Khớp cắn chéo ở trẻ có tự hết không hay phải can thiệp sớm?

Khớp cắn chéo là gì và vì sao nó không tự biến mất

Khớp cắn chéo là tình trạng khi cắn hai hàm lại, có một hoặc nhiều răng hàm dưới trùm ra ngoài răng hàm trên, ngược với tương quan bình thường. Nó có thể xảy ra ở vùng răng cửa, gọi là cắn chéo phía trước, hoặc ở vùng răng hàm hai bên, gọi là cắn chéo phía sau. Cả hai đều không tự khỏi theo thời gian.

Lý do rất cơ học. Khi các múi răng đã cài vào nhau ở vị trí sai, chúng khoá hàm dưới lại ở tư thế đó. Mỗi lần trẻ cắn, hàm dưới bị dẫn về đúng cái vị trí sai ấy. Cơ nhai, khớp thái dương hàm và cả xương hàm đều thích nghi dần theo tư thế lệch. Việc thay răng sữa sang răng vĩnh viễn không sửa được điều này, vì răng mới mọc lên vẫn phải khớp vào bộ máy đã lệch sẵn.

Có một trường hợp ngoại lệ cần phân biệt: cắn chéo do răng cửa vĩnh viễn mới mọc còn nghiêng và chưa dựng thẳng. Trường hợp này đôi khi tự điều chỉnh trong vài tháng. Nhưng nếu sau sáu tháng răng vẫn cắn ngược, hoặc nếu hàm dưới phải trượt sang bên khi cắn, thì đó không còn là chuyện chờ được.

Điểm nguy hiểm là ở chỗ khớp cắn chéo phía sau kèm trượt hàm thường không gây đau, trẻ không kêu ca gì, và phụ huynh chỉ phát hiện khi thấy khuôn mặt con dần lệch về một bên.

Dấu hiệu phụ huynh có thể tự quan sát ở nhà

Bạn không cần thiết bị gì để phát hiện dấu hiệu ban đầu. Yêu cầu trẻ cắn hai hàm lại bình thường rồi vén môi lên, quan sát trong ánh sáng tốt. Bình thường, hàng răng trên phải nằm ngoài hàng răng dưới ở cả phía trước và hai bên. Nếu thấy răng dưới trùm ra ngoài răng trên ở bất kỳ vị trí nào, đó là cắn chéo.

Dấu hiệu thứ hai là đường giữa. Kẻ tưởng tượng một đường dọc giữa hai răng cửa trên và giữa hai răng cửa dưới. Ở trẻ có cắn chéo kèm trượt hàm, hai đường này lệch nhau rõ khi cắn chặt, và trùng nhau hơn khi hàm dưới ở trạng thái nghỉ. Sự chênh lệch giữa hai tư thế đó chính là dấu hiệu hàm đang bị khoá sai.

Các biểu hiện gián tiếp khác đáng chú ý: trẻ nhai lệch hẳn về một bên, mòn răng không đều giữa hai bên, phát âm khó với một số âm, hoặc kêu mỏi vùng trước tai sau khi ăn đồ dai. Trẻ thở miệng kéo dài, ngủ ngáy, hoặc có thói quen mút ngón tay quá 4 tuổi cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao vì lưỡi không đặt đúng vị trí trên vòm miệng, làm hàm trên hẹp lại.

Nếu nghi ngờ, đưa trẻ đi khám sớm không mất gì. Thăm khám và tư vấn tại phòng khám là miễn phí, và bác sĩ sẽ nói thẳng nếu chưa cần can thiệp.

Tuổi vàng để can thiệp là 6 đến 10

Giai đoạn 6 đến 10 tuổi là cửa sổ điều trị hiệu quả nhất với khớp cắn chéo phía sau, vì đường khớp giữa vòm miệng chưa cốt hoá hoàn toàn. Ở tuổi này, một khí cụ nong hàm có thể mở rộng vòm miệng theo đúng nghĩa đen, tạo thêm chỗ cho răng và sửa tương quan hai hàm mà không cần nhổ răng.

Sau tuổi dậy thì, đường khớp này dính lại. Muốn nong hàm trên phải dùng khí cụ neo chặn vào xương, thậm chí phải phẫu thuật hỗ trợ. Cùng một vấn đề, can thiệp lúc 8 tuổi có thể chỉ cần một hàm nong giá 3.000.000đ đến 4.000.000đ trong vài tháng, còn để đến 18 tuổi thì thành một ca chỉnh nha toàn hàm 25 đến 35 triệu đồng, đôi khi kèm chỉ định phẫu thuật.

Với cắn chéo phía trước có nguyên nhân từ xương hàm dưới đưa ra trước, cửa sổ can thiệp còn hẹp hơn vì xương hàm dưới tăng trưởng mạnh trong tuổi dậy thì. Khí cụ Facemask, giá 10.000.000đ, kéo hàm trên ra trước và chỉ hiệu quả khi trẻ còn tăng trưởng. Bỏ lỡ giai đoạn này thì phương án còn lại chủ yếu là phẫu thuật chỉnh hình xương khi trưởng thành.

