Ung thư khoang miệng: dấu hiệu sớm cần đi khám ngay

Quy tắc hai tuần: mốc đơn giản nhất cần nhớ

Nếu chỉ nhớ được một điều từ bài viết này, hãy nhớ con số hai tuần. Niêm mạc miệng là mô có tốc độ tái tạo nhanh vào loại bậc nhất cơ thể. Một vết loét do cắn phải má, một chỗ trầy do bàn chải hay do cạnh răng sắc thường lành trong vòng bảy đến mười ngày. Nếu sau hai tuần vết loét vẫn còn nguyên hoặc lớn hơn, đó là dấu hiệu cần được bác sĩ nhìn tận mắt.

Điều này không có nghĩa vết loét đó là ung thư. Ngược lại, phần lớn tổn thương trong khoang miệng là lành tính: loét áp tơ, nhiễm nấm, tổn thương do chấn thương cơ học lặp lại, phản ứng với thuốc. Nhưng lý do quy tắc hai tuần tồn tại nằm ở chỗ khác — ung thư khoang miệng ở giai đoạn sớm thường không đau. Chính vì không đau nên người ta để lâu, và khi có triệu chứng khó chịu rõ rệt thì bệnh đã tiến triển.

Sự khác biệt giữa phát hiện sớm và phát hiện muộn ở nhóm bệnh này là rất lớn về mặt tiên lượng cũng như mức độ can thiệp phải chịu. Đó là lý do nha sĩ được đào tạo để nhìn niêm mạc chứ không chỉ nhìn răng.

Hãy đối chiếu hai tuần với vết loét của bạn. Nếu đã quá mốc đó, đặt lịch khám. Buổi khám tại phòng khám miễn phí, và trong tình huống này thì việc trì hoãn không mang lại lợi ích gì.

Những dấu hiệu cần đi khám

Dưới đây là các biểu hiện nên đưa bạn tới phòng khám, sắp theo mức độ cần chú ý.

Dấu hiệu	Việc cần làm
Vết loét không lành sau 2 tuần	Đi khám ngay
Mảng trắng hoặc đỏ không cạo được trên niêm mạc	Đi khám ngay
Khối cứng, u nhỏ ở lưỡi, sàn miệng, má trong	Đi khám ngay
Chảy máu trong miệng không rõ nguyên nhân	Đi khám ngay
Tê hoặc mất cảm giác một vùng môi, lưỡi kéo dài	Đi khám ngay
Răng lung lay không do bệnh nha chu	Đi khám ngay
Khó nuốt, khó nhai hoặc khó cử động lưỡi kéo dài	Đi khám ngay
Hạch cổ sưng cứng, không đau, tồn tại trên 2 tuần	Đi khám ngay
Khàn tiếng kéo dài trên 3 tuần	Đi khám chuyên khoa
Đau tai một bên không có bệnh lý tai	Đi khám

Hai mục cần nhấn mạnh riêng. Mảng trắng không cạo được trong y văn gọi là bạch sản, mảng đỏ gọi là hồng sản. Cả hai đều thuộc nhóm tổn thương tiền ung thư và cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa. Mảng đỏ được xem là đáng lo ngại hơn mảng trắng.

Vị trí cũng quan trọng. Bờ bên lưỡi và sàn miệng là hai vùng cần chú ý nhất, và cũng là hai vùng người ta ít khi tự soi gương nhìn tới. Khi tự kiểm tra, hãy kéo lưỡi sang hai bên và nâng lưỡi lên để nhìn phần sàn miệng bên dưới.

Yếu tố nguy cơ đã được xác lập

Có những yếu tố nguy cơ được ghi nhận rộng rãi trong y văn, và biết chúng giúp bạn xác định mình có nằm trong nhóm cần cảnh giác hơn hay không.

Thuốc lá ở mọi dạng đứng đầu danh sách: thuốc lá điếu, thuốc lào, thuốc lá nhai. Rượu là yếu tố nguy cơ độc lập, và điều đáng chú ý là khi kết hợp cùng thuốc lá, tác động của hai thứ này cộng hưởng chứ không chỉ cộng lại.

Ăn trầu và nhai cau là yếu tố nguy cơ rõ rệt, đặc biệt đáng lưu tâm ở Việt Nam vì thói quen này vẫn còn phổ biến ở nhóm người cao tuổi tại nhiều vùng. Nhiễm virus HPV liên quan tới một nhóm ung thư vùng hầu họng. Tiếp xúc ánh nắng kéo dài liên quan tới ung thư môi dưới ở người làm việc ngoài trời.

Một yếu tố ít được nhắc: kích thích cơ học lặp lại kéo dài. Cạnh răng sắc do vỡ men, mão sứ có gờ sắc, hoặc hàm giả tháo lắp không khít cọ xát vào cùng một chỗ suốt nhiều năm đều là nguồn kích thích mạn tính. Bản thân điều này không phải nguyên nhân trực tiếp, nhưng một tổn thương liên tục bị kích thích thì khó lành và khó theo dõi hơn. Nếu bạn đang dùng hàm giả tháo lắp mà thấy cấn hoặc đau tại một điểm cố định, hãy đến chỉnh lại thay vì chịu đựng.

Tuổi cũng là yếu tố: nguy cơ tăng theo tuổi, tuy nhiên bệnh vẫn gặp ở người trẻ, nên tuổi trẻ không phải lý do để bỏ qua một vết loét dai dẳng.

