Viêm lợi và viêm nha chu khác nhau thế nào và vì sao ranh giới đó quan trọng

Khác biệt cốt lõi: một bên hồi phục được, một bên thì không

Viêm lợi là viêm giới hạn ở phần mô lợi bao quanh cổ răng và hồi phục hoàn toàn nếu được làm sạch. Viêm nha chu là khi viêm đã lan xuống phá huỷ dây chằng và xương ổ răng, và phần xương đã mất thì không tự mọc lại.

Đó là toàn bộ ranh giới, và nó quan trọng hơn mọi chi tiết khác. Trong viêm lợi, cấu trúc giữ răng vẫn nguyên vẹn; loại bỏ mảng bám và vôi răng thì lợi hết sưng, hết chảy máu, trở về màu hồng nhạt trong một đến hai tuần. Trong viêm nha chu, dây chằng nha chu bị đứt, xương ổ răng tiêu dần, và túi lợi hình thành sâu xuống dưới — điều trị lúc này nhằm chặn đứng tiến triển và giữ những gì còn lại, chứ không đưa mọi thứ về như cũ.

Hai bệnh cùng một chuỗi nguyên nhân: mảng bám vi khuẩn tích tụ ở cổ răng, khoáng hoá thành vôi răng, gây phản ứng viêm. Viêm lợi là giai đoạn đầu. Nếu không can thiệp, một tỉ lệ người bệnh sẽ tiến triển thành viêm nha chu, và tốc độ tiến triển phụ thuộc vào vệ sinh răng miệng, hút thuốc, tiểu đường và cả yếu tố cơ địa.

Điều đáng lo là quá trình chuyển từ giai đoạn hồi phục được sang giai đoạn không hồi phục được diễn ra âm thầm. Viêm lợi gây chảy máu khi đánh răng, còn viêm nha chu ở giai đoạn đầu lại thường ít đau hơn người ta tưởng. Nhiều người chỉ đi khám khi răng đã lung lay, tức là xương đã mất đáng kể. Đó là lý do khám định kỳ có giá trị thực tế chứ không phải lời khuyên cho có.

Dấu hiệu nhận biết từng bệnh

Có năm dấu hiệu giúp phân biệt tương đối, dù chẩn đoán chính xác vẫn cần thăm khám bằng cây đo túi lợi và phim X-quang.

Chảy máu khi đánh răng hoặc dùng chỉ nha khoa xuất hiện ở cả hai bệnh, nên nó không phân biệt được. Điều nó khẳng định là lợi đang viêm, và lợi khoẻ mạnh thì không chảy máu khi chải đúng cách.

Lợi sưng đỏ, phồng lên và mất đường viền ôm sát cổ răng là dấu hiệu của viêm lợi. Ở người khoẻ mạnh, viền lợi mỏng, sắc và ôm khít chân răng.

Tụt lợi làm chân răng lộ ra, răng trông dài hơn trước, thường là dấu hiệu đã có mất bám dính, tức đã sang viêm nha chu. Nhạy cảm với đồ lạnh ở vùng cổ răng đi kèm với việc này.

Hôi miệng dai dẳng dù đã vệ sinh kỹ gợi ý có túi lợi sâu chứa vi khuẩn kỵ khí, đặc trưng của viêm nha chu.

Răng lung lay, răng di chuyển lệch khỏi vị trí cũ, hoặc xuất hiện khe hở mới giữa các răng cửa là dấu hiệu muộn của viêm nha chu — lúc này xương đã mất nhiều.

Camera nội soi trong miệng giúp bạn nhìn thấy chính lợi của mình phóng to trên màn hình thay vì nghe bác sĩ mô tả. Với bệnh nha chu, đây là công cụ hữu ích vì phần lớn tổn thương nằm ở mặt trong và kẽ răng, những chỗ bạn không thể tự soi gương thấy.

Đặc điểm	Viêm lợi	Viêm nha chu
Vị trí tổn thương	Chỉ mô lợi bề mặt	Lợi, dây chằng và xương ổ răng
Khả năng hồi phục	Hồi phục hoàn toàn	Xương đã mất không mọc lại
Chảy máu khi chải răng	Có	Có
Tụt lợi, lộ chân răng	Hiếm	Thường gặp
Túi lợi sâu	Không	Có, đo được bằng cây thăm dò
Răng lung lay	Không	Có ở giai đoạn muộn
Tiêu xương trên phim X-quang	Không	Có
Hôi miệng dai dẳng	Nhẹ hoặc không	Thường gặp

Chẩn đoán chính xác cần những gì

Chẩn đoán phân biệt dựa vào ba việc: đo độ sâu túi lợi, chụp phim đánh giá mức xương, và ghi nhận độ lung lay của răng. Không việc nào trong ba việc này tự làm tại nhà được.

Đo túi lợi dùng một cây thăm dò có vạch chia milimet, đưa nhẹ vào rãnh giữa lợi và răng ở sáu điểm quanh mỗi răng. Rãnh lợi bình thường sâu 1 đến 3 milimet. Từ 4 milimet trở lên gọi là túi lợi và là dấu hiệu mất bám dính. Từ 6 milimet trở lên là túi sâu, khó làm sạch bằng dụng cụ thông thường.

Phim X-quang cho thấy mức xương ổ răng so với đường nối men xi măng. Đây là bằng chứng khách quan phân biệt viêm lợi với viêm nha chu, vì viêm lợi không làm tiêu xương. Phim cũng cho thấy kiểu tiêu xương ngang hay dọc, ảnh hưởng đến kế hoạch điều trị.

