Chun liên hàm khi niềng răng có tác dụng gì và vì sao đeo không đủ giờ là kéo dài thời gian niềng

Chun liên hàm làm được việc mà mắc cài không làm được

Mắc cài và dây cung chỉ di chuyển răng trong phạm vi cung hàm của chính nó. Dây cung hàm trên sắp đều các răng hàm trên, dây cung hàm dưới sắp đều các răng hàm dưới. Nhưng nếu hàm trên đưa ra trước quá nhiều so với hàm dưới, hai bộ dây cung đó không có cách nào tự kéo hai hàm về đúng tương quan với nhau, vì chúng không nối với nhau.

Chun liên hàm giải quyết đúng khoảng trống này. Đó là những sợi chun tròn nhỏ bằng cao su y tế, một đầu móc vào móc trên mắc cài hàm trên, đầu kia móc xuống mắc cài hàm dưới. Khi bạn đóng miệng, chun bị kéo căng và tạo ra lực liên tục kéo một hàm về phía hàm kia.

Có thể hình dung đơn giản: mắc cài lo phần răng, chun lo phần khớp cắn. Một ca niềng có thể làm răng đều tăm tắp nhìn từ phía trước nhưng khi cắn lại vẫn hở hoặc vẫn hô, đó là ca mà phần tương quan hai hàm chưa được xử lý. Kết quả nhìn ảnh chụp thì đẹp, nhưng ăn nhai không cải thiện và răng dễ chạy lại sau khi tháo.

Lực của chun không lớn, thường tính bằng ounce, nhưng đặc điểm quan trọng là liên tục. Xương ổ răng đáp ứng với lực nhẹ kéo dài tốt hơn nhiều so với lực mạnh ngắt quãng. Đây là lý do bác sĩ luôn nhấn mạnh số giờ đeo chứ không phải độ căng của chun.

Một điểm nhiều người hiểu nhầm: chun liên hàm không phải giai đoạn cuối cùng của niềng răng và không phải ai cũng cần. Có ca bắt đầu đeo chun từ tháng thứ tư, có ca đeo suốt gần hết quá trình, có ca không cần đeo ngày nào. Điều này phụ thuộc vào chẩn đoán ban đầu chứ không phải mức độ tiến triển.

Các kiểu chun và mỗi kiểu xử lý vấn đề gì

Chun được đặt tên theo hướng lực và hình dạng đường móc. Bác sĩ chọn kiểu nào là dựa trên loại sai khớp cắn của bạn, và có thể đổi kiểu nhiều lần trong một ca điều trị.

Chun loại II móc từ răng nanh hàm trên xuống răng hàm hàm dưới, tạo lực kéo hàm trên lùi về sau và hàm dưới tiến ra trước. Đây là kiểu dùng cho khớp cắn hô, tình huống phổ biến nhất trong chỉnh nha người Việt.

Chun loại III móc ngược lại, từ răng nanh hàm dưới lên răng hàm hàm trên, dùng cho khớp cắn ngược hay còn gọi là móm. Kiểu này cần theo dõi kỹ hơn vì lực đặt lên nhóm răng cửa hàm trên dễ làm chúng chìa ra nếu không kiểm soát neo chặn tốt.

Chun hình tam giác móc qua ba điểm, thường dùng để đóng khớp cắn hở ở vùng răng nanh và răng hàm nhỏ. Chun chéo hay chun đường giữa móc lệch sang một bên để kéo đường giữa hai hàm về trùng nhau. Chun hình hộp bao quanh một vùng nhiều răng, dùng khi cần đóng khoảng cắn hở ở vùng răng cửa.

