Đau khớp thái dương hàm: nguyên nhân và cách điều trị

Khớp thái dương hàm là gì và vì sao nó đau

Khớp thái dương hàm là khớp nối xương hàm dưới với nền sọ, nằm ngay phía trước lỗ tai hai bên. Đặt ngón tay vào vùng đó rồi há miệng, bạn sẽ cảm nhận được nó chuyển động. Đây là khớp duy nhất trong cơ thể hoạt động theo cặp: hai bên buộc phải di chuyển đồng bộ, nên chỉ cần một bên trục trặc là cả hệ thống lệch theo.

Giữa chỏm xương hàm dưới và hõm khớp có một đĩa sụn mỏng đóng vai trò đệm. Khi đĩa này trượt đúng vị trí, hàm đóng mở êm. Khi nó bị xô lệch ra trước, chỏm xương phải vượt qua nó mỗi lần há miệng và tạo ra tiếng lục cục đặc trưng. Nếu đĩa lệch hẳn và kẹt lại, hàm có thể há không hết hoặc khóa cứng.

Đau xuất hiện từ ba nguồn khác nhau và hay bị nhầm lẫn. Nguồn thứ nhất là chính khớp, do viêm hoặc thoái hóa. Nguồn thứ hai là nhóm cơ nhai quanh khớp, do co thắt kéo dài — đây thực ra là nguồn phổ biến nhất, chiếm phần lớn ca đau vùng hàm mặt. Nguồn thứ ba là đĩa khớp bị dịch chuyển.

Phân biệt ba nguồn này quyết định hướng điều trị. Đau cơ đáp ứng tốt với nghỉ ngơi, chườm và máng nhai; đau khớp do thoái hóa cần theo dõi lâu dài; đĩa khớp kẹt cần can thiệp khác hẳn. Điều trị chung chung cho cả ba là lý do khiến nhiều người chữa mãi không đỡ.

Nguyên nhân thường gặp, xếp theo mức độ phổ biến

Nghiến răng và siết chặt hàm đứng đầu danh sách. Nghiến răng ban đêm tạo ra lực gấp nhiều lần lực nhai bình thường và kéo dài hàng chục phút mỗi đêm. Siết chặt hàm ban ngày, thường xảy ra khi căng thẳng hoặc tập trung làm việc, cũng gây quá tải tương tự nhưng khó phát hiện hơn vì người ta không tự nhận ra mình đang làm.

Sai lệch khớp cắn đứng thứ hai. Răng mất không trồng lại khiến các răng còn lại nghiêng đổ và một bên hàm phải gánh nhiều lực hơn. Miếng trám hoặc răng sứ cao hơn khớp cắn tạo điểm chạm sớm, buộc hàm phải trượt lệch để khép lại. Cắn sâu, cắn chéo, cắn hở cũng đều thay đổi hướng lực tác động lên khớp.

Nhóm thứ ba là chấn thương và thói quen. Ngã đập cằm, tai nạn giao thông, há miệng quá rộng khi nhổ răng khôn hoặc khi ngáp mạnh. Thói quen chống cằm, nằm nghiêng đè một bên mặt, nhai kẹo cao su liên tục, nhai một bên do bên kia đau răng.

Nhóm thứ tư ít gặp hơn nhưng cần loại trừ: viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp ở người lớn tuổi, và các bệnh lý toàn thân ảnh hưởng tới mô liên kết.

Căng thẳng tâm lý không trực tiếp gây bệnh nhưng làm nặng thêm gần như mọi nguyên nhân trên, chủ yếu thông qua nghiến răng và siết hàm.

Triệu chứng nào là của khớp thái dương hàm, triệu chứng nào không

Nhóm triệu chứng điển hình gồm: đau vùng trước tai một hoặc hai bên, đau tăng khi nhai đồ dai, mỏi hàm sau khi ăn, tiếng lục cục hoặc lạo xạo khi há miệng, há miệng hạn chế, hàm lệch sang một bên khi há.

Một số triệu chứng ít ngờ tới nhưng có liên quan: đau đầu vùng thái dương, nhất là buổi sáng khi thức dậy; đau lan xuống cổ vai; ù tai hoặc cảm giác đầy tai mà tai mũi họng khám không thấy bệnh; đau răng lan tỏa không xác định được răng nào.

Ngược lại, có những dấu hiệu không thuộc về khớp này và cần khám chuyên khoa khác: chóng mặt kèm buồn nôn, giảm thính lực rõ rệt, chảy dịch tai, sốt cao, sưng đỏ vùng mặt tiến triển nhanh, tê bì nửa mặt. Những dấu hiệu này gợi ý bệnh lý tai mũi họng, nhiễm trùng hoặc thần kinh chứ không phải rối loạn khớp thái dương hàm đơn thuần.

Một tiêu chí thực dụng: tiếng kêu khi há miệng mà không đau, không hạn chế há và không tiến triển thì thường không cần điều trị, chỉ cần theo dõi. Rất nhiều người có tiếng lục cục suốt đời mà không bao giờ thành bệnh. Điều đáng lo là khi tiếng kêu đi kèm đau, hoặc khi tiếng kêu biến mất và thay vào đó là há miệng bị giới hạn — dấu hiệu đĩa khớp đã kẹt.

