Sáp nha khoa dùng thế nào cho đúng khi niềng răng?

Sáp nha khoa dùng thế nào cho đúng

Quy trình đúng gồm bốn bước và mất chưa tới một phút. Rửa tay sạch. Véo một mẩu sáp cỡ hạt đậu xanh, vê tròn giữa ngón cái và ngón trỏ khoảng mười giây cho sáp ấm lên và dẻo. Lau khô mắc cài hoặc đầu dây cung đang cọ bằng gạc, khăn giấy hoặc đơn giản là ngậm miệng lại rồi dùng lưỡi đẩy nước bọt đi. Cuối cùng ấn viên sáp lên đúng vị trí đó, miết nhẹ sang hai bên cho sáp ôm lấy cánh mắc cài.

Bước hay bị bỏ qua nhất là làm khô. Sáp không dính được lên bề mặt ướt, nên rất nhiều người phàn nàn sáp rơi ra sau vài giây trong khi lỗi nằm ở chỗ chưa lau khô chứ không phải sáp kém chất lượng.

Một viên sáp dán đúng thường bám được vài giờ, thậm chí qua đêm. Trước khi ăn nên gỡ ra vì sáp lẫn thức ăn rất mất vệ sinh, ăn xong chải răng rồi dán viên mới. Nuốt phải một ít sáp không nguy hiểm, sáp nha khoa làm từ nguyên liệu trơ, không tiêu hoá được và đi ra ngoài theo đường tiêu hoá bình thường. Đừng hoảng nếu con bạn lỡ nuốt.

Khi nào cần dùng sáp và khi nào không

Sáp giải quyết một vấn đề duy nhất: bề mặt khí cụ cọ vào niêm mạc má, môi hoặc lưỡi gây trợt loét. Tình huống này rõ nhất trong bảy đến mười ngày đầu sau khi gắn mắc cài, khi niêm mạc chưa kịp thích nghi. Sau vài tuần, vùng má tiếp xúc dày lên và phần lớn bệnh nhân không cần đến sáp nữa.

Các thời điểm nên thủ sẵn sáp: ngay sau buổi gắn mắc cài, sau mỗi lần thay dây cung mới cứng hơn, sau khi cắm minivis, và khi đầu dây cung bắt đầu trồi ra ở răng hàm cuối do răng đã dịch chuyển.

Ngược lại, có những tình huống sáp không giúp gì mà còn che mất vấn đề. Mắc cài bong khỏi men răng và xoay lơ lửng trên dây cung thì phải gắn lại, dán sáp lên chỉ làm bạn quên mất là nó đang bong. Dây cung tuột hẳn khỏi ống răng hàm cũng vậy. Đau âm ỉ toàn hàm sau siết dây là đau do răng dịch chuyển, không phải do cọ xát, sáp hoàn toàn vô ích trong trường hợp đó.

Hình dưới là buổi gắn mắc cài tại phòng khám, keo dán được làm cứng bằng đèn quang trùng hợp. Ngay sau buổi này chính là lúc bạn cần đến sáp nhiều nhất.

Những vị trí hay cọ xát nhất trên cung răng

Không phải mắc cài nào cũng gây khó chịu như nhau. Vị trí phiền nhất thường là bốn mắc cài răng nanh và răng hàm nhỏ ở hai bên, vì đúng chỗ má bị kéo căng khi bạn nói và cười. Mắc cài răng cửa hàm dưới hay cọ vào môi dưới, còn ống răng hàm lớn thì cọ vào phía trong má gần góc hàm, chỗ khó nhìn và khó dán sáp nhất.

Đầu dây cung thừa sau răng hàm cuối là thủ phạm gây vết loét sâu nhất. Khi răng dịch chuyển và khoảng trống đóng lại, chiều dài dây cung không đổi nên phần thừa trồi ra sau, đầu dây sắc đâm thẳng vào niêm mạc. Sáp bọc đầu dây là cách chữa cháy tốt, nhưng đây là tình huống bắt buộc phải hẹn bác sĩ cắt bớt, đừng chịu đựng cả tuần.

Với hàm nong, hàm Trainer hay khí cụ tháo lắp, chỗ cọ thường là móc kim loại và bờ nhựa. Sáp vẫn dùng được nhưng hiệu quả kém hơn, cách xử lý đúng là mang khí cụ tới phòng khám để mài chỉnh lại bờ. Xem thêm về các loại khí cụ ở trang niềng răng.

So sánh sáp nha khoa với các cách giảm cọ xát khác

Sáp không phải lựa chọn duy nhất, và trong vài trường hợp cũng không phải lựa chọn tốt nhất. Bảng dưới so sánh những cách thường gặp.

