Răng nhạy cảm khi cắn mạnh là dấu hiệu của gì?

Đau khi cắn khác hẳn ê buốt khi ăn lạnh

Hai triệu chứng này chỉ về hai nhóm bệnh lý khác nhau và không nên gộp làm một. Ê buốt khi ăn lạnh chua ngọt thường do lộ ngà răng, còn đau nhói khi cắn mạnh thường liên quan tới cấu trúc răng bị nứt hoặc mô quanh chóp chân răng bị viêm.

Cơ chế cũng khác. Ê buốt do lạnh xảy ra khi chất lỏng trong các ống ngà dịch chuyển đột ngột và kích thích đầu tận thần kinh trong tủy. Cảm giác này đến nhanh, đi nhanh, thường hết trong vài giây sau khi bỏ tác nhân.

Đau khi cắn thì khác. Nó xuất hiện khi có lực dọc trục hoặc lực xoắn tác động lên răng, tức là khi bạn nhai mạnh hoặc cắn vào vật cứng. Nếu răng bị nứt, lực nhai làm hai mảnh nứt tách nhẹ ra rồi khép lại, kích thích tủy trực tiếp. Nếu vùng chóp chân răng đang viêm, lực nhai đẩy răng xuống ép vào ổ viêm đang phù nề.

Một chi tiết chẩn đoán hữu ích: với răng nứt, cơn đau thường xuất hiện lúc nhả lực chứ không phải lúc cắn xuống. Bạn cắn vào một hạt lạc rồi nhả ra và thấy nhói. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng mà bạn có thể tự để ý và mô tả cho bác sĩ.

Điểm chung của các nguyên nhân gây đau khi cắn là chúng hiếm khi tự khỏi. Nứt răng không tự liền, ổ viêm quanh chóp không tự tiêu. Chờ đợi chỉ khiến chi phí điều trị tăng lên.

Năm nguyên nhân thường gặp và cách phân biệt

Bảng dưới đây tổng hợp các nguyên nhân hay gặp nhất, sắp theo mức độ cần xử lý sớm.

Nguyên nhân	Đặc điểm cơn đau	Dấu hiệu kèm theo	Hướng xử lý
Nứt răng	Nhói lúc nhả lực, một điểm cố định	Ê lạnh thoáng qua, không sưng	Bọc mão bảo vệ, có thể phải điều trị tủy
Viêm quanh chóp	Đau âm ỉ tăng khi cắn, răng như dài ra	Có thể sưng lợi, đã từng đau tủy	Điều trị tủy hoặc điều trị tủy lại
Khớp cắn cao	Đau ngay sau khi trám hoặc bọc sứ	Chỉ một răng vừa can thiệp	Mài chỉnh điểm chạm
Viêm dây chằng nha chu	Đau khi cắn kèm răng lung lay nhẹ	Chảy máu lợi, tụt lợi	Điều trị nha chu
Miếng trám hở hoặc bong	Đau khi nhai đúng bên đó	Giắt thức ăn, ê ngọt	Trám lại

Nứt răng là chẩn đoán hay bị bỏ sót nhất vì đường nứt thường quá mảnh để thấy trên phim X-quang. Răng đã điều trị tủy, răng trám lớn nhiều năm, và răng của người nghiến răng ban đêm là nhóm nguy cơ cao.

Viêm quanh chóp cho cảm giác rất đặc trưng là răng như trồi lên, cao hơn các răng khác, chạm trước khi cắn hết. Đó là do dịch viêm tích tụ ở vùng chóp đẩy răng lên trong ổ.

Khớp cắn cao là nguyên nhân dễ xử lý nhất và cũng dễ nhận ra nhất: đau bắt đầu ngay sau một lần trám hay gắn mão, chỉ ở đúng răng đó. Chỉ cần mài chỉnh vài phút là hết. Điều đáng tiếc là nhiều người chịu đựng hàng tháng vì nghĩ rồi sẽ quen, trong khi lực dồn kéo dài có thể làm viêm tủy răng bên dưới.

Nứt răng: vấn đề âm thầm và tốn kém nếu phát hiện muộn

Nứt răng tiến triển theo hướng một chiều: từ nứt men vô hại đến nứt chân răng phải nhổ, và không có bước nào quay lui được. Đây là lý do phát hiện sớm quan trọng đến vậy.

Giai đoạn đầu là đường nứt chỉ ở lớp men, không triệu chứng, chỉ cần theo dõi. Khi đường nứt lan vào ngà, bạn bắt đầu thấy nhói khi nhả lực và ê buốt thoáng qua khi ăn lạnh. Ở giai đoạn này, bọc mão sứ để ôm giữ răng thường ngăn được đường nứt lan tiếp.

Khi đường nứt chạm tới tủy, răng đau tự phát, đau về đêm và cần điều trị tủy trước khi bọc. Chi phí điều trị tủy răng hàm lớn là 1.500.000đ, răng hàm nhỏ 1.000.000đ, răng cửa người lớn 800.000đ. Sau đó thường cần chốt và mão sứ.

Khi đường nứt lan xuống dưới xương ổ và tách đôi chân răng, không còn cách nào cứu và phải nhổ. Chi phí nhổ răng hàm lớn 1.000.000đ, rồi sau đó là bài toán phục hình bằng Implant từ 10.000.000đ mỗi trụ.

Sự khác biệt giữa can thiệp ở giai đoạn hai và giai đoạn bốn là hàng chục triệu đồng và một chiếc răng thật. Đây là lý do bất kỳ cơn đau khi cắn nào kéo dài quá một tuần cũng đáng để đi khám, kể cả khi nó chỉ thoáng qua.