Buổi khám tại phòng khám diễn ra thế nào

Mỗi buổi khám tại Nha khoa Hiếu Minh đều bao gồm phần kiểm tra niêm mạc, kể cả khi bạn đến vì lý do khác như lấy cao răng hay trám răng. Đây là phần việc mất vài phút nhưng có giá trị lớn.

Bác sĩ nhìn và sờ có hệ thống: môi trên và dưới, niêm mạc má hai bên, lợi, vòm miệng cứng và mềm, mặt lưng lưỡi, hai bờ bên lưỡi, mặt dưới lưỡi và sàn miệng. Sau đó sờ vùng dưới hàm và dọc cổ để kiểm tra hạch. Nhiều tổn thương chỉ phát hiện được khi sờ chứ không thấy khi nhìn.

Camera nội soi trong miệng cho phép phóng to hình ảnh vùng nghi ngờ và lưu lại. Việc lưu hình có ý nghĩa thực tế: nếu bác sĩ quyết định theo dõi một tổn thương trong hai tuần, hình ảnh lần trước là căn cứ so sánh khách quan để biết nó lớn lên, giữ nguyên hay đã lành.

Buổi khám diễn ra trong phòng điều trị riêng, và điều này quan trọng với những cuộc trao đổi thuộc loại nhạy cảm. Không ai muốn nghe bác sĩ nói về một tổn thương nghi ngờ giữa khu vực đông người.

Phòng khám cũng ghi nhận tiền sử: hút thuốc, uống rượu, ăn trầu, bệnh nền, thuốc đang dùng. Đây là thông tin bác sĩ cần để đánh giá đúng, không phải để phán xét ai cả.

Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ thì sao

Nói rõ ngay: nha khoa không chẩn đoán và không điều trị ung thư. Vai trò của phòng khám nha khoa trong chuỗi này là phát hiện, ghi nhận và chuyển đúng nơi, đúng lúc.

Khi thấy tổn thương nghi ngờ, bác sĩ giải thích cụ thể trên hình ảnh màn hình: tổn thương nằm ở đâu, đặc điểm gì khiến cần đánh giá thêm, và bước tiếp theo là gì. Chúng tôi không dùng từ ung thư một cách nhẹ nhàng, nhưng cũng không giấu giếm để bệnh nhân yên tâm giả tạo rồi về nhà chờ đợi.

Tùy tình huống, có hai hướng. Nếu tổn thương có nguyên nhân cơ học rõ ràng — cạnh răng sắc, hàm giả cọ — bác sĩ xử lý nguyên nhân đó và hẹn kiểm tra lại sau hai tuần. Nếu tổn thương lành hoàn toàn, vấn đề được giải quyết. Nếu không lành, chuyển tuyến.

Nếu tổn thương không có nguyên nhân cơ học rõ ràng, hoặc có đặc điểm đáng lo ngay từ đầu, bác sĩ chuyển thẳng tới cơ sở chuyên khoa răng hàm mặt hoặc ung bướu để làm sinh thiết. Sinh thiết là xét nghiệm duy nhất cho kết luận chắc chắn — không có cách nào chẩn đoán bằng mắt, bằng ảnh chụp hay bằng mô tả qua điện thoại.

Đội ngũ bác sĩ tại phòng khám do Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu phụ trách chuyên môn, cùng Bs. Lê Ngọc Ánh và Bs. Nguyễn Khánh Huyền. Xem thêm tại đội ngũ bác sĩ.

Tự kiểm tra tại nhà và khám định kỳ

Tự kiểm tra mỗi tháng một lần là việc mất hai phút. Đứng trước gương ở nơi đủ sáng, dùng đèn pin điện thoại. Kéo môi trên và môi dưới ra để nhìn niêm mạc bên trong. Dùng ngón tay kéo má sang hai bên. Thè lưỡi ra hết cỡ rồi kéo sang trái, sang phải để xem hai bờ bên. Cong lưỡi lên chạm vòm để nhìn mặt dưới lưỡi và sàn miệng. Cuối cùng, sờ nhẹ dọc hai bên cổ và dưới hàm để tìm hạch bất thường.

Bạn đang tìm những thứ mới xuất hiện và không lành: vết loét, mảng trắng hoặc đỏ, khối cứng, chỗ thay đổi màu, chỗ mất cảm giác.

Tự kiểm tra không thay thế khám định kỳ. Nhiều vùng trong miệng bạn không tự nhìn được, và nhiều tổn thương sớm không có biểu hiện đủ rõ để người không chuyên nhận ra. Khám nha khoa sáu tháng một lần bao gồm cả phần kiểm tra niêm mạc, và đây là lý do bổ sung để giữ lịch khám định kỳ ngay cả khi răng bạn không có vấn đề gì.

Giảm nguy cơ thì rõ ràng và không có gì mới: bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, bỏ thói quen ăn trầu, dùng son dưỡng có chống nắng nếu làm việc ngoài trời, và xử lý sớm mọi cạnh răng sắc hay hàm giả không khít.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho khách ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Giáp Bát. Giờ mở cửa 8:30 đến 19:30 Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30 đến 18:00 Chủ nhật. Nếu bạn đang có một vết loét quá hai tuần chưa lành, gọi 0354 655 688 để đặt lịch khám miễn phí, hoặc xem thông tin liên hệ.