Nước ngọt có ga hại men răng ra sao?

Men răng bắt đầu tan ở độ pH nào

Men răng là mô cứng nhất trong cơ thể người, nhưng nó tan trong axit. Ngưỡng quan trọng là pH khoảng 5,5: dưới mức đó, các tinh thể hydroxyapatite cấu tạo nên men bắt đầu giải phóng canxi và phosphate ra môi trường miệng. Quá trình này gọi là khử khoáng.

Phần lớn nước ngọt có ga trên thị trường có độ pH nằm trong khoảng 2,4 đến 3,4 — thấp hơn ngưỡng 5,5 rất nhiều, và ở mức tương đương giấm ăn hoặc nước chanh. Nguồn axit đến từ khí carbonic hòa tan tạo thành axit carbonic, cộng thêm axit phosphoric thường có trong nước cola và axit citric trong các loại vị cam, chanh, dâu.

Điều đáng chú ý là axit citric còn có khả năng gắp canxi ra khỏi men theo cơ chế tạo phức, nên các loại nước ngọt vị trái cây thường gây mòn mạnh hơn cola dù độ pH đo được có thể tương đương. Đây là lý do việc chọn loại nước ngọt "nhẹ" hay "vị trái cây tự nhiên" không giúp ích gì cho răng.

Sau mỗi lần uống, nước bọt cần khoảng 20 đến 60 phút để đưa pH trong miệng về mức an toàn. Trong toàn bộ khoảng thời gian đó, men răng đang bị hòa tan. Uống một lon trong 5 phút gây ra một đợt tấn công; nhấm nháp cùng một lon trong hai tiếng gây ra một chuỗi tấn công gần như liên tục và hại hơn nhiều.

Vì sao loại không đường cũng không an toàn

Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất. Nhiều người chuyển sang nước ngọt không đường, nước tăng lực không đường hay soda có ga vị chanh, tin rằng đã loại bỏ được nguy cơ cho răng. Thực tế chỉ loại bỏ được một nửa vấn đề.

Đường gây sâu răng gián tiếp: vi khuẩn trong mảng bám chuyển hóa đường và thải ra axit lactic, axit này khử khoáng men và tạo lỗ sâu. Bỏ đường thì cắt được đường dẫn này. Nhưng axit có sẵn trong đồ uống thì tác động trực tiếp, không cần vi khuẩn trung gian, và nó vẫn nguyên vẹn trong phiên bản không đường vì axit chính là thứ tạo nên vị chua đặc trưng của sản phẩm.

Hậu quả của hai cơ chế cũng khác nhau. Sâu răng do đường tạo ra lỗ khu trú, thường ở hố rãnh mặt nhai hoặc kẽ răng, có thể xử lý bằng trám răng với chi phí từ 150.000đ đến 500.000đ tùy vật liệu và vị trí. Mòn men do axit thì lan tỏa trên diện rộng, làm mỏng đều toàn bộ mặt ngoài răng cửa và mặt nhai răng hàm, không có ranh giới rõ để trám, và khi đã nặng thì phương án phục hồi tốn kém hơn nhiều.

Nói thẳng: nếu bạn uống nước ngọt không đường hằng ngày và nghĩ mình đang bảo vệ răng, giả định đó cần được xem lại.

Dấu hiệu răng đã bị mòn men do axit

Mòn men do axit tiến triển chậm và ít gây đau ở giai đoạn đầu, nên phần lớn người bệnh chỉ phát hiện khi đã mất một lượng men đáng kể. Có một số dấu hiệu đáng chú ý.

Sớm nhất là ê buốt khi ăn đồ lạnh, đồ ngọt hoặc khi hít không khí lạnh. Ê buốt thoáng qua rồi hết, nhưng lặp lại đều đặn. Tiếp theo là răng ngả vàng dần: men mỏng đi để lộ lớp ngà bên dưới vốn có màu vàng ngà tự nhiên. Nhiều người nhầm dấu hiệu này với nhiễm màu do trà cà phê và đi tẩy trắng, nhưng tẩy trắng trên men đã mỏng thường cho kết quả kém và ê buốt nhiều.

Muộn hơn là rìa cắn răng cửa trở nên trong mờ như thủy tinh, thậm chí sứt mẻ nhỏ; mặt nhai răng hàm xuất hiện các vùng lõm nông, tròn, đáy bóng — khác hẳn hố sâu răng có đáy mềm và sẫm màu. Ở người có kèm trào ngược dạ dày, mặt trong răng cửa hàm trên bị mòn rõ nhất.

Điểm cần nhấn mạnh: men răng không tái tạo được. Cơ thể chỉ có thể tái khoáng bù đắp phần khoáng mất ở giai đoạn rất sớm, còn lớp men đã tan đi thì không mọc lại. Đây là lý do việc phát hiện sớm qua khám định kỳ có giá trị thực tế, chứ không phải lời khuyên hình thức.