Điều trị: bắt đầu từ biện pháp nhẹ nhất

Nguyên tắc điều trị rối loạn khớp thái dương hàm là đi từ can thiệp ít nhất tới nhiều nhất, và phần lớn ca dừng lại ở nhóm đầu tiên.

Mức độ	Biện pháp	Áp dụng khi nào
Tự chăm sóc	Ăn đồ mềm, chườm ấm, tránh há miệng rộng, bỏ nhai kẹo cao su, bỏ chống cằm	Giai đoạn đầu, đau nhẹ
Thuốc	Giảm đau kháng viêm, giãn cơ theo chỉ định bác sĩ	Đau cấp, đau cơ
Máng nhai	Máng nhựa cứng đeo ban đêm, giảm tải lên khớp và ngăn nghiến răng	Có nghiến răng, siết hàm
Vật lý trị liệu	Bài tập há ngậm có kiểm soát, xoa bóp cơ nhai	Cứng hàm, đau cơ kéo dài
Chỉnh khớp cắn	Mài chỉnh điểm chạm sớm, làm lại phục hình quá cao	Có sai khớp cắn cục bộ
Chỉnh nha	Niềng răng đưa hai hàm về tương quan đúng	Sai lệch khớp cắn có hệ thống
Chuyên khoa sâu	Can thiệp tại cơ sở chuyên khoa hàm mặt	Đĩa khớp kẹt, thoái hóa nặng

Trong nhóm này, máng nhai là biện pháp có tỷ lệ đáp ứng cao nhất so với công sức bỏ ra, với điều kiện được làm đúng theo dấu răng của từng người chứ không phải máng bán sẵn. Máng làm sẵn không khớp thường đẩy hàm sang vị trí khác và làm nặng thêm.

Với ca có nguyên nhân là sai lệch khớp cắn thật sự, chỉnh nha là hướng giải quyết gốc. Bác sĩ dựng phác đồ trên phần mềm để tính trước tương quan hai hàm sau điều trị, như trong hình dưới, thay vì vừa niềng vừa đoán.

Chi phí chỉnh nha tại phòng khám bắt đầu từ 25.000.000đ với mắc cài kim loại thường tùy độ khó, và có hỗ trợ trả góp 0% lãi suất. Chi tiết tại trang niềng răng và bảng giá.

Chẩn đoán đúng trước khi điều trị

Đây là phần quyết định, và cũng là phần hay bị làm tắt. Một buổi khám khớp thái dương hàm đầy đủ gồm bốn việc.

Việc thứ nhất là hỏi bệnh sử kỹ: đau từ bao giờ, đau lúc nào trong ngày, có tiếng kêu không, há được bao nhiêu, có chấn thương cũ không, có căng thẳng kéo dài không, có ngủ nghiến răng không.

Việc thứ hai là khám lâm sàng: sờ khớp và nhóm cơ nhai hai bên khi há ngậm, đo độ há miệng tối đa bằng thước, quan sát đường đi của hàm khi há, kiểm tra điểm chạm khớp cắn bằng giấy cắn.

Việc thứ ba là tìm dấu vết trên răng. Mòn phẳng rìa cắn răng cửa, mòn lõm mặt nhai răng hàm, nứt men dạng đường tóc, tụt lợi hình chêm ở cổ răng — đây đều là bằng chứng của lực quá tải kéo dài, và chúng nói nhiều hơn lời kể của bệnh nhân.

Việc thứ tư là chẩn đoán hình ảnh khi cần. Phim CBCT 3D Cone Beam cho thấy hình dạng chỏm lồi cầu, có thoái hóa xương hay không, và tương quan giữa chỏm với hõm khớp. Phòng khám phân tích phim trực tiếp cùng khách trên màn hình, như trong hình dưới, để khách hiểu vì sao phác đồ được đề xuất theo hướng này chứ không phải hướng khác.

Khám khớp thái dương hàm ở đâu tại Hà Nội

Nếu bạn đang đau vùng trước tai, mỏi hàm buổi sáng hoặc há miệng thấy vướng, việc đầu tiên nên làm là đi khám để phân loại đúng nguyên nhân, chứ không phải mua máng chống nghiến bán sẵn trên mạng về đeo thử.

Nha khoa Hiếu Minh khám và tư vấn miễn phí, có máy X-quang CBCT 3D Cone Beam và camera nội soi trong miệng đặt ngay tại phòng khám nên toàn bộ khâu khảo sát hoàn tất trong một buổi. Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu, Giám đốc chuyên môn, từng công tác tại Viện Răng Hàm Mặt Trung ương và có gần 20 năm kinh nghiệm; Bs. Nguyễn Khánh Huyền và Bs. Lê Ngọc Ánh cùng tham gia các ca liên quan tới khớp cắn và chỉnh nha.

Bác sĩ sẽ nói thẳng nếu trường hợp của bạn chỉ cần thay đổi thói quen và theo dõi, thay vì đẩy sang một liệu trình dài. Cũng sẽ nói thẳng nếu vấn đề vượt ngoài phạm vi nha khoa và cần chuyển sang chuyên khoa hàm mặt hoặc tai mũi họng.

Phòng khám phục vụ khách khu Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Khương Đình và các phường lân cận của quận Hoàng Mai, Hà Nội. Địa chỉ Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Đặt lịch qua 0354 655 688 hoặc trang liên hệ. Giờ làm việc 8:30–19:30 Thứ 2 đến Thứ 7, 8:30–18:00 Chủ nhật, nghỉ trưa 12:00–14:00.