Mòn cổ răng hình chêm: nguyên nhân và cách trám

Mòn cổ răng hình chêm là gì

Mòn cổ răng hình chêm là một rãnh khuyết có tiết diện hình chữ V, nằm ở cổ răng ngay sát viền lợi, mặt ngoài của răng. Rãnh này có bờ sắc gọn, đáy nhẵn bóng chứ không mềm và đổi màu như lỗ sâu. Đó là điểm phân biệt quan trọng: đây không phải sâu răng, không do vi khuẩn gây ra, và nó xuất hiện ở người vệ sinh răng rất kỹ cũng như người vệ sinh kém.

Vị trí hay gặp nhất là răng nanh và răng hàm nhỏ, những răng nhô ra nhiều nhất trên cung hàm nên chịu lực chải mạnh nhất và chịu lực nhai lệch nhiều nhất. Tổn thương thường đối xứng hai bên, và ở người thuận tay phải thì bên trái thường nặng hơn vì lực chải ở bên đó mạnh hơn.

Hậu quả đầu tiên là ê buốt. Lớp men răng ở cổ răng vốn rất mỏng, khi bị mài mất sẽ để lộ ngà răng với hàng nghìn ống ngà nhỏ dẫn thẳng tới tủy. Ăn đồ lạnh, uống nước chua hay chỉ hít gió lạnh cũng làm bạn buốt nhói. Hậu quả thứ hai nghiêm trọng hơn: rãnh sâu dần làm yếu cổ răng, và trong trường hợp nặng răng có thể gãy ngang ở đúng vị trí đó.

Ba nhóm nguyên nhân gây mòn cổ răng

Nguyên nhân thứ nhất là chải răng sai, cụ thể là chải ngang qua lại với lực mạnh bằng bàn chải lông cứng. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở người Việt. Nhiều người tin rằng chải càng mạnh càng sạch, trong khi thứ thực sự làm sạch là góc đặt bàn chải và thời gian chải, không phải lực. Kem đánh răng có hạt mài thô kết hợp với lông cứng làm quá trình này nhanh hơn.

Nguyên nhân thứ hai là lực nhai lệch, thuật ngữ chuyên môn gọi là tiêu cổ răng do uốn. Khi bạn cắn, lực dồn xuống răng theo trục dọc là bình thường. Nhưng nếu khớp cắn lệch, răng chen chúc, hoặc bạn nghiến răng ban đêm, lực sẽ tác động theo phương ngang. Cổ răng là điểm mảnh nhất nên chịu ứng suất uốn lớn nhất, các tinh thể men ở đó bị nứt vi thể rồi bong ra từng lớp. Đây là lý do vì sao nhiều người chải răng rất nhẹ nhàng vẫn bị mòn cổ răng.

Nguyên nhân thứ ba là axit làm mềm men. Nước ngọt có ga, nước chanh, giấm, dưa muối, hoặc trào ngược dạ dày thực quản đều hạ pH khoang miệng. Men vừa bị axit làm mềm mà chải răng ngay thì mòn nhanh gấp nhiều lần. Ba nguyên nhân này thường cộng hưởng chứ hiếm khi đứng riêng.

Nhận biết và chẩn đoán mức độ mòn

Dấu hiệu sớm nhất là ê buốt thoáng qua khi ăn lạnh hoặc chua, hết ngay khi bỏ kích thích. Sau đó bạn sờ lưỡi vào cổ răng thấy một rãnh lõm, và nhìn kỹ trước gương thấy vùng cổ răng có màu vàng hơn phần thân răng vì đó là ngà lộ ra. Giai đoạn muộn hơn, ê buốt kéo dài sau khi bỏ kích thích, dấu hiệu tủy đã bị kích thích mạn tính.

Chẩn đoán tại phòng khám không dừng ở việc nhìn thấy rãnh. Bác sĩ cần đánh giá ba thứ: độ sâu của rãnh so với buồng tủy, tình trạng tủy còn sống bình thường hay đã viêm, và khớp cắn có điểm chạm sớm nào tạo lực ngang lên chính răng đó không. Bước cuối này thường bị bỏ qua và đó là lý do nhiều miếng trám bong lại sau vài tháng.

Phần mềm nha khoa số hóa cho phép lưu hình ảnh tổn thương theo từng lần khám, đối chiếu để biết rãnh có tiến triển hay đã ổn định, và hiển thị phim chụp ngay cạnh ảnh lâm sàng để ước lượng khoảng cách tới tủy. Hình dưới là bước chẩn đoán hình ảnh trước khi lên phương án xử lý.

Trám mòn cổ răng: vật liệu và chi phí

Xử lý cơ bản là hàn phục hồi phần khuyết bằng vật liệu tương thích, vừa che ngà lộ để hết ê buốt vừa trả lại hình dạng cho cổ răng. Thủ thuật thường không cần gây tê nếu tổn thương chưa sâu, làm xong trong một buổi hẹn khoảng hai mươi tới ba mươi phút cho vài răng.