Bảng độ pH tham khảo của một số đồ uống

Đồ uống	Khoảng pH tham khảo	Mức nguy cơ mòn men
Nước lọc	7,0	Không
Sữa tươi không đường	6,5–6,8	Không
Trà xanh không đường	6,0–7,0	Thấp
Cà phê đen	4,8–5,2	Trung bình
Nước cam ép	3,3–4,2	Cao
Nước ngọt có ga vị cola	2,4–2,8	Rất cao
Nước ngọt có ga vị trái cây	2,8–3,4	Rất cao
Nước tăng lực	2,7–3,3	Rất cao

Bảng trên là khoảng tham khảo chung, con số cụ thể thay đổi theo từng sản phẩm và cách bảo quản. Điều rút ra không nằm ở con số chính xác mà ở thứ tự: mọi đồ uống có ga đều nằm dưới ngưỡng 5,5 khá xa, còn nước lọc và sữa thì an toàn. Nếu bạn uống một loại đồ uống nhiều lần trong ngày, hãy chọn thứ nằm ở nửa trên của bảng.

Một điểm nữa cần lưu ý: nhiệt độ và cách uống cũng ảnh hưởng. Đồ uống có ga để lạnh thường được uống chậm hơn vì dễ chịu, nên thời gian tiếp xúc với răng kéo dài hơn. Ngậm nước ngọt trong miệng hoặc súc qua súc lại giữa các kẽ răng trước khi nuốt là thói quen làm tăng đáng kể mức độ tiếp xúc của axit với men răng, và đây là điều nhiều trẻ nhỏ hay làm mà người lớn không để ý.

Mòn men kéo theo vấn đề ở nướu và mô quanh răng

Nước ngọt có ga không chỉ ảnh hưởng men răng. Đường trong đồ uống nuôi vi khuẩn mảng bám, và mảng bám dày lên ở viền nướu là khởi đầu của viêm lợi. Người uống nước ngọt thường xuyên, đặc biệt là nhấm nháp rải rác trong ngày, có mảng bám tích tụ nhanh hơn hẳn.

Viêm lợi ở giai đoạn đầu biểu hiện bằng nướu đỏ, hơi sưng và chảy máu khi chải răng. Nếu không xử lý, tình trạng có thể tiến triển thành viêm nha chu với tiêu xương ổ răng, tụt lợi và răng lung lay. Khi lợi tụt, phần chân răng lộ ra vốn không có men bảo vệ mà chỉ có lớp xê măng mỏng, nên axit từ nước ngọt tấn công vùng này nhanh hơn nhiều lần so với thân răng.

Điều trị viêm nha chu gồm lấy cao răng dưới nướu, làm sạch mặt chân răng, và trong một số ca có hỗ trợ bằng Laser để giảm vi khuẩn và kích thích mô lành thương. Hình dưới là một buổi điều trị nha chu bằng Laser tại phòng khám.

Kết quả điều trị phụ thuộc nhiều vào việc bệnh nhân có thay đổi thói quen hay không. Làm sạch chuyên nghiệp mà vẫn uống nước ngọt cả ngày thì tình trạng tái diễn trong vài tháng.

Cách giảm thiệt hại nếu vẫn muốn uống

Không phải ai cũng bỏ được hoàn toàn, nên đây là các biện pháp thực tế giúp giảm tác hại đáng kể.

Uống nhanh, không nhấm nháp. Một lon uống hết trong vài phút gây một đợt hạ pH; cùng lon đó nhấm nháp cả buổi chiều gây nhiều đợt liên tiếp và hại hơn hẳn. Dùng ống hút và đặt đầu ống về phía sau lưỡi để giảm tiếp xúc trực tiếp với mặt ngoài răng cửa.

Súc miệng bằng nước lọc ngay sau khi uống để pha loãng axit và đẩy nhanh việc trung hòa. Nhai kẹo cao su không đường sau đó cũng có ích vì kích thích tiết nước bọt, mà nước bọt chính là hệ đệm tự nhiên của khoang miệng.

Đừng chải răng ngay. Đây là điểm nhiều người làm sai với thiện chí tốt. Trong khoảng 30 phút sau khi uống, bề mặt men đang ở trạng thái mềm do mất khoáng; chải răng lúc đó cạo đi lớp men đã yếu và làm mất chất nhanh hơn. Hãy đợi ít nhất 30 phút.

Uống cùng bữa ăn thay vì uống riêng lẻ giữa các bữa, vì lúc ăn nước bọt tiết nhiều và trung hòa axit tốt hơn. Dùng kem đánh răng chứa fluor, và với người mòn men rõ, bôi fluor dự phòng tại phòng khám với chi phí 500.000đ mỗi lần là biện pháp có ích.

Cuối cùng là khám định kỳ 6 tháng một lần. Mòn men giai đoạn sớm thấy được qua khám lâm sàng và qua camera nội soi trong miệng, khi bác sĩ phóng to hình ảnh răng lên màn hình và chỉ cho bạn thấy vùng nào đang bắt đầu mất khoáng.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho khách ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Hạ Đình. Gọi 0354 655 688 để đặt lịch khám; thăm khám và tư vấn miễn phí. Xem thêm bảng giá hoặc dịch vụ tẩy trắng răng nếu bạn quan tâm đến màu răng.