềm, không phải lông cứng. Lông cứng không làm sạch tốt hơn, nó chỉ làm tụt lợi nhanh hơn. Đặt bàn chải nghiêng khoảng bốn mươi lăm độ hướng vào viền lợi, rung nhẹ tại chỗ rồi hất ra, không chà ngang qua lại mạnh tay. Chải đủ hai phút, hai lần mỗi ngày.

Làm sạch kẽ răng mỗi ngày một lần bằng chỉ nha khoa hoặc máy tăm nước. Đây là việc bị bỏ qua nhiều nhất và cũng là việc tạo khác biệt lớn nhất, vì vùng kẽ giữa hai răng chiếm phần lớn diện tích mà bàn chải không chạm tới, và đó chính là nơi viêm lợi bắt đầu. Máy tăm nước ở phòng khám mức 1.200.000đ, đặc biệt phù hợp cho người đang niềng răng hoặc có cầu răng sứ.

Một chi tiết dễ bỏ qua: sau khi chải, nhổ bọt ra nhưng đừng súc miệng lại bằng nhiều nước. Súc kỹ rửa trôi luôn lớp fluor vừa bám lên men răng.

Khi lợi viêm không phải vì bạn vệ sinh kém

Có những trường hợp lợi viêm hoặc sưng dai dẳng dù người bệnh chải răng rất tử tế, và đổi kem không giải quyết được vì nguyên nhân nằm ngoài khoang miệng.

Một nhóm thuốc dùng lâu dài gây phì đại lợi, rõ nhất là thuốc chẹn kênh canxi điều trị tăng huyết áp, thuốc chống động kinh nhóm phenytoin và thuốc ức chế miễn dịch nhóm cyclosporin. Lợi trong nhóm này phát triển quá mức, phủ lên thân răng, tạo thêm chỗ giữ mảng bám và làm tình trạng nặng thêm theo vòng xoáy.

Bệnh tiểu đường chưa kiểm soát tốt cũng làm viêm lợi và viêm nha chu nặng hơn, đồng thời viêm nha chu ngược lại làm đường huyết khó ổn định. Thay đổi nội tiết trong thai kỳ, tuổi dậy thì và thời kỳ mãn kinh cũng khiến lợi phản ứng mạnh hơn với cùng lượng mảng bám.

Đây là lý do buổi khám tại phòng khám luôn có bước hỏi tiền sử bệnh, hỏi thuốc đang dùng và đo huyết áp trước khi làm bất kỳ can thiệp nào.

Nếu bạn thuộc các nhóm trên, hướng xử lý là phối hợp: kiểm soát bệnh nền cùng bác sĩ chuyên khoa, đồng thời lấy cao răng dày hơn lịch thông thường, có thể ba tháng một lần thay vì sáu tháng.

Khi nào ngừng thử kem và đi khám

Có bốn dấu hiệu nên coi là mốc dừng thử nghiệm tại nhà.

Lợi chảy máu kéo dài quá hai tuần dù bạn đã chải đúng cách và làm sạch kẽ đều đặn. Lợi tụt lộ chân răng, hoặc răng thấy dài ra so với trước. Răng lung lay, hở kẽ mới xuất hiện, hoặc thay đổi cách khớp khi cắn. Hôi miệng dai dẳng khu trú ở một vùng, thường là dấu hiệu có túi nha chu sâu hoặc một điểm trám hở.

Ba dấu hiệu sau đã vượt khỏi viêm lợi đơn thuần và thuộc về viêm nha chu, tức là viêm đã ăn xuống xương ổ răng. Viêm lợi hồi phục hoàn toàn được, viêm nha chu thì chỉ chặn lại chứ không lấy lại được phần xương đã mất. Khoảng cách giữa hai giai đoạn này chính là lý do nên đi khám sớm.

Chi phí xử lý các hệ quả về sau cho thấy vì sao khám sớm là quyết định rẻ: trám răng Composite 150.000đ, hàn cổ răng 200.000đ, chữa tủy răng hàm lớn 1.500.000đ, còn nếu mất răng thì trồng Implant từ 10.000.000đ mỗi trụ với Biotem Hàn Quốc. Toàn bộ ở bảng giá và trồng răng Implant.

Nha khoa Hiếu Minh thăm khám và tư vấn miễn phí tại Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn - Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần các khu Linh Đàm, Định Công, Thanh Xuân và Khương Đình. Hotline 0354 655 688, mở cửa 8:30 đến 19:30 Thứ 2 đến Thứ 7, Chủ nhật đến 18:00, nghỉ trưa 12:00 đến 14:00.