Đánh răng sai cách gây tụt lợi thế nào? Dấu hiệu và cách sửa

Đánh răng mạnh không làm răng sạch hơn

Suy nghĩ phổ biến nhất và cũng sai nhất về vệ sinh răng miệng là chà càng mạnh thì càng sạch. Mảng bám vi khuẩn là một lớp màng mềm, chỉ cần lông bàn chải tiếp xúc và di chuyển đúng hướng là bong ra. Lực mạnh không tăng khả năng làm sạch, nhưng lại đủ để bào mòn men răng và đẩy viền lợi lùi dần theo năm tháng.

Cơ chế gây tụt lợi có hai phần. Thứ nhất, lông bàn chải cứng chà theo chiều ngang liên tục ở vùng cổ răng, nơi lớp men mỏng nhất, tạo ra rãnh mòn hình chữ V. Thứ hai, chính lực chà đó ép và kéo viền lợi mỏng manh bám quanh cổ răng, làm mô lợi bị tổn thương lặp đi lặp lại rồi co lên trên, để lộ phần chân răng vốn được che phủ.

Điều khiến tổn thương này nguy hiểm là nó diễn ra rất chậm và không đau trong giai đoạn đầu. Bạn không thấy gì bất thường trong năm đầu, năm thứ hai, rồi đến một ngày phát hiện răng mình trông dài hơn trước và uống nước lạnh thì buốt. Khi đó lợi đã tụt vài milimet và không có cách nào để nó mọc trở lại. Đây là loại tổn thương chỉ có thể dừng lại chứ không đảo ngược.

Dấu hiệu nhận biết sớm

Dấu hiệu đầu tiên và thường bị bỏ qua nhất là ê buốt khi ăn đồ lạnh, chua hoặc khi hít gió lạnh. Nguyên nhân là phần chân răng lộ ra không có men bảo vệ, chỉ có lớp cement mỏng rồi tới ngà răng chứa hàng nghìn ống ngà dẫn thẳng tới tủy. Kích thích nhiệt hay hóa học truyền qua các ống này và bạn cảm nhận thành cơn buốt nhói.

Dấu hiệu thứ hai là răng nhìn có vẻ dài hơn, đặc biệt ở răng nanh và răng hàm nhỏ vùng bên. Đây là các răng nhô ra ngoài cung hàm nên hứng lực chải nhiều nhất. Nếu bạn thuận tay phải, tổn thương thường nặng hơn ở phía trái, và ngược lại, vì tay thuận chải bên đối diện với lực mạnh hơn.

Dấu hiệu thứ ba là rãnh khuyết hình chêm ở sát viền lợi, sờ vào thấy gờ sắc bằng móng tay hoặc đầu lưỡi. Đây là mòn cổ răng, thường đi kèm tụt lợi. Ngoài ra còn có cảm giác mắc thức ăn ở kẽ răng nhiều hơn trước, và viền lợi trông mỏng, nhợt màu chứ không hồng hào săn chắc.

Tại phòng khám, bác sĩ dùng camera nội soi trong miệng để phóng to vùng cổ răng lên màn hình, và bạn nhìn thấy chính răng của mình. Đây là cách hiệu quả nhất để một người hiểu vì sao cần đổi thói quen chải răng, vì nghe mô tả bằng lời không bao giờ có sức thuyết phục bằng nhìn thấy rãnh mòn trên răng mình.

Không phải mọi trường hợp tụt lợi đều do đánh răng

Cần phân biệt rõ, vì cách xử lý hoàn toàn khác nhau. Tụt lợi do chải răng sai thường đối xứng theo vùng, viền lợi mỏng nhưng không sưng đỏ, không chảy máu, và đi kèm rãnh mòn cổ răng. Tụt lợi do viêm nha chu thì ngược lại: lợi sưng, đỏ, chảy máu khi chải, có hôi miệng, có túi lợi sâu và răng có thể lung lay do tiêu xương ổ răng.

Ngoài hai nguyên nhân chính đó còn có các yếu tố khác: nghiến răng ban đêm gây lực xoắn ở cổ răng; khớp cắn lệch khiến một vài răng chịu lực quá mức; răng mọc lệch ra ngoài cung hàm nên xương phủ mặt ngoài vốn đã mỏng; phanh môi hoặc phanh má bám thấp kéo viền lợi; và mắc cài chỉnh nha di chuyển răng quá nhanh ra ngoài giới hạn xương.

Đặc điểm	Do chải răng sai	Do viêm nha chu
Lợi chảy máu	Thường không	Có, khi chải hoặc tự nhiên
Màu lợi	Nhạt, mỏng, không sưng	Đỏ, sưng nề
Hôi miệng	Không rõ	Thường có
Mòn cổ răng	Có, rãnh hình chêm	Không đặc trưng
Răng lung lay	Hiếm	Có ở giai đoạn nặng
Hướng xử lý	Sửa cách chải, trám cổ răng	Điều trị nha chu, lấy cao răng sâu

Nhiều người mắc cả hai cùng lúc, và đây là lý do tự chẩn đoán qua mạng thường dẫn tới xử lý sai. Khám trực tiếp cho phép bác sĩ đo độ sâu túi lợi bằng cây thăm dò, thứ không thể tự làm ở nhà.

