Đau khớp thái dương hàm khi niềng răng có bình thường không?

Mỏi khớp hàm vài tuần đầu là bình thường, đau dai dẳng thì không

Câu trả lời trực tiếp: cảm giác mỏi, căng tức nhẹ ở vùng trước tai trong hai đến bốn tuần đầu sau khi gắn mắc cài là bình thường và tự hết. Đau nhói, đau kéo dài trên hai tuần, hoặc đau tăng dần theo thời gian thì không bình thường và cần được kiểm tra.

Lý do có cảm giác mỏi khá đơn giản. Khớp thái dương hàm và các cơ nhai đã quen với một tương quan cắn cố định suốt nhiều năm. Khi bạn bắt đầu niềng, răng bắt đầu di chuyển, điểm chạm giữa hai hàm thay đổi liên tục. Cơ nhai phải điều chỉnh cách co bóp để tìm vị trí cắn mới, và giai đoạn dò tìm này gây mỏi.

Một yếu tố khác là bạn vô thức nghiến hoặc siết hàm nhiều hơn trong những ngày răng ê buốt sau thay dây. Việc siết hàm kéo dài làm cơ cắn và cơ thái dương căng cứng, tạo cảm giác đau lan lên thái dương và vùng trước tai. Đây là đau cơ chứ không phải bệnh lý khớp, và nó giảm khi cơn ê buốt răng giảm.

Điều cần nhớ: niềng răng đúng chỉ định không gây bệnh khớp thái dương hàm. Nhưng nếu bạn đã có rối loạn khớp tiềm ẩn từ trước mà không được phát hiện, quá trình chỉnh nha có thể làm triệu chứng bộc lộ rõ hơn.

Phân biệt phản ứng thích nghi và rối loạn khớp thái dương hàm

Dấu hiệu quyết định là thời gian kéo dài và mức độ hạn chế chức năng. Dưới đây là bảng đối chiếu để bạn tự đánh giá trước khi quyết định có cần đi khám sớm hay không.

Biểu hiện	Thích nghi bình thường	Cần đi khám
Thời gian	Dưới 2 tuần, giảm dần	Trên 2 tuần, không giảm hoặc tăng
Kiểu đau	Mỏi, căng tức âm ỉ	Đau nhói, đau khi ngáp hoặc nhai
Tiếng kêu khớp	Không có, hoặc đã có từ trước	Mới xuất hiện tiếng lục cục
Há miệng	Bình thường, trên 40mm	Dưới 35mm, hoặc há bị kẹt
Vị trí đau	Hai bên, đối xứng	Chỉ một bên, cố định
Kèm theo	Không	Đau đầu vùng thái dương, ù tai, cứng hàm buổi sáng

Cách tự đo há miệng: xếp chồng các ngón tay trỏ, giữa và áp út rồi đưa vào giữa hai hàm răng cửa. Nếu ba ngón vào lọt thoải mái thì biên độ há miệng của bạn ổn. Nếu chỉ vào được hai ngón thì đang có hạn chế.

Tiếng lục cục khi há ngậm miệng thường do đĩa khớp bị trượt khỏi vị trí rồi bật lại. Nếu tiếng này có từ trước khi niềng thì đó là tình trạng nền, cần theo dõi nhưng không phải do niềng gây ra. Nếu nó mới xuất hiện sau vài tháng chỉnh nha thì phải báo bác sĩ ngay để đánh giá lại lực và hướng di chuyển răng.

Những tình huống trong chỉnh nha dễ gây quá tải khớp

Lực quá mạnh, chun kéo liên hàm dùng sai cách và khớp cắn hở tạm thời là ba nguyên nhân hay gặp nhất khiến khớp thái dương hàm khó chịu trong lúc niềng.

Lực quá mạnh không làm răng chạy nhanh hơn mà chỉ gây đau, tăng nguy cơ tiêu chân răng và buộc cơ nhai phải bảo vệ bằng cách co cứng. Nguyên tắc chỉnh nha hiện đại là lực nhẹ và liên tục. Đây là lý do bác sĩ dùng dây NiTi siêu đàn hồi ở giai đoạn đầu thay vì dây cứng.

Chun kéo liên hàm là loại chun bệnh nhân tự đeo tại nhà, nối từ hàm trên xuống hàm dưới để chỉnh tương quan hai hàm. Đeo không đúng hướng, không đủ giờ, hoặc tự ý đeo chun nhiều hơn chỉ định vì nghĩ sẽ nhanh hơn là sai lầm phổ biến. Lực kéo lệch hướng dồn lên một bên khớp gây đau một bên rất điển hình.

Giai đoạn khớp cắn hở tạm thời xảy ra khi một số răng đã di chuyển còn số khác chưa, khiến chỉ vài răng chạm nhau khi cắn. Toàn bộ lực nhai dồn lên vài điểm, và khớp phải chịu tải bất thường. Đây là giai đoạn đi qua chứ không phải kết quả cuối, thường kéo dài vài tuần đến vài tháng.

Cuối cùng là nhổ răng không đúng chỉ định hoặc lùi răng cửa quá mức, làm hàm dưới bị đẩy ra sau và thay đổi vị trí lồi cầu trong hõm khớp. Đây là lỗi phác đồ, không phải phản ứng bình thường.

