Đánh răng mấy lần một ngày và bao lâu mỗi lần là đủ?

Hai lần một ngày, hai phút mỗi lần

Con số này không phải quy ước tùy tiện. Nó xuất phát từ tốc độ hình thành màng sinh học vi khuẩn trên bề mặt răng. Sau khi làm sạch, vi khuẩn bắt đầu bám lại trong vòng vài giờ và tổ chức thành mảng bám có cấu trúc trong khoảng 12 đến 24 giờ. Đánh răng cách nhau khoảng 12 giờ, tức sáng và tối, cắt đứt chu kỳ này trước khi mảng bám kịp trưởng thành và bắt đầu sinh axit gây sâu răng.

Hai phút là thời gian tối thiểu để bàn chải đi hết các mặt răng. Một hàm người trưởng thành có 28 đến 32 răng, mỗi răng có ba mặt cần chải: mặt ngoài, mặt trong và mặt nhai. Tính ra hơn 90 bề mặt. Chia hai phút cho từng đó bề mặt, mỗi mặt được hơn một giây. Đó đã là mức tối thiểu chứ không hề dư dả.

Thực tế đo được ở phòng khám thì khác xa. Khi hỏi, phần lớn khách hàng nói mình đánh khoảng hai phút. Khi bấm giờ thật, con số phổ biến rơi vào 40 đến 60 giây. Cảm giác về thời gian trong lúc đánh răng rất không đáng tin, nhất là buổi sáng khi đang vội.

Giải pháp đơn giản nhất: bấm hẹn giờ trên điện thoại, hoặc dùng bàn chải điện có báo rung mỗi 30 giây để chuyển sang phần tư hàm tiếp theo. Chia miệng thành bốn phần và dành 30 giây cho mỗi phần là cách dễ nhớ nhất.

Vì sao lần đánh buổi tối quan trọng hơn buổi sáng

Nếu chỉ được chọn một lần trong ngày, hãy chọn buổi tối trước khi đi ngủ. Lý do nằm ở nước bọt.

Nước bọt là hệ thống bảo vệ tự nhiên của khoang miệng. Nó rửa trôi mảnh vụn thức ăn, trung hòa axit do vi khuẩn sinh ra, và cung cấp canxi cùng phosphat để tái khoáng lớp men vừa bị axit tấn công. Ban ngày, tuyến nước bọt hoạt động liên tục, đặc biệt khi ăn và nói.

Khi ngủ, lượng nước bọt tiết ra giảm xuống mức rất thấp. Trong bảy đến tám tiếng đó, khoang miệng gần như mất toàn bộ cơ chế tự làm sạch và trung hòa. Nếu bạn đi ngủ với mảng bám và mảnh thức ăn còn trên răng, vi khuẩn có nguyên một đêm để lên men đường thành axit mà không gì cản trở. Đây là khoảng thời gian men răng bị tấn công mạnh nhất trong 24 giờ.

Cùng lý do đó, sau khi đánh răng buổi tối thì không ăn hay uống gì ngoài nước lọc. Ly sữa hay miếng hoa quả trước khi ngủ xóa sạch công sức vừa bỏ ra.

Buổi sáng, lần đánh răng có tác dụng chính là làm sạch mảng bám tích tụ qua đêm và đưa fluor lên bề mặt răng trước một ngày ăn uống. Vẫn cần, nhưng nếu so về mức độ thiệt hại khi bỏ qua thì buổi tối nghiêm trọng hơn nhiều.

Đánh ba lần một ngày có tốt hơn không

Không hẳn, và trong một số trường hợp còn có hại. Vấn đề nằm ở thời điểm chứ không ở số lần.

Sau khi ăn, đặc biệt là đồ chua như cam, chanh, dứa, nước ngọt có ga hay dưa muối, độ pH trong miệng giảm xuống và bề mặt men răng bị làm mềm tạm thời. Đánh răng ngay lúc này giống như chà lên một lớp men đang ở trạng thái dễ tổn thương nhất, và lông bàn chải sẽ mài mòn nó đi. Lặp lại nhiều năm, hậu quả là mòn cổ răng và ê buốt kéo dài.

Quy tắc là chờ khoảng 30 phút sau bữa ăn rồi mới đánh, để nước bọt kịp trung hòa axit và tái khoáng bề mặt men. Nếu muốn làm sạch ngay sau bữa trưa ở cơ quan, súc miệng bằng nước lọc là đủ và an toàn hơn hẳn.

Đánh răng nhiều lần cũng làm tăng nguy cơ tụt lợi nếu bạn đang chải sai kỹ thuật hoặc dùng bàn chải lông cứng. Mỗi lần chải sai là một lần bào mòn thêm, nên chải bốn lần sai còn tệ hơn chải hai lần đúng.