Người nghiến răng ban đêm nên chủ động dùng máng bảo vệ. Dấu hiệu nhận biết gồm mặt nhai mòn phẳng, mỏi hàm buổi sáng, và răng có nhiều đường rạn nhỏ nhìn thấy khi soi đèn.

Khi nào phải điều trị tủy và khi nào không cần

Điều trị tủy chỉ cần khi tủy đã viêm không hồi phục hoặc đã hoại tử, không phải mọi trường hợp đau khi cắn đều dẫn tới điều trị tủy.

Dấu hiệu tủy còn cứu được: ê buốt khi lạnh nhưng hết trong vài giây sau khi bỏ tác nhân, không đau tự phát, không đau về đêm, phim không thấy tổn thương vùng chóp. Trường hợp này thường chỉ cần loại bỏ nguyên nhân kích thích như mài chỉnh khớp cắn, trám lại chỗ hở, hoặc bọc mão bảo vệ răng nứt.

Dấu hiệu tủy viêm không hồi phục: đau tự phát không cần kích thích, đau kéo dài nhiều phút sau khi bỏ tác nhân lạnh, đau tăng khi nằm, đau về đêm làm mất ngủ, hoặc đau lan lên thái dương. Lúc này điều trị tủy là cần thiết.

Dấu hiệu tủy hoại tử: răng đổi màu sẫm, không còn cảm giác với lạnh, có thể xuất hiện lỗ rò ở lợi chảy mủ, phim thấy vùng thấu quang ở chóp chân răng.

Với răng đã từng điều trị tủy mà đau lại khi cắn, có thể cần điều trị tủy lại với chi phí 800.000đ đến 2.000.000đ tùy độ phức tạp. Nguyên nhân thường là ống tủy còn sót, hàn không kín, hoặc có nứt chân răng. Trẻ em điều trị tủy răng cửa 500.000đ, răng hàm 1.000.000đ. Chi tiết tại trang điều trị tủy.

Sau điều trị tủy, răng hàm nên được bọc mão vì đã mất nhiều mô cứng và trở nên giòn. Có thể cần chốt kim loại 500.000đ hoặc chốt thạch anh 800.000đ để tăng lưu giữ.

Buổi khám gồm những gì và bác sĩ quyết định ra sao

Chẩn đoán đau khi cắn cần kết hợp hỏi bệnh kỹ, thử nghiệm lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, chứ không thể nhìn qua rồi kết luận.

Phần hỏi bệnh quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Bác sĩ cần biết cơn đau xuất hiện lúc cắn xuống hay lúc nhả ra, đau khi nhai loại thức ăn nào, có đau tự phát về đêm không, đã can thiệp gì lên răng đó gần đây chưa, và bạn có nghiến răng không. Riêng chi tiết đau lúc nhả lực đã hướng mạnh về chẩn đoán nứt răng.

Thử nghiệm lâm sàng gồm gõ dọc và gõ ngang từng răng để khu trú vùng đau, thử cắn que gỗ trên từng múi răng để tìm múi bị nứt, thử nghiệm lạnh để đánh giá sức sống tủy, và đo độ sâu túi lợi để loại trừ nguyên nhân nha chu.

Chẩn đoán hình ảnh dùng phim X-quang thường quy để thấy tổn thương vùng chóp và miếng trám hở. Với ca phức tạp, phim CBCT 3D cho hình ảnh ba chiều giúp phát hiện tổn thương mà phim hai chiều bỏ sót, đặc biệt là các ống tủy phụ và tổn thương chóp mới hình thành.

Sau khi có đủ dữ kiện, bác sĩ trình bày các phương án cùng chi phí và tiên lượng của từng phương án, kể cả phương án theo dõi tiếp nếu chưa đủ căn cứ. Bạn nên hỏi rõ: nếu không làm gì thì điều gì xảy ra trong sáu tháng tới.

Dưới đây là hình ảnh bác sĩ tư vấn kế hoạch điều trị cho khách hàng.

Camera nội soi giúp bạn nhìn thấy thứ mà phim không cho thấy

Đường nứt răng thường không hiện trên phim X-quang vì nó nằm song song với hướng tia chụp và quá mảnh. Camera nội soi trong miệng là công cụ phù hợp hơn cho việc này.

Camera phóng đại bề mặt răng lên nhiều lần và hiển thị trực tiếp lên màn hình. Ở độ phóng đại này, đường nứt trên mặt nhai, vùng men bị bong, miếng trám hở viền hay vết ố dọc theo đường nứt đều hiện rõ. Bác sĩ có thể kết hợp nhuộm màu để đường nứt nổi bật hơn.

Giá trị thứ hai là bạn nhìn thấy chính răng của mình. Khi bác sĩ nói răng này có đường nứt cần bọc mão, bạn có thể tự nhìn và hiểu vì sao, thay vì phải tin vào lời nói. Điều này quan trọng với các quyết định tốn kém.

Giá trị thứ ba là lưu hồ sơ để so sánh. Với răng nứt giai đoạn sớm chưa cần can thiệp, ảnh chụp hôm nay là mốc để sáu tháng sau đối chiếu xem đường nứt có lan rộng không. Quyết định bọc mão hay tiếp tục theo dõi khi đó dựa trên bằng chứng chứ không phải cảm tính.

Hình dưới là camera nội soi trong miệng đang hiển thị tình trạng răng trực tiếp lên màn hình.

Nếu bạn ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Thanh Xuân, Linh Đàm hay Hạ Đình và thấy nhói khi cắn mạnh kéo dài hơn một tuần, đừng chờ tới lúc đau tự phát về đêm. Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách mảng điều trị tủy tại phòng khám.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688. Xem thêm bảng giá và trám răng.