Nấm miệng do đeo hàm giả: cách phòng và chữa

Nấm miệng do hàm giả là gì và trông ra sao

Đây là tình trạng viêm niêm mạc miệng ở vùng bị nền hàm giả che phủ, nguyên nhân chính là nấm Candida albicans phát triển quá mức. Nấm này vốn có sẵn trong khoang miệng của phần lớn người khỏe mạnh với số lượng nhỏ và không gây hại. Vấn đề nảy sinh khi điều kiện môi trường thay đổi theo hướng thuận lợi cho nó.

Dấu hiệu điển hình là vùng niêm mạc đỏ rực, ranh giới rõ, có hình dạng trùng khớp với nền hàm giả — thường thấy nhất ở vòm khẩu cái dưới hàm trên. Nhiều người mô tả cảm giác rát bỏng, khô miệng, đôi khi có vị lạ trong miệng. Một số trường hợp có mảng trắng như bợn sữa cạo ra được, để lộ nền đỏ dễ chảy máu.

Điều gây nhầm lẫn nhất: rất nhiều người bị nấm miệng do hàm giả mà không hề đau. Họ chỉ tình cờ phát hiện khi đi khám vì lý do khác, hoặc khi người nhà nhìn thấy. Vì vậy việc tháo hàm ra soi gương kiểm tra niêm mạc bên dưới định kỳ là một thói quen đáng có.

Một biến chứng liên quan là viêm mép miệng: hai khóe miệng nứt đỏ, đau khi há to. Tình trạng này hay đi kèm nấm miệng và thường gặp ở người có hàm giả bị mòn làm giảm chiều cao tầng mặt dưới, khiến khóe miệng đọng nước bọt.

Vì sao đeo hàm giả lại dễ bị nấm

Có bốn yếu tố cộng dồn, và hầu hết ca bệnh là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc chứ không phải một nguyên nhân đơn lẻ.

Yếu tố thứ nhất là môi trường kín dưới nền hàm. Phần niêm mạc bị nhựa acrylic che phủ suốt ngày không được nước bọt rửa trôi, không tiếp xúc oxy, độ ẩm cao và ấm — điều kiện gần như tối ưu cho nấm sinh sôi. Đây là lý do việc đeo hàm cả khi ngủ làm tăng nguy cơ lên rõ rệt.

Yếu tố thứ hai là bề mặt nhựa acrylic. Vật liệu này có vi lỗ, và theo thời gian sẽ hình thành một màng sinh học bám chắc gồm vi khuẩn và nấm. Màng này không bị loại bỏ chỉ bằng cách rửa nước, cũng không bị loại bỏ hoàn toàn bằng bàn chải nếu hàm đã cũ và bề mặt trở nên nhám.

Yếu tố thứ ba là hàm giả không khít. Hàm lỏng cọ xát gây vi chấn thương niêm mạc liên tục, tạo cửa ngõ cho nấm xâm nhập. Xương hàm tiêu dần theo năm tháng sau khi mất răng, nên chiếc hàm vừa khít lúc mới làm có thể lỏng sau vài năm mà bạn quen dần và không nhận ra.

Yếu tố thứ tư là bệnh nền và thuốc: tiểu đường không kiểm soát, khô miệng do thuốc huyết áp hoặc thuốc chống trầm cảm, dùng kháng sinh kéo dài, dùng corticoid dạng hít cho hen suyễn, hút thuốc lá, và suy dinh dưỡng thiếu sắt hoặc vitamin B12.

Việc xác định đúng yếu tố nào đang chi phối cần khám trực tiếp. Camera nội soi trong miệng cho phép phóng to vùng niêm mạc bên dưới hàm lên màn hình để bạn nhìn thấy chính xác tình trạng của mình.

Điều trị: thuốc là một nửa, vệ sinh là nửa còn lại

Điều trị nấm miệng do hàm giả gồm ba nhánh song song, và bỏ bất kỳ nhánh nào cũng dẫn tới tái phát nhanh.

Nhánh thứ nhất là thuốc kháng nấm. Bác sĩ có thể kê thuốc dạng bôi tại chỗ hoặc dạng uống tùy mức độ, thời gian thường kéo dài hơn khoảng thời gian triệu chứng biến mất — đây là điểm mà nhiều người bỏ dở giữa chừng vì thấy đỡ. Việc dùng thuốc cần theo chỉ định của bác sĩ, không tự mua thuốc kháng nấm về dùng vì một số thuốc uống có tương tác với thuốc tim mạch và thuốc hạ mỡ máu.

Nhánh thứ hai là xử lý chính chiếc hàm giả. Bản thân hàm là ổ chứa nấm, nên nếu chỉ điều trị niêm mạc mà không làm sạch hàm thì nấm sẽ tái nhiễm ngay khi ngừng thuốc. Hàm cần được làm sạch cơ học mỗi ngày và ngâm dung dịch chuyên dụng theo hướng dẫn. Hàm quá cũ, bề mặt nhám hoặc có vết nứt thì nên thay mới vì không thể làm sạch triệt để.

