Răng bị bật hẳn ra khỏi ổ: những việc phải làm trong 30 phút đầu

Ba mươi phút đầu quyết định răng sống hay chết

Trên bề mặt chân răng có một lớp tế bào dây chằng nha chu rất mỏng. Chính lớp tế bào này, chứ không phải bản thân chiếc răng, quyết định răng có gắn lại được vào xương hay không. Khi răng rời khỏi ổ, các tế bào đó bắt đầu khô và chết. Sau khoảng 30 phút để khô ngoài không khí, phần lớn đã không còn khả năng sống, và răng cắm lại sẽ dính vào xương theo kiểu cứng đờ rồi tiêu dần sau vài năm thay vì gắn lại bằng dây chằng bình thường.

Điều này dẫn tới nguyên tắc chi phối mọi việc bạn làm trong tình huống này: giữ ẩm cho chân răng và rút ngắn thời gian đến phòng khám. Mọi hành động khác đều xếp sau hai việc đó.

Cách tốt nhất, nếu bạn đủ bình tĩnh và răng không bẩn nhiều, là cắm chiếc răng trở lại ổ ngay tại chỗ. Ổ răng của chính người bệnh là môi trường bảo quản lý tưởng nhất. Cầm vào phần thân răng, đưa răng vào đúng chiều rồi ấn nhẹ xuống, sau đó cắn nhẹ vào một miếng gạc hoặc khăn sạch để giữ răng tại chỗ trên đường đi.

Nếu không cắm lại được, do răng gãy phần chân, do người bị nạn là trẻ nhỏ đang hoảng loạn, hoặc do vết thương chảy máu nhiều, hãy đặt răng vào môi trường ẩm phù hợp và đi ngay.

Một lưu ý phân biệt quan trọng: những điều nói trên áp dụng cho răng vĩnh viễn. Răng sữa của trẻ bị bật ra thì tuyệt đối không cắm lại, vì việc cắm lại có nguy cơ làm tổn thương mầm răng vĩnh viễn đang nằm ngay bên dưới. Trong trường hợp răng sữa, việc cần làm là cầm máu và đưa trẻ đi khám để kiểm tra mầm răng và các răng lân cận.

Bảo quản răng thế nào cho đúng

Thứ tự ưu tiên các môi trường bảo quản, từ tốt nhất trở xuống: ổ răng của chính người bệnh, sữa tươi, nước bọt của chính người bệnh, nước muối sinh lý. Nước lọc là lựa chọn cuối cùng và kém nhất.

Sữa tươi là phương án thực tế nhất vì hầu như nhà nào cũng có và cửa hàng tiện lợi nào cũng bán. Sữa có độ thẩm thấu và độ pH gần với môi trường sinh lý, giữ được tế bào dây chằng sống trong vài giờ. Dùng sữa tươi không đường, lạnh hoặc mát càng tốt. Sữa chua, sữa đặc hay nước ngọt thì không dùng được.

Nước bọt của chính người bệnh cũng là môi trường chấp nhận được. Cách đơn giản là ngậm chiếc răng trong ngách lợi ở má, nhưng chỉ áp dụng cho người lớn tỉnh táo, tuyệt đối không làm với trẻ nhỏ vì nguy cơ nuốt phải. Với trẻ, hãy nhổ nước bọt vào một cốc sạch rồi thả răng vào đó.

Nước lọc là lựa chọn tệ vì không có muối khoáng, tế bào trên chân răng sẽ trương lên và vỡ do chênh lệch áp suất thẩm thấu. Nếu chỉ có nước lọc thì vẫn còn hơn để khô, nhưng hãy đi thật nhanh.

Những việc tuyệt đối không làm: không cầm vào chân răng, vì mọi cái chạm đều làm chết thêm tế bào; không chà xát hay cạo sạch mảng bám dính trên chân răng; không dùng cồn, oxy già, nước súc miệng hay xà phòng để rửa; không bọc răng trong khăn giấy khô hay giấy ăn, đây là sai lầm phổ biến nhất và cũng tai hại nhất vì giấy hút hết độ ẩm còn lại; không để răng trong túi áo hay hộp khô mà không có dung dịch nào.