Chải răng đúng cách cụ thể là làm gì

Câu trả lời gọn: dùng bàn chải lông mềm, đặt nghiêng 45 độ về phía viền lợi, rung nhẹ tại chỗ rồi hất theo chiều từ lợi về phía mặt nhai, không kéo ngang. Thời gian tối thiểu hai phút, chia đều cho bốn phần hàm, hai lần mỗi ngày.

Cụ thể hơn từng điểm. Về bàn chải, chọn loại ghi lông mềm, đầu nhỏ để với được răng trong cùng. Bàn chải lông cứng không dành cho việc làm sạch răng hằng ngày. Thay bàn chải mỗi ba tháng hoặc sớm hơn khi lông đã xòe, vì lông xòe vừa kém sạch vừa chọc vào lợi.

Về lực, một cách kiểm tra đơn giản: cầm bàn chải bằng ba ngón như cầm bút, không nắm cả bàn tay. Cách cầm này tự giới hạn lực. Nếu bạn dùng bàn chải điện, hầu hết các loại đều có cảm biến báo khi ấn quá mạnh, hãy để ý tín hiệu đó. Bàn chải điện không tự động an toàn hơn, người ấn mạnh vẫn gây mòn.

Về thời điểm, đừng chải ngay sau khi ăn đồ chua hoặc uống nước có ga. Axit làm men răng mềm tạm thời, chải ngay lúc đó mài mòn nhanh hơn nhiều. Chờ khoảng 30 phút, súc miệng bằng nước lọc trong lúc chờ.

Cuối cùng, bàn chải không làm sạch được kẽ răng, nơi chiếm khoảng 40 phần trăm bề mặt răng. Dùng chỉ nha khoa hoặc tăm nước mỗi ngày một lần. Máy tăm nước tại phòng khám có giá 1.200.000đ, đặc biệt hữu ích cho người đang niềng răng hoặc đã làm cầu răng sứ.

Xử lý khi đã tụt lợi và mòn cổ răng

Bước bắt buộc đầu tiên là dừng nguyên nhân. Nếu vẫn tiếp tục chải ngang mạnh thì mọi can thiệp phía sau đều vô nghĩa, vì tổn thương sẽ tái diễn. Vì vậy buổi khám luôn bắt đầu bằng việc bác sĩ xem bạn chải răng thực tế thế nào, chứ không chỉ hỏi.

Với phần đã tổn thương, hướng xử lý tùy mức độ. Rãnh mòn cổ răng gây ê buốt được hàn phục hồi, chi phí hàn cổ răng là 200.000đ mỗi răng, hoặc trám Composite 150.000đ tùy vị trí và kỹ thuật. Miếng trám vừa che ngà lộ để hết buốt vừa tái tạo hình dáng cổ răng. Xem thêm dịch vụ trám răng.

Với ê buốt lan tỏa chưa cần trám, bôi Fluor dự phòng giá 500.000đ giúp tái khoáng bề mặt và bịt bớt ống ngà, kết hợp kem đánh răng chống ê buốt dùng đều đặn. Nếu có viêm nha chu kèm theo, cần điều trị nha chu trước, và Laser Diode được dùng hỗ trợ trong các ca viêm để giảm viêm và kích thích lành thương mô lợi.

Trường hợp răng mọc lệch ra ngoài cung hàm gây tụt lợi tái diễn, giải pháp căn cơ là đưa răng về đúng vị trí bằng chỉnh nha. Trường hợp nghiến răng ban đêm, bác sĩ có thể chỉ định máng bảo vệ. Mỗi hướng đi đều bắt đầu từ chẩn đoán đúng nguyên nhân, không phải từ việc chọn dịch vụ.

Dưới đây là bước điều dưỡng kiểm tra sức khỏe và tư vấn cho khách hàng trước khi vào khám chuyên sâu.

Khi nào cần đi khám

Đừng chờ tới lúc buốt không chịu nổi. Ba tình huống nên đi khám sớm: ê buốt khi ăn lạnh kéo dài quá hai tuần; nhìn thấy cổ răng lộ ra hoặc sờ thấy rãnh sắc ở sát lợi; lợi chảy máu khi chải răng dù bạn chải nhẹ. Riêng tình huống thứ ba gần như luôn là dấu hiệu viêm, không phải do bạn chải mạnh, và cần lấy cao răng cùng đánh giá nha chu.

Ngay cả khi không có triệu chứng, nên khám định kỳ sáu tháng một lần. Tụt lợi tiến triển âm thầm và một milimet mỗi vài năm không ai tự nhận ra. Bác sĩ đo và ghi lại mốc để so sánh giữa các lần khám, đó là cách duy nhất biết tổn thương đang dừng lại hay vẫn đang xấu đi.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, việc thăm khám và tư vấn hoàn toàn miễn phí, gồm cả phần hướng dẫn chải răng đúng cho từng người dựa trên tình trạng cụ thể chứ không phải hướng dẫn chung. Bác sĩ Nguyễn Khánh Huyền, chuyên khoa Răng Hàm Mặt với chuyên môn về điều trị nha chu, phụ trách các ca liên quan tới mô lợi và quanh răng.

Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho người ở Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Khương Đình và Giáp Bát. Hotline 0354 655 688, mở cửa 8:30 đến 19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7, Chủ nhật đến 18:00. Đặt lịch tại trang liên hệ.