Giải pháp	Ưu điểm	Nhược điểm	Phù hợp khi nào
Sáp nha khoa	Rẻ, dùng ngay tại chỗ, không cần kỹ năng	Rơi khi ăn uống, phải thay nhiều lần	Tuần đầu đeo mắc cài, sau siết dây
Silicone chỉnh nha dạng ống	Bám lâu hơn, bọc được cả đoạn dây cung	Khó cắt vừa, giá cao hơn	Đầu dây cung dài, nhiều mắc cài cùng cọ
Nước muối sinh lý súc miệng	Làm dịu, giúp vết loét lành nhanh	Không ngăn được cọ xát tiếp	Đã có vết loét, dùng kèm sáp
Gel bôi niêm mạc miệng	Giảm đau tại chỗ nhanh	Tác dụng ngắn, trôi theo nước bọt	Loét đau nhiều, cần ăn uống được
Bẻ hoặc cắt dây cung tại phòng khám	Xử lý dứt điểm nguyên nhân	Phải đi lại, cần hẹn lịch	Dây cung trồi, mắc cài bong
Mắc cài tự khoá	Ít dây thun, bề mặt gọn hơn	Chi phí 30 đến 40 triệu với kim loại tự khoá	Cân nhắc ngay từ đầu đợt điều trị

Riêng điểm cuối cần nói rõ để tránh hiểu lầm: mắc cài tự khoá không phải là loại không gây cọ xát. Nó gọn hơn ở chỗ không cần thun buộc quanh cánh mắc cài, nhưng vẫn là khối kim loại dán trên răng và vẫn cọ vào má. Chọn loại mắc cài nên dựa trên độ phức tạp của ca, không nên dựa vào lời hứa êm ái.

Lỗi thường gặp khiến sáp không có tác dụng

Lỗi phổ biến nhất là dùng quá nhiều sáp. Một viên to bằng hạt ngô sẽ tạo khối cộm trong miệng, vướng lưỡi, dễ bị răng đối diện cắn phải và rơi ra ngay. Hạt đậu xanh là đủ. Nếu cần che nhiều mắc cài liền nhau thì dán từng viên nhỏ riêng biệt, đừng đắp một dải dài.

Lỗi thứ hai là nặn sáp chưa đủ mềm. Sáp lấy từ hộp để trong phòng máy lạnh khá cứng, ép thẳng lên mắc cài sẽ không bám. Vê giữa hai ngón tay đến khi thấy sáp bóng và dẻo mới dán.

Lỗi thứ ba là để nguyên viên sáp cũ nhiều ngày. Sáp giữ lại mảnh thức ăn và mảng bám ngay tại vùng cổ răng quanh mắc cài, nơi vốn đã khó chải. Đây là công thức tạo đốm trắng mất khoáng trên men răng, thứ sẽ lộ ra rõ mồn một vào ngày tháo niềng và không tự hết. Thay sáp sau mỗi bữa ăn, và luôn chải răng trước khi dán viên mới.

Lỗi thứ tư là dùng sáp thay cho việc đi khám. Nếu bạn phải dán sáp cùng một chỗ suốt hai tuần liền, đó không còn là chuyện thích nghi mà là dấu hiệu khí cụ đang có vấn đề cần chỉnh. Bs. Lê Ngọc Ánh và Bs. Nguyễn Khánh Huyền thường xử lý những trường hợp này trong vòng vài phút ngay tại ghế, không cần hẹn dài.

Chăm sóc vết loét đã hình thành

Khi niêm mạc đã trợt thành vết loét trắng viền đỏ, riêng sáp không đủ. Vết loét cần được giữ sạch và tránh kích thích thêm. Súc miệng nước muối sinh lý ấm ba đến bốn lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng ba mươi giây. Tránh đồ cay, chua, quá nóng và nước có gas trong vài ngày. Ăn thức ăn mềm để giảm cử động má.

Song song đó vẫn phải dán sáp che nguồn gây cọ, nếu không vết loét sẽ bị chà đi chà lại và không bao giờ lành. Đây là điểm nhiều bệnh nhân làm ngược: bôi thuốc rất chăm nhưng không che mắc cài.

Vết loét do cọ xát thường lành trong bảy đến mười ngày. Nếu quá hai tuần chưa lành, vết loét to dần, có bờ cứng, hoặc kèm sốt và sưng hạch dưới hàm, hãy đi khám thay vì tiếp tục tự xử lý. Đó có thể là nhiễm trùng thứ phát hoặc một vấn đề khác không liên quan tới mắc cài.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, tiện cho bệnh nhân ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Khương Đình. Bệnh nhân đang niềng tại phòng khám được xử lý cấp cứu chỉnh nha trong giờ làm việc, gọi trước 0354 655 688 để được sắp lịch. Tham khảo thêm chi phí tại bảng giá hoặc thông tin đội ngũ bác sĩ.