Nếu răng dính đất cát, chỉ rửa nhẹ dưới dòng nước sạch chảy chậm trong khoảng mười giây, cầm ở thân răng, và không cọ.

Môi trường bảo quản	Mức độ phù hợp	Thời gian giữ tế bào sống
Ổ răng của người bệnh	Tốt nhất	Không giới hạn trong lúc di chuyển
Sữa tươi không đường	Tốt, dễ tìm	Vài giờ
Nước bọt người bệnh	Chấp nhận được	Khoảng 1–2 giờ
Nước muối sinh lý	Chấp nhận được	Khoảng 1 giờ
Nước lọc	Kém	Dưới 1 giờ
Khăn giấy khô, để khô	Không dùng	Tế bào chết sau 30 phút

Việc phòng khám làm khi bạn tới nơi

Bước đầu tiên là kiểm soát đau và làm sạch vùng tổn thương. Vùng răng bị chấn thương thường rất nhạy cảm, nên gây tê tại chỗ được thực hiện trước khi động chạm đến ổ răng. Kỹ thuật gây tê chậm với đầu kim mảnh giúp bước này nhẹ nhàng hơn, điều đáng kể với trẻ em vốn đã sợ sẵn sau tai nạn.

Tiếp theo bác sĩ làm sạch ổ răng bằng nước muối sinh lý, loại bỏ cục máu đông và mảnh vụn nhưng không nạo vào thành ổ, vì phần mô còn sống ở đó cần thiết cho việc lành. Nếu răng chưa được cắm lại, bác sĩ kiểm tra chân răng, xử lý tối thiểu rồi đặt răng về đúng vị trí, kiểm tra bằng khớp cắn và bằng phim chụp.

Sau khi răng đã về đúng chỗ, nó được nẹp cố định vào các răng bên cạnh bằng một dây mảnh dán bằng vật liệu composite. Nẹp phải mềm dẻo vừa đủ để răng có chút vi chuyển động sinh lý, vì nẹp quá cứng làm tăng nguy cơ dính khớp. Thời gian nẹp thường một đến hai tuần với ca đơn thuần, dài hơn nếu có gãy xương ổ răng kèm theo.

Bác sĩ cũng kiểm tra tình trạng các răng lân cận, vì lực va đập hiếm khi chỉ ảnh hưởng một răng. Phim chụp cho thấy có gãy chân răng, gãy xương ổ hay không, và là mốc so sánh cho các lần tái khám sau.

Gần như mọi ca răng vĩnh viễn đã đóng chóp chân răng đều cần điều trị tuỷ, thường bắt đầu sau bảy đến mười ngày kể từ khi cắm lại. Lý do là mạch máu nuôi tuỷ đã đứt khi răng bật ra và tuỷ sẽ hoại tử; nếu để hoại tử tự diễn tiến, nhiễm khuẩn sẽ làm tiêu chân răng rất nhanh. Chi phí điều trị tuỷ răng cửa người lớn 800.000đ, răng cửa trẻ em 500.000đ. Riêng răng của trẻ mà chóp chân răng còn mở rộng thì có khả năng tuỷ hồi phục, nên bác sĩ theo dõi thay vì lấy tuỷ ngay.

Bạn cũng cần kiểm tra tình trạng tiêm phòng uốn ván, nhất là khi tai nạn xảy ra ngoài trời hoặc răng dính đất.

Theo dõi sau đó và các kết cục có thể xảy ra

Cắm lại răng không phải là kết thúc mà là bắt đầu một quá trình theo dõi kéo dài. Lịch tái khám thường là sau một tuần để tháo hoặc kiểm tra nẹp, sau một tháng, ba tháng, sáu tháng, rồi mỗi năm trong ít nhất năm năm. Mỗi lần đều chụp phim so sánh với phim ban đầu.