Phác đồ kỹ thuật số giúp lường trước tải lên khớp

Một phác đồ chỉnh nha tốt phải mô phỏng được vị trí răng ở từng mốc thời gian, không chỉ vị trí cuối cùng. Đây là chỗ phần mềm thiết kế kỹ thuật số tạo khác biệt so với cách làm ước lượng bằng mắt.

Dữ liệu đầu vào gồm phim X-quang CBCT 3D Cone Beam để nhìn cấu trúc xương và lồi cầu ở ba chiều, và dấu răng lấy bằng máy quét kỹ thuật số iTero thay cho khuôn thạch cao. Từ đó bác sĩ dựng mô hình và chạy mô phỏng đường di chuyển của từng răng.

Điều quan trọng là phần mềm cho phép kiểm tra tương quan khớp cắn ở từng giai đoạn trung gian, không chỉ ở kết quả cuối. Nếu mô phỏng cho thấy ở tháng thứ tám sẽ có giai đoạn chỉ hai răng hàm chạm nhau, bác sĩ có thể điều chỉnh trình tự để rút ngắn giai đoạn đó hoặc thêm khí cụ nâng khớp tạm thời.

Với người đã có tiền sử rối loạn khớp thái dương hàm, phác đồ còn cần đặt mục tiêu khớp cắn ổn định ở cả tương quan trung tâm chứ không chỉ đẹp về mặt thẩm mỹ. Đôi khi điều đó nghĩa là phải chấp nhận thời gian điều trị dài hơn.

Dưới đây là hình ảnh bác sĩ đang thiết kế phác đồ chỉnh nha trên phần mềm chuyên dụng.

Cần khám gì trước khi bắt đầu niềng nếu hay đau hàm

Người có tiền sử đau hàm, kêu khớp hoặc nghiến răng ban đêm cần được đánh giá khớp thái dương hàm trước khi gắn mắc cài, không phải sau khi đã bắt đầu. Bỏ qua bước này là lý do khiến nhiều ca trở nên rắc rối giữa chừng.

Buổi khám nên bao gồm: sờ nắn cơ nhai và cơ thái dương tìm điểm đau, nghe khớp khi há ngậm, đo biên độ há miệng, kiểm tra đường há có lệch sang bên nào không, và ghi nhận các mặt nhai bị mòn phẳng gợi ý nghiến răng. Sau đó là chụp phim để nhìn cấu trúc xương và vị trí lồi cầu.

Bác sĩ sẽ ngồi cùng bạn xem phim và giải thích cụ thể, chứ không nên chỉ kết luận một câu. Bạn có quyền hỏi rõ: khớp của tôi hiện thế nào, phác đồ này ảnh hưởng ra sao đến nó, và nếu đau thì kế hoạch xử lý là gì.

Nếu phát hiện rối loạn khớp đang hoạt động, thường cần điều trị ổn định trước bằng máng nhai, tập vận động hàm và điều chỉnh thói quen, rồi mới bắt đầu chỉnh nha. Bắt đầu niềng khi khớp đang viêm cấp là đổ thêm tải lên một hệ thống vốn đã quá sức.

Hình dưới là cảnh bác sĩ phân tích phim chụp răng cùng khách hàng trước khi lên phác đồ.

Xử lý khi đang niềng mà khớp hàm đau

Đừng tự chịu đựng và cũng đừng tự ý tháo chun hay bẻ dây. Việc đầu tiên là báo bác sĩ để đánh giá xem đây là đau cơ hay đau khớp, vì hướng xử lý khác nhau.

Các biện pháp tại nhà có thể áp dụng ngay trong lúc chờ hẹn: chườm ấm vùng trước tai và má 15 phút, hai đến ba lần mỗi ngày để giãn cơ; chuyển sang ăn đồ mềm, cắt nhỏ thức ăn, tránh nhai kẹo cao su và đồ dai; không há miệng quá rộng khi ngáp bằng cách đỡ cằm; và có ý thức giữ hàm ở tư thế nghỉ với hai hàm răng hơi tách nhau, lưỡi chạm nhẹ vòm miệng.

Về phía phòng khám, các can thiệp thường dùng gồm giảm lực bằng cách quay lại dây mềm hơn, tạm ngưng chun kéo liên hàm, mài chỉnh điểm cắn sớm gây cản trở, hoặc làm máng nhai đeo ban đêm nếu có nghiến răng.

Trường hợp đau do viêm, có thể phối hợp Laser Diode chiếu tại chỗ để giảm viêm và hỗ trợ giãn cơ. Phương pháp này không thay thế việc điều chỉnh phác đồ mà chỉ giúp cắt triệu chứng để bạn dễ chịu hơn trong lúc điều chỉnh.

Rất hiếm khi phải dừng hẳn điều trị chỉnh nha vì đau khớp. Phần lớn trường hợp chỉ cần giảm tải và điều chỉnh trình tự. Điều nguy hiểm là im lặng chịu đau nhiều tháng, vì lúc đó tổn thương đĩa khớp có thể đã tiến triển. Xem thêm tại trang niềng răng và đội ngũ bác sĩ.

Nếu bạn ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Thanh Xuân hay Linh Đàm và đang lo lắng về khớp hàm khi niềng, hãy đến khám để được đánh giá cụ thể. Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688.