Facemask trong chỉnh nha trẻ em dùng cho ca nào và khi nào thì quá muộn

Facemask làm gì và chỉ định cho ca nào

Facemask là khí cụ ngoài mặt gồm một khung tựa vào trán và cằm, nối với hàm trên bằng dây thun kéo. Lực kéo hướng ra trước và xuống dưới, tác động lên các đường khớp nối xương hàm trên với nền sọ. Mục tiêu là làm xương hàm trên phát triển thêm ra trước, không phải kéo răng.

Chỉ định đúng của facemask rất hẹp: trẻ có khớp cắn ngược, dân gian gọi là móm, mà nguyên nhân nằm ở xương hàm trên kém phát triển. Trên phim sọ nghiêng, những trẻ này có chỉ số cho thấy hàm trên lùi ra sau so với nền sọ, trong khi hàm dưới ở vị trí bình thường. Khi đó kéo hàm trên ra trước là giải pháp đi thẳng vào nguyên nhân.

Có một nhóm trẻ khác cũng móm nhưng nguyên nhân ngược lại: hàm trên bình thường, hàm dưới phát triển quá mức. Với nhóm này facemask gần như vô nghĩa. Kéo thêm hàm trên ra trước chỉ làm mặt bị nhô, mà độ chênh giữa hai hàm vẫn còn. Nhóm này cần theo dõi đến hết tuổi tăng trưởng, và không ít ca cuối cùng phải phẫu thuật chỉnh hình xương hàm kết hợp niềng.

Còn một nhóm thứ ba: khớp cắn ngược chỉ do răng, xương hai hàm bình thường, chỉ vài răng cửa trên mọc lệch vào trong. Nhóm này không cần facemask, chỉ cần khí cụ đơn giản hoặc chờ mọc răng vĩnh viễn rồi niềng thông thường. Nếu bác sĩ đề nghị facemask mà chưa chụp phim sọ nghiêng phân tích, bạn có quyền hỏi lại căn cứ chẩn đoán.

Tuổi nào là muộn: cửa sổ điều trị rất hẹp

Facemask hoạt động được là nhờ các đường khớp giữa xương hàm trên và các xương lân cận còn chưa cốt hoá hoàn toàn. Khi đường khớp còn mở, lực kéo liên tục kích thích tạo xương mới ở vùng đó, làm hàm trên tiến ra trước thật sự. Khi đường khớp đã đóng, lực kéo chỉ làm răng di chuyển và nghiêng, còn xương thì đứng yên.

Quá trình cốt hoá này diễn ra dần và không có mốc chính xác cho mọi trẻ, nhưng khoảng 8 đến 10 tuổi là thời điểm cho kết quả xương rõ nhất. Từ 11 đến 12 tuổi hiệu quả bắt đầu giảm. Sau tuổi dậy thì, phần lớn thay đổi thu được chỉ là dịch chuyển răng, không phải thay đổi xương.

Đây là lý do khuyến nghị cho trẻ đi khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi, thời điểm đã mọc răng cửa vĩnh viễn và răng hàm số 6. Ở tuổi này bác sĩ nhìn được tương quan hai hàm và phát hiện khớp cắn ngược sớm. Nhiều phụ huynh chờ trẻ thay hết răng mới đưa đi khám, và khi đó cửa sổ can thiệp xương đã qua.

Nói thẳng: nếu con bạn đã 14 tuổi và móm do xương, facemask không còn là lựa chọn hợp lý. Không nên bỏ tiền cho một khí cụ đã hết thời điểm tác dụng. Hãy hỏi bác sĩ về phương án theo dõi tăng trưởng và các lựa chọn về sau, thông tin thêm tại trang niềng răng.

Vì sao facemask hầu như luôn đi kèm hàm nong

Trẻ có hàm trên kém phát triển thường kém phát triển cả theo chiều trước sau lẫn chiều ngang. Hàm trên hẹp, cung răng chật, và khi cắn lại răng hàm trên nằm lọt vào trong răng hàm dưới. Chỉ kéo ra trước mà không nong rộng thì cung răng trên vẫn không khớp được với cung dưới.

Có một lý do cơ học thứ hai quan trọng hơn. Việc nong nhanh xương hàm trên bằng khí cụ RPE làm tách nhẹ đường khớp giữa hai nửa xương hàm trên và làm lỏng các đường khớp xung quanh. Trạng thái lỏng này khiến xương hàm trên dễ đáp ứng với lực kéo ra trước hơn. Vì vậy phác đồ thường gặp là nong trước hoặc nong song song với đeo facemask.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, hàm nong nhanh RPE có giá 4.000.000đ, hàm nong chậm 3.000.000đ. Bác sĩ chọn loại nào tuỳ mức độ hẹp và tuổi của trẻ. Hình dưới là một bệnh nhân nhỏ tuổi tại phòng khám đang điều trị bằng khí cụ hàm nong, giai đoạn thường đi trước hoặc song song với facemask.