Loại vật liệu	Đặc điểm	Chi phí mỗi răng
Composite hoặc Fuji	Vật liệu cơ bản, phục hồi nhanh	150.000đ
Hàn cổ răng	Kỹ thuật chuyên cho vùng cổ răng chịu lực uốn	200.000đ
Sandwich	Kết hợp hai lớp vật liệu, bám tốt hơn ở tổn thương sâu	250.000đ
Hàn thẩm mỹ	Yêu cầu cao về màu sắc và độ bóng, vùng răng cửa	500.000đ

Với mòn cổ răng, kỹ thuật hàn cổ răng và kỹ thuật Sandwich thường được ưu tiên hơn composite đơn thuần, vì vùng cổ răng liên tục chịu lực uốn nên vật liệu phải có độ đàn hồi phù hợp và khả năng bám dính vào ngà tốt. Bác sĩ chọn loại nào tùy độ sâu, độ ẩm vùng làm việc và vị trí răng. Chi tiết các mức giá xem tại trang trám răng và bảng giá.

Một lưu ý trung thực: miếng trám cổ răng có tuổi thọ hữu hạn và có thể bong sau vài năm ngay cả khi làm đúng kỹ thuật, vì vị trí này khó cách ly nước bọt và chịu lực bất lợi. Trám lại là việc bình thường, không có nghĩa lần trước làm hỏng.

Khi nào trám không còn đủ

Có ba tình huống cần can thiệp nhiều hơn một miếng trám. Thứ nhất, rãnh mòn đã ăn sâu tới gần buồng tủy và răng ê buốt kéo dài, đau tự phát về đêm. Khi đó tủy đã viêm không hồi phục và cần điều trị tủy trước, chi phí theo bảng giá là 800.000đ với răng cửa người lớn, 1.000.000đ với răng hàm nhỏ và 1.500.000đ với răng hàm lớn. Chi tiết ở trang điều trị tủy.

Thứ hai, mòn cổ răng kèm tụt lợi nhiều làm hở chân răng. Trám chỉ giải quyết phần khuyết trên thân răng, phần lợi tụt cần đánh giá riêng về nha chu. Nếu nguyên nhân tụt lợi là chải mạnh thì phải sửa thói quen trước, nếu không lợi sẽ tiếp tục tụt và miếng trám nhanh chóng hở bờ dưới.

Thứ ba, răng đã mòn quá nhiều làm cổ răng yếu, có nguy cơ gãy ngang. Trường hợp này bác sĩ có thể cân nhắc bọc mão để bảo vệ toàn bộ thân răng, chi phí tùy loại sứ từ 1.000.000đ với sứ thép thường tới 7.000.000đ với Emax. Đây là quyết định cần cân nhắc kỹ vì bọc mão đòi hỏi mài răng, xem thêm tại bọc răng sứ.

Phòng tái phát: sửa nguyên nhân mới là phần khó

Trám xong mà giữ nguyên thói quen cũ thì miếng trám sẽ bong và rãnh tiếp tục sâu thêm ở rìa. Ba việc cần làm song song.

Đổi cách chải răng là việc đầu tiên. Dùng bàn chải lông mềm, đặt nghiêng bốn mươi lăm độ về phía viền lợi, rung tại chỗ rồi hất nhẹ xuống theo chiều thân răng, tuyệt đối không kéo ngang qua lại. Cầm bàn chải bằng ba ngón như cầm bút thay vì nắm cả bàn tay, cách cầm này tự động giảm lực. Bàn chải điện có cảm biến lực là khoản đầu tư đáng giá với người đã lỡ thành thói quen chải mạnh.

Việc thứ hai là kiểm soát axit: hạn chế nước ngọt có ga và đồ chua, và quan trọng hơn là không chải răng ngay sau khi ăn đồ chua mà đợi ít nhất ba mươi phút, súc miệng nước lọc trong lúc chờ. Việc thứ ba là xử lý lực nhai lệch: điều chỉnh điểm chạm sớm, làm máng chống nghiến nếu bạn nghiến răng ban đêm, hoặc chỉnh nha nếu khớp cắn lệch nhiều, tham khảo trang niềng răng.

Camera nội soi trong miệng giúp bạn nhìn thấy chính rãnh mòn của mình phóng to trên màn hình. Nhìn thấy tận mắt thường thuyết phục hơn nhiều so với nghe bác sĩ mô tả, và đó là lý do chúng tôi luôn cho khách xem trước khi hướng dẫn đổi cách chải.

Khám định kỳ và theo dõi

Mòn cổ răng tiến triển chậm nên rất dễ bị bỏ qua cho tới khi ê buốt trở nên khó chịu. Khám sáu tháng một lần cho phép bác sĩ so sánh hình ảnh giữa các lần để biết tổn thương còn tiến triển hay đã dừng, đồng thời kiểm tra bờ miếng trám cũ.

Trong buổi khám, bác sĩ cũng đánh giá lại khớp cắn vì răng di chuyển theo thời gian và điểm chạm sớm mới có thể xuất hiện. Bôi Fluor dự phòng, chi phí 500.000đ, giúp giảm ê buốt và tăng đề kháng cho vùng ngà lộ, thường được chỉ định cho người có nhiều răng mòn cổ.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, các ca trám răng và điều trị tủy do Bs. Lê Ngọc Ánh và các bác sĩ trong đội ngũ thực hiện, dưới sự phụ trách chuyên môn của Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu. Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho khách ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Giáp Bát. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688 hoặc trang liên hệ.