Kiểu chun	Hướng móc	Vấn đề xử lý
Loại II	Nanh trên xuống hàm dưới	Khớp cắn hô, răng trên chìa
Loại III	Nanh dưới lên hàm trên	Khớp cắn ngược, móm
Tam giác	Ba điểm cùng bên	Cắn hở vùng răng nanh
Chéo đường giữa	Lệch sang một bên	Đường giữa hai hàm không trùng
Hình hộp	Bao quanh vùng răng cửa	Cắn hở phía trước

Độ dày và đường kính chun cũng khác nhau, từ loại nhẹ dùng khi mới bắt đầu đến loại mạnh hơn ở giai đoạn cần lực lớn. Bác sĩ phát cho bạn đúng loại và đúng số lượng dùng đến buổi tái khám sau. Đừng tự đổi sang loại căng hơn với suy nghĩ sẽ nhanh hơn, vì lực quá mức làm chân răng tiêu ngót và có thể gây đau khớp thái dương hàm.

Đeo bao nhiêu giờ mỗi ngày và điều gì xảy ra nếu quên

Con số tiêu chuẩn là 20 đến 22 giờ mỗi ngày, chỉ tháo khi ăn và khi chải răng. Nhiều người nghe con số này và nghĩ đeo 12 giờ cũng được nửa hiệu quả. Thực tế không tuyến tính như vậy.

Răng di chuyển được là nhờ quá trình tiêu xương ở một bên chân răng và bồi xương ở bên đối diện, quá trình này cần lực duy trì liên tục để không bị đảo ngược. Khi ngừng lực vài giờ, dây chằng nha chu có tính đàn hồi sẽ kéo răng lùi về vị trí cũ một phần. Đeo chun 12 giờ rồi bỏ 12 giờ nghĩa là mỗi ngày bạn tiến một bước rồi lùi gần hết bước đó. Đây là lý do những ca đeo chun thất thường thường kéo dài thêm nhiều tháng mà bản thân người bệnh không hiểu vì sao.

Một hệ quả khác ít người biết: đeo chun không đều gây đau nhiều hơn đeo đều. Khi đeo liên tục, răng và dây chằng thích nghi, cảm giác ê chỉ rõ trong hai đến ba ngày đầu. Khi bỏ vài ngày rồi đeo lại, cơ thể phải bắt đầu chu kỳ đau đó từ đầu.

Tuổi học sinh là nhóm dùng chun liên hàm nhiều nhất, vì đây là giai đoạn xương hàm còn đang tăng trưởng nên đáp ứng với lực chỉnh hình rất tốt. Cũng chính nhóm này hay quên đeo nhất, nên phụ huynh cần nhắc và kiểm tra thay vì phó mặc cho con tự nhớ.

Mẹo thực tế để không quên: thay chun mới sau mỗi bữa ăn thay vì đeo lại chun cũ, vì chun mất đàn hồi sau khoảng tám đến mười hai giờ. Mang theo một túi chun nhỏ trong cặp và trong túi áo. Đặt báo thức ba lần một ngày trong tuần đầu để tạo thói quen. Nếu quên một buổi thì đeo lại ngay, đừng đeo hai chun cùng lúc để bù, vì lực gấp đôi không rút ngắn được thời gian mà chỉ làm tăng nguy cơ tiêu chân răng.

Chun liên hàm gắn vào đâu và có làm được với niềng trong suốt không

Với niềng mắc cài, chun móc vào các móc kim loại nhỏ nằm trên thân mắc cài của răng nanh và răng hàm. Các móc này được tính toán vị trí ngay từ lúc gắn mắc cài, nên khâu gắn mắc cài đúng vị trí ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả chun về sau. Mắc cài được cố định bằng keo dán chuyên dụng rồi chiếu đèn quang trùng hợp để đông cứng, sai lệch dù nửa milimet cũng làm hướng lực chun thay đổi.

Một số ca cần thêm điểm neo chặn để chun không kéo ngược nhóm răng không mong muốn. Khi đó bác sĩ cắm minivis, chi phí 2.000.000đ mỗi vis, làm điểm tựa cố định trong xương. Minivis đặt dưới gây tê, thao tác nhanh, và tháo ra sau khi hoàn tất giai đoạn cần neo.