Điều thực sự làm nên khác biệt không phải lần thứ ba, mà là chỉ nha khoa. Bàn chải chỉ tiếp cận được khoảng 60 phần trăm bề mặt răng. Bốn mươi phần trăm còn lại nằm ở kẽ răng — và kẽ răng chính là nơi phần lớn ca sâu răng và viêm nha chu bắt đầu. Một lần dùng chỉ nha khoa mỗi ngày có giá trị hơn nhiều so với một lần đánh răng thêm. Máy tăm nước tại phòng khám có giá 1.200.000đ nếu bạn thấy chỉ nha khoa khó dùng.

Đánh răng cho trẻ em: con số khác với người lớn

Với trẻ nhỏ, câu chuyện không dừng ở số lần mà còn ở lượng kem và ai là người cầm bàn chải.

Bắt đầu vệ sinh miệng cho bé ngay từ khi chiếc răng sữa đầu tiên nhú lên, thường quanh sáu tháng tuổi, bằng gạc mềm hoặc bàn chải silicon. Từ khi có răng, đánh hai lần mỗi ngày như người lớn.

Lượng kem đánh răng chứa fluor theo tuổi: trẻ dưới ba tuổi dùng lượng bằng hạt gạo, trẻ từ ba đến sáu tuổi dùng lượng bằng hạt đậu. Nhiều phụ huynh bóp kem đầy mặt bàn chải như quảng cáo — đó là lượng quá nhiều với trẻ, và trẻ nhỏ thường nuốt kem thay vì nhổ ra.

Điểm quan trọng nhất và hay bị bỏ qua: trẻ dưới bảy hoặc tám tuổi chưa đủ khéo léo vận động tinh để tự đánh răng sạch. Bé nên tự đánh trước để tạo thói quen, rồi bố mẹ đánh lại toàn bộ. Kiểm tra kỹ mặt trong răng cửa dưới và mặt nhai răng hàm — hai vị trí trẻ bỏ sót nhiều nhất.

Khám răng định kỳ sáu tháng một lần từ khi bé một tuổi. Bôi fluor dự phòng tại phòng khám có giá 500.000đ. Chi tiết xem tại nha khoa trẻ em.

Bảng tóm tắt: đánh răng đúng cách

Nội dung	Khuyến nghị
Số lần mỗi ngày	2 lần, sáng và tối trước khi ngủ
Thời gian mỗi lần	Tối thiểu 2 phút, chia 30 giây cho mỗi phần tư hàm
Thời điểm sau ăn	Chờ ít nhất 30 phút, nhất là sau đồ chua
Loại lông bàn chải	Mềm, không dùng lông cứng
Thay bàn chải	3 tháng một lần, hoặc sớm hơn khi lông tòe
Góc đặt bàn chải	Nghiêng 45 độ về phía viền lợi
Động tác	Rung nhẹ tại chỗ rồi hất, không chà ngang mạnh
Kem đánh răng	Có fluor. Trẻ dưới 3 tuổi lượng bằng hạt gạo, 3–6 tuổi bằng hạt đậu
Sau khi đánh tối	Không ăn uống gì ngoài nước lọc
Chỉ nha khoa	1 lần mỗi ngày, làm sạch 40% bề mặt bàn chải không tới
Lấy cao răng	6 tháng một lần

Một chi tiết ít ai làm đúng: sau khi đánh răng, nhổ bọt kem ra nhưng đừng súc miệng bằng nhiều nước. Súc kỹ rửa trôi luôn lớp fluor vừa đưa lên men răng, làm mất phần lớn tác dụng bảo vệ. Nhổ và để nguyên là cách dùng kem fluor hiệu quả nhất.

Vệ sinh răng miệng và sức khỏe toàn thân

Mảng bám không dừng lại ở răng. Vi khuẩn gây viêm nha chu và các chất trung gian gây viêm từ ổ viêm quanh răng đi vào máu, và mối liên hệ hai chiều giữa viêm nha chu với bệnh tim mạch cũng như đái tháo đường đã được ghi nhận trong y văn. Người đái tháo đường kiểm soát kém thì viêm nha chu nặng hơn, và ngược lại viêm nha chu không điều trị làm đường huyết khó ổn định hơn.

Đó là lý do buổi khám nha khoa tại phòng khám luôn bắt đầu bằng việc hỏi bệnh nền, thuốc đang dùng và đo huyết áp trước khi làm bất kỳ thủ thuật nào. Nhiều khách hàng phát hiện huyết áp cao lần đầu tiên ngay tại ghế nha khoa.

Trong buổi khám, bác sĩ dùng camera nội soi trong miệng để bạn nhìn thấy chính răng mình trên màn hình. Đây là cách hiệu quả nhất để chỉ ra bạn đang bỏ sót vùng nào khi đánh răng — nói suông thì khó hình dung, nhìn thấy mảng bám đọng ở mặt trong răng cửa dưới thì nhớ ngay.

Nếu đã có mảng bám cứng thành cao răng, bàn chải không xử lý được nữa, phải lấy cao răng tại phòng khám. Nếu đã có lỗ sâu, cần trám răng từ 150.000đ. Phát hiện sớm luôn rẻ hơn.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho khách ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Giáp Bát. Khám và tư vấn miễn phí, đặt lịch qua 0354 655 688 hoặc xem thông tin liên hệ.