Có ba kết cục chính. Tốt nhất là dây chằng nha chu lành lại bình thường, răng gắn vào xương như cũ và có độ lung lay sinh lý nhẹ khi thăm khám. Đây là kết cục thường gặp khi răng được cắm lại trong 30 phút đầu và được giữ ẩm đúng cách.

Kết cục thứ hai là dính khớp, khi răng dính trực tiếp vào xương mà không còn lớp dây chằng đệm ở giữa. Răng lúc này gõ có tiếng đanh, không lung lay chút nào và dần bị tiêu thay thế bởi xương. Quá trình này có thể kéo dài nhiều năm và ở trẻ đang tăng trưởng, chiếc răng dính khớp còn bị tụt thấp hơn các răng bên cạnh vì nó không di chuyển theo đà tăng trưởng của xương hàm.

Kết cục thứ ba là tiêu chân răng do viêm, xảy ra khi nhiễm khuẩn trong ống tuỷ không được kiểm soát. Đây là lý do việc điều trị tuỷ đúng thời điểm quan trọng đến vậy.

Nói thẳng: không bác sĩ nào có thể cam kết răng cắm lại sẽ tồn tại suốt đời. Kết quả phụ thuộc vào thời gian răng ở ngoài ổ, môi trường bảo quản, mức độ tổn thương xương ổ và tuổi của người bệnh. Điều bạn kiểm soát được là hai yếu tố đầu, và đó cũng là hai yếu tố quan trọng nhất.

Nếu răng cuối cùng không giữ được, các phương án thay thế gồm trồng răng Implant với chi phí từ 10.000.000đ mỗi trụ với dòng Biotem Hàn Quốc, cầu răng sứ, hoặc hàm giả tháo lắp từ 500.000đ. Với người trẻ chưa phát triển xong xương hàm, bác sĩ thường giữ khoảng bằng khí cụ và chờ đến tuổi trưởng thành mới cấy Implant. Xem thêm ở trang trồng răng Implant và bảng giá.

Chuẩn bị trước để không lúng túng khi việc xảy ra

Chấn thương răng hay xảy ra nhất ở trẻ em độ tuổi đi học, người chơi thể thao đối kháng, và các vụ ngã xe. Vì cửa sổ xử lý chỉ tính bằng phút, chuẩn bị trước có giá trị thực sự.

Với gia đình có trẻ nhỏ, hãy nói trước với người chăm sóc và người thân về nguyên tắc cơ bản: cầm thân răng, không chạm chân răng, ngâm sữa tươi, đi ngay. Lưu số phòng khám vào danh bạ điện thoại trước khi cần đến nó. Nếu con bạn chơi bóng đá, bóng rổ hay võ thuật, máng bảo vệ răng là khoản đầu tư hợp lý và bác sĩ có thể làm máng theo dấu hàm riêng.

Một số việc nên làm ngay khi tai nạn xảy ra: gọi điện báo trước cho phòng khám trong lúc di chuyển để đội ngũ chuẩn bị sẵn dụng cụ, ghi nhớ chính xác thời điểm răng bật ra vì thông tin này ảnh hưởng đến quyết định điều trị, và mang theo cả những mảnh răng vỡ nếu có vì nhiều mảnh vỡ thân răng dán lại được.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho người ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Giáp Bát và Tân Mai. Hotline 0354 655 688. Giờ làm việc 8:30–19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7, Chủ nhật 8:30–18:00, nghỉ trưa 12:00–14:00. Phòng khám không trực 24 giờ, nên nếu tai nạn xảy ra ngoài giờ, hãy giữ răng trong sữa tươi và đến cơ sở y tế có khoa Răng Hàm Mặt trực cấp cứu gần nhất; giữ ẩm đúng cách vẫn cho bạn cơ hội trong vài giờ.

Các ca chấn thương răng do Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu và Bs. Lê Ngọc Ánh xử lý. Xem thêm đội ngũ bác sĩ, điều trị tuỷ hoặc liên hệ.