Nhánh thứ ba là xử lý yếu tố nền: kiểm soát đường huyết nếu tiểu đường, điều chỉnh thuốc gây khô miệng cùng bác sĩ điều trị, súc miệng sau khi dùng corticoid dạng hít, bỏ thuốc lá, bổ sung dinh dưỡng nếu thiếu.

Vệ sinh hàm giả đúng cách: bảng hướng dẫn

Việc cần làm	Tần suất	Lưu ý
Tháo hàm, rửa dưới vòi nước sau mỗi bữa ăn	3 lần/ngày	Lót khăn dưới bồn rửa để hàm không vỡ nếu rơi
Chải toàn bộ mặt trong và mặt ngoài hàm	1–2 lần/ngày	Dùng bàn chải mềm riêng, không dùng kem đánh răng thường
Ngâm hàm trong dung dịch chuyên dụng	Theo hướng dẫn sản phẩm	Không ngâm nước nóng, nhựa sẽ biến dạng
Tháo hàm khi ngủ, ngâm trong nước sạch	Mỗi đêm	Đây là biện pháp quan trọng nhất để phòng nấm
Chải niêm mạc, lợi và lưỡi bằng bàn chải mềm	2 lần/ngày	Giúp giảm lượng nấm cư trú trên lưỡi
Khám kiểm tra độ khít của hàm	6 tháng/lần	Xương tiêu làm hàm lỏng dần theo thời gian

Vài lưu ý bị bỏ qua nhiều nhất: không dùng kem đánh răng thông thường để chải hàm giả vì chất mài mòn trong kem làm xước bề mặt nhựa, tạo thêm chỗ cho màng sinh học bám. Không ngâm hàm trong nước nóng hay nước sôi vì nhựa acrylic biến dạng ở nhiệt độ cao và hàm sẽ không còn khít. Không dùng thuốc tẩy gia dụng.

Riêng việc tháo hàm khi ngủ, nhiều người ngại vì lý do thẩm mỹ với bạn đời hoặc sợ quên. Đây là điểm cần cân nhắc thực tế: đeo hàm 24 giờ mỗi ngày làm tăng đáng kể nguy cơ nấm miệng và đẩy nhanh tốc độ tiêu xương ổ răng. Sáu đến tám tiếng để niêm mạc nghỉ mỗi đêm có giá trị lớn hơn nhiều so với bất tiện đó.

Khi nào cần làm lại hàm hoặc chuyển phương án khác

Có những thời điểm mà vệ sinh tốt đến mấy cũng không đủ. Nếu hàm đã dùng trên 5 năm, bề mặt ngả màu, có vết nứt hoặc đã được sửa chữa nhiều lần, việc làm sạch triệt để gần như không khả thi và thay hàm mới là hợp lý hơn.

Nếu hàm lỏng, trượt khi nói hoặc khi nhai, nguyên nhân thường là xương hàm đã tiêu. Có hai hướng: đệm lót lại nền hàm cho khít với hình dạng xương hiện tại, hoặc làm hàm mới. Hàm giả tháo lắp tại Nha khoa Hiếu Minh có chi phí từ 500.000đ đến 12.000.000đ tùy loại và số răng.

Với người mất nhiều răng và mệt mỏi vì hàm tháo lắp lỏng lẻo, phương án cố định trên Implant đáng để cân nhắc. Cấy Implant làm trụ neo giúp hàm bám chắc, giảm hẳn diện tích nền nhựa che phủ niêm mạc, nên nguy cơ nấm cũng thấp hơn. Chi phí All-on-4 là 130.000.000đ và All-on-6 là 150.000.000đ, và phòng khám hỗ trợ trả góp 0% lãi suất. Nói thẳng: đây là khoản đầu tư lớn và không phải ai cũng cần, người có hàm tháo lắp khít và vệ sinh tốt hoàn toàn có thể dùng ổn định nhiều năm.

Bạn cần đi khám sớm nếu vùng đỏ không cải thiện sau hai tuần điều trị, xuất hiện vết loét không lành trên ba tuần, có mảng trắng không cạo ra được, hoặc đau tăng dần. Những dấu hiệu này cần được đánh giá kỹ chứ không mặc định là nấm.

Mỗi lần tái khám, bác sĩ dùng camera nội soi soi lại vùng niêm mạc và so sánh với hình ảnh lần trước để đánh giá tiến triển một cách khách quan.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho khách ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Thanh Liệt. Gọi 0354 655 688 để đặt lịch kiểm tra hàm giả; thăm khám và tư vấn miễn phí. Xem thêm bảng giá.