Nấm miệng ở người lớn: dấu hiệu và cách điều trị

Nhận biết nấm miệng qua dấu hiệu cụ thể

Dấu hiệu điển hình nhất là những mảng trắng kem, trông như sữa đông hoặc bã đậu, bám trên lưỡi, mặt trong má, vòm miệng hoặc họng. Điểm phân biệt quan trọng: khi bạn dùng gạc cạo nhẹ, mảng trắng này bong ra và để lộ nền niêm mạc đỏ, đôi khi rớm máu. Đây là điểm khác với các tổn thương trắng khác không cạo được.

Kèm theo mảng trắng, người bệnh thường thấy rát bỏng ở lưỡi và trong má, cảm giác như vừa uống nước quá nóng. Vị giác giảm hoặc có vị kim loại kéo dài. Miệng khô, nuốt vướng. Ở người đeo hàm giả, vùng niêm mạc dưới nền hàm đỏ rực và đau khi tháo ra.

Một thể khác hay bị bỏ sót là viêm mép, tức là hai khoé miệng nứt đỏ, đóng vảy, đau khi há to. Thể này thường gặp ở người đeo hàm giả cũ đã sụt kích thước dọc, khiến hai khoé miệng gấp lại và đọng nước bọt.

Có thể thứ ba khó nhận hơn: lưỡi đỏ bóng, mất gai lưỡi, rát nhưng không có mảng trắng nào. Thể này hay xuất hiện sau đợt dùng kháng sinh dài ngày và dễ bị nhầm với thiếu vitamin.

Vì sao người lớn bị nấm miệng

Câu trả lời thẳng: nấm Candida vốn có sẵn trong miệng hầu hết mọi người, nó chỉ gây bệnh khi hàng rào bảo vệ suy yếu. Vì vậy nấm miệng ở người lớn luôn là câu hỏi về nguyên nhân nền, không phải chỉ là chuyện diệt nấm.

Các nguyên nhân hay gặp nhất:

• Đeo hàm giả tháo lắp và không vệ sinh đúng, nhất là đeo cả khi ngủ. Nền nhựa là nơi nấm bám và sinh sôi rất tốt.
• Dùng kháng sinh phổ rộng dài ngày, làm mất cân bằng hệ vi sinh trong miệng.
• Dùng corticoid dạng hít cho hen hoặc bệnh phổi mạn mà không súc miệng sau khi xịt.
• Tiểu đường chưa kiểm soát tốt, đường trong nước bọt cao nuôi nấm.
• Khô miệng do thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu, thuốc dị ứng, hoặc sau xạ trị vùng đầu cổ.
• Hút thuốc lá, thiếu sắt, thiếu vitamin B12, suy giảm miễn dịch.

Điều cần nói rõ: nấm miệng tái đi tái lại ở người trưởng thành khoẻ mạnh, không đeo hàm giả, không dùng thuốc gì đặc biệt, là lý do chính đáng để đi khám nội khoa tìm nguyên nhân toàn thân. Đây là trường hợp bác sĩ răng hàm mặt sẽ gửi bạn sang chuyên khoa khác chứ không tự xử lý.

Phân biệt với các tổn thương trắng khác trong miệng

Không phải mảng trắng nào trong miệng cũng là nấm, và đây là chỗ tự chẩn đoán dễ sai nhất.

Tổn thương	Đặc điểm	Cạo có bong không
Nấm Candida	Mảng trắng kem, nền đỏ, rát	Có, để lại nền đỏ
Lichen phẳng	Vệt trắng dạng lưới, đối xứng hai má	Không
Bạch sản	Mảng trắng dày, cứng, ranh giới rõ	Không
Cắn má mạn tính	Trắng xơ, gồ ghề, dọc đường cắn	Không
Bỏng nhiệt hoặc hoá chất	Bong niêm mạc, có tiền sử rõ	Bong mảng

Nhóm không cạo được cần được theo dõi kỹ hơn vì một số tổn thương trắng dai dẳng có nguy cơ tiến triển. Bất kỳ vết loét hay mảng trắng nào tồn tại quá hai tuần mà không rõ nguyên nhân đều phải được bác sĩ khám, không tự mua thuốc bôi.

Camera nội soi trong miệng giúp phóng to tổn thương lên màn hình, quan sát rõ ranh giới và bề mặt, đồng thời lưu ảnh để so sánh ở lần tái khám.