Độ lung lay được đánh giá bằng cách đẩy nhẹ răng theo hai chiều. Răng thật luôn có độ di động sinh lý rất nhỏ nhờ dây chằng nha chu, nhưng lung lay cảm nhận được bằng tay là bất thường.

Hình ảnh nội soi hiển thị chi tiết trên màn hình phòng điều trị cũng giúp ghi lại tình trạng ban đầu để so sánh sau vài tháng điều trị. So sánh ảnh trước và sau thuyết phục hơn nhiều so với việc bác sĩ nói rằng lợi đã tốt hơn.

Điều trị khác nhau ra sao

Viêm lợi được xử lý bằng làm sạch cơ học và duy trì vệ sinh tốt. Lấy sạch mảng bám và vôi răng ở phần trên lợi, hướng dẫn kỹ thuật chải răng và dùng chỉ nha khoa, rồi kiểm tra lại sau hai tuần. Nếu lợi hết sưng và hết chảy máu, việc điều trị coi như xong và chuyển sang khám định kỳ.

Viêm nha chu cần nhiều bước hơn. Bước cơ bản là làm sạch sâu dưới lợi, lấy vôi và làm nhẵn bề mặt chân răng để mô lợi có thể bám lại. Việc này thường chia làm nhiều buổi theo từng phần hàm và cần gây tê. Sau sáu đến tám tuần, bác sĩ đo lại túi lợi để đánh giá đáp ứng. Những vị trí còn túi sâu có thể cần can thiệp phẫu thuật lật vạt để nhìn thấy và làm sạch trực tiếp.

Laser Diode được dùng hỗ trợ trong nhóm bệnh này để giảm viêm và kích thích lành thương ở mô lợi sau khi đã làm sạch cơ học. Cần nói rõ để tránh hiểu nhầm: laser là bước hỗ trợ, không thay thế việc lấy sạch vôi răng dưới lợi. Không có công nghệ nào làm sạch được vôi răng mà bỏ qua khâu cơ học.

Chi phí điều trị nha chu phụ thuộc số răng, độ sâu túi và số buổi cần thiết, nên phòng khám báo giá theo từng ca sau khi khám và chụp phim. Những chi phí đi kèm có thể tra trước trong bảng giá, ví dụ nhổ răng đã điều trị tuỷ 300.000đ hay nhổ răng hàm lớn 1.000.000đ với những răng không giữ được.

Khi bệnh đã làm mất răng, việc phục hồi phải đợi mô nha chu ổn định. Trồng Implant trên nền nha chu chưa kiểm soát có nguy cơ viêm quanh trụ rất cao, nên thứ tự đúng là điều trị nha chu trước, cấy ghép sau.

Phòng bệnh: những việc thực sự có tác dụng

Ba việc có bằng chứng rõ ràng và ai cũng làm được: chải răng đúng cách hai lần mỗi ngày, làm sạch kẽ răng hằng ngày, và lấy vôi răng định kỳ.

Chải răng đúng cách quan trọng hơn chải mạnh. Đặt bàn chải nghiêng 45 độ hướng về viền lợi, rung nhẹ tại chỗ rồi hất xuôi theo trục răng. Chải mạnh theo chiều ngang là nguyên nhân phổ biến gây mòn cổ răng và tụt lợi cơ học, tức bạn tạo ra đúng thứ mình đang muốn tránh.

Làm sạch kẽ răng là việc bị bỏ qua nhiều nhất, trong khi kẽ răng lại là nơi bệnh nha chu bắt đầu. Chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ đều được, chọn cái bạn thực sự dùng đều đặn. Máy tăm nước có giá 1.200.000đ tại phòng khám, hữu ích với người đang niềng răng, có cầu răng hoặc có túi lợi.

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ mạnh của viêm nha chu và làm giảm hiệu quả điều trị. Người hút thuốc thường ít chảy máu lợi hơn do mạch máu co lại, nên bệnh bị phát hiện muộn hơn chứ không phải nhẹ hơn.

Người mắc tiểu đường cần kiểm soát đường huyết song song với điều trị nha chu, vì hai bệnh này ảnh hưởng qua lại lẫn nhau. Phụ nữ mang thai có thay đổi nội tiết làm lợi phản ứng mạnh hơn với cùng lượng mảng bám, nên cần vệ sinh kỹ hơn giai đoạn khác.

Khám nha chu tại Nha khoa Hiếu Minh

Nếu bạn thấy chảy máu khi đánh răng kéo dài quá hai tuần, hôi miệng dai dẳng, hoặc cảm giác răng thưa dần ra, hãy đi khám thay vì đổi kem đánh răng. Buổi khám gồm đo túi lợi ở từng răng và chụp phim để xác định đã có tiêu xương hay chưa — đây là ranh giới quyết định bạn thuộc nhóm hồi phục được hay nhóm cần điều trị lâu dài.

Bác sĩ Nguyễn Khánh Huyền, chuyên khoa Răng Hàm Mặt, nhận các ca điều trị nha chu tại phòng khám. Phòng khám dùng Laser Diode hỗ trợ lành thương và camera nội soi trong miệng để bạn theo dõi được tiến triển qua từng buổi.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho người ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Giáp Bát và Khương Đình. Hotline 0354 655 688. Giờ làm việc 8:30–19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7, Chủ nhật 8:30–18:00, nghỉ trưa 12:00–14:00. Thăm khám và tư vấn miễn phí, đặt lịch qua trang liên hệ.