So sánh facemask với các khí cụ chỉnh hình xương khác

Facemask không phải khí cụ duy nhất tác động lên xương ở trẻ đang tăng trưởng. Mỗi loại giải quyết một vấn đề khác nhau, và dùng nhầm loại thì tốn tiền mà không đổi được gì.

Khí cụ	Vấn đề nhắm tới	Hướng tác động	Chi phí
Facemask	Hàm trên kém phát triển, khớp cắn ngược	Kéo hàm trên ra trước	10.000.000đ
Headgear	Hàm trên nhô, răng trên vẩu	Kìm hãm hàm trên phát triển ra trước	8.000.000đ
Twinblock	Hàm dưới lùi, cằm ngắn	Đưa hàm dưới ra trước	8.000.000đ
Hàm nong nhanh RPE	Hàm trên hẹp ngang	Nong rộng cung hàm trên	4.000.000đ
Hàm nong chậm	Hàm trên hẹp mức nhẹ	Nong rộng từ từ	3.000.000đ
Hàm Trainer thiết kế	Thói quen xấu, lệch nhẹ	Định hướng cơ và răng	7.000.000đ

Facemask và headgear là hai khí cụ có tác động ngược nhau hoàn toàn. Đó là lý do việc chẩn đoán sai giữa móm do hàm trên lùi và vẩu do hàm trên nhô dẫn tới hậu quả nghiêm trọng chứ không dừng ở mức lãng phí tiền.

Sau giai đoạn chỉnh hình xương, phần lớn trẻ vẫn cần niềng răng cố định để sắp đều răng và hoàn thiện khớp cắn. Chi phí mắc cài kim loại thường tại phòng khám là 25 đến 35 triệu đồng tuỳ độ khó, kim loại tự khoá 30 đến 40 triệu, mắc cài sứ thường 40 đến 45 triệu. Giá đầy đủ xem tại bảng giá. Phòng khám hỗ trợ trả góp 0% lãi suất cho niềng răng.

Lập kế hoạch và theo dõi tiến trình bằng dữ liệu số

Một ca facemask kéo dài nhiều tháng và phụ thuộc hoàn toàn vào việc trẻ có đeo đủ giờ hay không. Vì vậy việc đo đạc khách quan ở từng mốc quan trọng hơn cảm nhận chủ quan của phụ huynh về việc mặt con có đỡ móm hơn không.

Phòng khám dùng phim sọ nghiêng để đo các góc và khoảng cách xác định vị trí hai hàm so với nền sọ, chụp lại ở các mốc để so sánh. Máy quét dấu kỹ thuật số iTero cho phép lưu mô hình hàm dạng số ở từng thời điểm, chồng lên nhau để xem cung răng đã thay đổi bao nhiêu. Cách này rõ ràng hơn nhiều so với mẫu thạch cao xếp trong tủ.

Trên phần mềm, bác sĩ dựng kế hoạch di chuyển, ước lượng mức thay đổi cần đạt ở mỗi giai đoạn và giải thích cho phụ huynh bằng hình ảnh thay vì lời nói. Điều này đặc biệt có ích trong những tháng mà mắt thường chưa thấy khác biệt, giúp gia đình kiên trì thay vì bỏ dở giữa chừng.

Đeo bao nhiêu giờ, con khó chịu ra sao và kết quả có giữ được không

Facemask thường được yêu cầu đeo từ 12 đến 14 giờ mỗi ngày, chủ yếu vào buổi tối và khi ngủ. Trẻ không cần đeo khi đi học. Số giờ đeo là yếu tố quyết định kết quả nhiều hơn bất kỳ chi tiết kỹ thuật nào — một khí cụ tốt đeo 6 giờ mỗi ngày cho kết quả kém hơn khí cụ đơn giản đeo đủ giờ.

Những ngày đầu trẻ thường thấy tức ở vùng trán và cằm nơi khung tựa, và hơi đau nhẹ vùng răng hàm trên. Cảm giác này giảm dần sau vài ngày. Nếu vùng da tựa bị đỏ hoặc trầy, cần báo bác sĩ để điều chỉnh chứ không tự nới lỏng dây thun, vì nới lỏng làm mất lực điều trị.

Về độ ổn định của kết quả, cần nói thẳng: hàm dưới còn tiếp tục phát triển đến hết tuổi dậy thì, và ở một số trẻ nó phát triển mạnh hơn dự đoán. Nghĩa là khớp cắn ngược có thể tái phát một phần dù giai đoạn facemask đã đạt kết quả tốt. Bác sĩ thường hẹn theo dõi định kỳ cho đến khi trẻ hết tăng trưởng, và trong một số ca cần can thiệp thêm ở tuổi lớn hơn. Đây là đặc điểm sinh học, không phải thất bại điều trị.

Nếu bạn muốn đưa con đi đánh giá, Nha khoa Hiếu Minh thăm khám và tư vấn miễn phí. Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần các khu Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Pháp Vân. Hotline 0354 655 688. Các dịch vụ dành cho trẻ xem tại trang nha khoa trẻ em.