Hướng điều trị và những việc phải làm song song

Điều trị nấm miệng gồm hai phần luôn phải đi cùng nhau: thuốc kháng nấm và xử lý nguyên nhân nền. Chỉ làm phần đầu thì bệnh sẽ quay lại trong vài tuần.

Về thuốc, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng nấm tại chỗ dạng gel hoặc dung dịch rơ miệng, hoặc thuốc uống trong trường hợp lan rộng, tái phát nhiều lần hoặc người suy giảm miễn dịch. Thời gian dùng thường kéo dài thêm vài ngày sau khi hết triệu chứng để tránh tái phát. Không tự ý mua thuốc kháng nấm đường uống, vì nhóm thuốc này tương tác với khá nhiều thuốc tim mạch và thuốc hạ mỡ máu.

Song song, cần làm những việc sau:

• Tháo hàm giả khi ngủ, ngâm rửa hàm mỗi ngày theo hướng dẫn, không dùng nước sôi vì làm biến dạng nền hàm.
• Súc miệng bằng nước sạch ngay sau mỗi lần xịt thuốc hen.
• Kiểm soát đường huyết nếu bị tiểu đường.
• Bỏ hoặc giảm thuốc lá.
• Uống đủ nước, xử lý khô miệng.
• Thay bàn chải sau khi khỏi, vì lông bàn chải cũ có thể còn nấm.

Sau khi hết đợt cấp, bác sĩ sẽ giải thích trên màn hình những vùng niêm mạc cần theo dõi tiếp và lịch tái khám phù hợp.

Nấm miệng liên quan tới hàm giả và răng miệng ra sao

Nhóm đeo hàm giả tháo lắp chiếm phần lớn ca nấm miệng ở người lớn tuổi. Cơ chế đơn giản: nền hàm che kín niêm mạc, tạo môi trường ẩm và ít oxy, nước bọt không rửa trôi được, còn bề mặt nhựa có vi kẽ để nấm bám.

Vì vậy điều trị nấm cho người đeo hàm giả bắt buộc phải bao gồm cả việc làm sạch và đánh giá lại hàm. Hàm quá cũ, lỏng, cấn hoặc đã sụt kích thước cần được sửa hoặc làm lại; giữ nguyên một hàm không khít thì nấm sẽ tái phát. Chi phí hàm giả tháo lắp tại phòng khám dao động từ 500.000đ đến 12.000.000đ tuỳ loại và số răng, bác sĩ sẽ báo giá cụ thể sau khi khám.

Bên cạnh đó, cao răng và viêm lợi làm tăng gánh nặng vi sinh trong miệng. Lấy cao răng và điều trị nha chu định kỳ là biện pháp nền tảng, đồng thời cũng là dịp để bác sĩ phát hiện sớm các tổn thương niêm mạc.

Với răng sâu vỡ lớn tạo hốc giữ thức ăn, xử lý bằng trám răng từ 150.000đ hoặc điều trị tuỷ nếu tổn thương đã vào tuỷ, mức 800.000đ đến 1.500.000đ tuỳ răng.

Khi nào cần đi khám ngay và khám ở đâu

Hãy đi khám sớm nếu bạn có bất kỳ tình huống nào sau đây: mảng trắng hoặc vết loét kéo dài quá hai tuần; đau rát tới mức ăn uống khó; nuốt đau hoặc thấy vướng ở họng; nấm tái phát từ ba lần trở lên trong một năm; hoặc bạn đang điều trị ung thư, dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Nuốt đau kèm nấm miệng có thể là dấu hiệu nấm đã lan xuống thực quản, tình huống này cần được xử lý nghiêm túc chứ không chỉ bôi thuốc tại chỗ.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, buổi khám gồm quan sát toàn bộ niêm mạc miệng, lưỡi, sàn miệng và họng, dùng camera nội soi lưu hình ảnh, hỏi kỹ về thuốc đang dùng và bệnh nền. Bs. Nguyễn Khánh Huyền, chuyên khoa Răng Hàm Mặt, phụ trách mảng điều trị nha chu và các vấn đề mô mềm quanh răng. Khi cần, bạn sẽ được hướng dẫn khám thêm chuyên khoa nội tiết hoặc tai mũi họng.

Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần Định Công, Linh Đàm và Thanh Xuân. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688, hoặc xem trang liên hệ.