Với khay niềng trong suốt, chun vẫn dùng được. Khay được cắt sẵn các khấc hoặc dán các nút gắn nhỏ lên mặt răng để làm điểm móc chun. Cơ chế và số giờ đeo giống hệt niềng mắc cài. Điểm khác là khay trong suốt vốn đã phải đeo 20 đến 22 giờ mỗi ngày, nên việc thêm chun không làm thay đổi thói quen sinh hoạt nhiều.

Chi phí chỉnh nha tại phòng khám đã bao gồm chun, không tính riêng từng đợt. Mắc cài kim loại thường 25 đến 35 triệu đồng tuỳ độ khó từ 1 đến 3, kim loại tự khoá 30 đến 40 triệu, sứ thường 40 đến 45 triệu, sứ tự khoá 45 đến 55 triệu. Khay trong suốt Invisalign chia bốn mức 60, 80, 120 và 130 triệu tuỳ số lượng khay và độ phức tạp. Xem chi tiết ở trang niềng răng và bảng giá.

Nói thẳng một điều: chọn khí cụ đắt hơn không bù được cho việc đeo chun không đủ giờ. Một ca mắc cài kim loại 25 triệu với người đeo chun kỷ luật sẽ về đích trước một ca Invisalign 120 triệu với người đeo tuỳ hứng.

Tác dụng phụ và những dấu hiệu cần báo bác sĩ

Trong hai đến ba ngày đầu đeo chun, ê buốt và cảm giác căng hai bên hàm là bình thường. Cơ nhai phải làm quen với việc đóng hàm theo một tương quan mới. Có người thấy khó nói rõ chữ trong vài ngày, sau đó tự thích nghi. Nếu đau nhiều, thuốc giảm đau thông thường theo liều chỉ dẫn là đủ, và tuyệt đối không tự tháo chun ra vì đau, vì như đã nói ở trên, tháo ra rồi đeo lại chỉ làm chu kỳ đau lặp lại.

Có bốn dấu hiệu bạn nên gọi cho phòng khám thay vì chờ đến lịch hẹn. Thứ nhất là đau khớp thái dương hàm, biểu hiện bằng tiếng kêu lục cục khi há miệng hoặc đau vùng trước tai, có thể là dấu hiệu lực chun quá mạnh hoặc sai hướng. Thứ hai là móc mắc cài bị bong hoặc gãy khiến không móc chun được, để lâu vài tuần là mất tiến độ. Thứ ba là loét niêm mạc má kéo dài không lành. Thứ tư là dị ứng với cao su latex, biểu hiện bằng ngứa, sưng môi hoặc nổi mẩn; trường hợp này có loại chun không latex thay thế.

Một tác dụng phụ ít gặp nhưng cần biết là tiêu chân răng. Lực chỉnh nha kéo dài, đặc biệt khi quá mạnh, có thể làm chân răng ngắn lại. Đây là lý do bác sĩ chụp phim kiểm tra trong quá trình niềng chứ không chỉ chụp lúc đầu và lúc cuối. Với răng cửa hàm trên, nhóm nhạy cảm nhất, việc theo dõi này quan trọng hơn cả.

Sau khi tháo niềng, chun liên hàm không còn dùng nữa nhưng hàm duy trì thì bắt buộc, chi phí 2.000.000đ mỗi năm. Bỏ hàm duy trì là cách nhanh nhất để mất toàn bộ kết quả của những tháng đeo chun kỷ luật.

Nếu bạn đang niềng ở nơi khác và không rõ mình có cần chun hay không, hoặc đang niềng tại phòng khám và muốn kiểm tra lại kỹ thuật móc, hãy đến khám. Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần Định Công, Linh Đàm và Thanh Xuân. Hotline 0354 655 688, thăm khám và tư vấn miễn phí, hỗ trợ trả góp 0% lãi suất cho chi phí niềng. Các ca chỉnh nha do Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu, Bs. Lê Ngọc Ánh và Bs. Nguyễn Khánh Huyền phụ trách; xem thêm đội ngũ bác sĩ hoặc liên hệ.