Điều này không có nghĩa cứ thấy răng lệch là phải niềng ngay từ 6 tuổi. Nhiều tình trạng chen chúc răng cửa nên chờ. Nhưng khớp cắn chéo thì khác: nó thuộc nhóm cần xử lý sớm.

Đích đến của cả quá trình là một khớp cắn cân đối và một nụ cười thoải mái. Hình dưới là nụ cười của một khách hàng sau khi hoàn tất chỉnh nha tại Nha khoa Hiếu Minh.

Các khí cụ thường dùng và chi phí

Điều trị sớm không đồng nghĩa với gắn mắc cài. Phần lớn ca cắn chéo ở trẻ nhỏ dùng khí cụ tháo lắp hoặc khí cụ cố định đơn giản, thời gian đeo tính bằng tháng chứ không phải năm.

Khí cụ	Chi phí	Dùng cho tình trạng
Hàm nong chậm	3.000.000đ	Hàm trên hẹp nhẹ, cắn chéo một bên
Hàm nong nhanh RPE	4.000.000đ	Hàm trên hẹp rõ, cắn chéo hai bên
Hàm Trainer thiết kế	7.000.000đ	Kèm thói quen xấu, thở miệng, lưỡi đặt sai
Twinblock	8.000.000đ	Hàm dưới lùi sau, cần đưa hàm ra trước
Facemask	10.000.000đ	Hàm trên kém phát triển, cắn ngược răng cửa
Headgear	8.000.000đ	Hàm trên nhô, cần kìm hãm tăng trưởng

Sau giai đoạn khí cụ, một số trẻ vẫn cần niềng răng hoàn thiện khi thay đủ răng vĩnh viễn. Nhưng ca đó sẽ đơn giản hơn nhiều, ít khả năng phải nhổ răng và thời gian ngắn hơn. Chi phí niềng răng mắc cài kim loại thường ở mức 25 đến 35 triệu đồng tùy độ phức tạp, và phòng khám hỗ trợ trả góp 0% lãi suất. Xem chi tiết tại bảng giá.

Điều trị thực tế diễn ra thế nào

Buổi đầu tiên, bác sĩ khám khớp cắn ở cả tư thế nghỉ và tư thế cắn chặt để xác định có trượt hàm hay không. Trẻ được chụp phim, thường là CBCT 3D nếu cần đánh giá xương và mầm răng vĩnh viễn chưa mọc. Dấu hàm lấy bằng máy quét kỹ thuật số iTero, không phải ngậm khay dấu, điều này giúp ích rất nhiều với trẻ dễ buồn nôn.

Với hàm nong nhanh RPE, phụ huynh được hướng dẫn vặn ốc tại nhà theo lịch cụ thể, thường mỗi ngày một phần tư vòng trong khoảng hai đến ba tuần. Trẻ sẽ thấy khe hở giữa hai răng cửa trên xuất hiện, đó là dấu hiệu đường khớp đang mở đúng ý muốn, không phải biến chứng. Khe này tự đóng lại sau vài tháng.

Giai đoạn duy trì sau nong kéo dài khoảng 4 đến 6 tháng để xương mới lấp đầy khoảng đã mở. Bỏ khí cụ sớm là nguyên nhân tái phát phổ biến nhất. Chúng tôi không cam kết kết quả giống nhau cho mọi trẻ, vì mức độ hợp tác và tốc độ tăng trưởng ở mỗi bé khác nhau.

Hình dưới là cung răng của một trường hợp sau khi hoàn tất chỉnh nha, các răng đã về đúng vị trí trên cung hàm.

Nên đưa trẻ đi khám ở đâu và khi nào

Mốc khám chỉnh nha lần đầu hợp lý là khi trẻ 7 tuổi, thời điểm răng cửa vĩnh viễn và răng hàm số 6 đã mọc, đủ để bác sĩ đọc được tương quan hai hàm. Nếu bạn đã thấy dấu hiệu cắn chéo trước đó, đừng chờ đến 7 tuổi.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, Bs. Lê Ngọc Ánh và Bs. Nguyễn Khánh Huyền phụ trách mảng chỉnh nha và nha khoa trẻ em, Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu là Giám đốc chuyên môn với gần 20 năm kinh nghiệm và đào tạo chuyên sâu về chỉnh nha. Với trẻ lần đầu đến phòng khám, buổi hẹn đầu thường chỉ để làm quen và khám, không can thiệp gì, để bé không sợ ghế nha khoa. Bạn có thể tham khảo thêm về nha khoa trẻ em và đội ngũ bác sĩ.

Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân. Giờ làm việc 8:30 đến 19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30 đến 18:00 Chủ nhật, nghỉ trưa 12:00 đến 14:00, nên phụ huynh có thể đưa con đi sau giờ học. Đặt lịch qua 0354 655 688.