Viêm nha chu có lây qua đường ăn uống không? Câu trả lời rõ ràng

Trả lời thẳng: vi khuẩn lây, bệnh thì không lây theo nghĩa thông thường

Đây là hai chuyện khác nhau và trộn lẫn chúng là nguồn gốc của gần như mọi hiểu lầm về đề tài này.

Vi khuẩn gây viêm nha chu — nhóm phổ biến nhất gồm Porphyromonas gingivalis, Aggregatibacter actinomycetemcomitans và Tannerella forsythia — sống trong mảng bám dưới lợi và có trong nước bọt. Chúng truyền được từ người sang người. Điều này đã được ghi nhận rõ nhất giữa vợ chồng sống chung lâu năm và giữa cha mẹ với con nhỏ.

Nhưng viêm nha chu không phải bệnh truyền nhiễm theo kiểu cúm hay lao. Bạn không ngồi cùng bàn ăn với người viêm nha chu rồi hôm sau bị viêm nha chu. Lý do là bệnh này cần ba yếu tố xảy ra cùng lúc.

Yếu tố một là sự hiện diện của vi khuẩn gây bệnh. Thực tế, phần lớn người trưởng thành đã mang sẵn những vi khuẩn này trong miệng ở mức thấp mà không có bệnh.

Yếu tố hai là điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi: mảng bám không được làm sạch, cao răng bám lâu ngày tạo bề mặt nhám giữ vi khuẩn, túi lợi sâu tạo môi trường thiếu oxy lý tưởng.

Yếu tố ba, và là yếu tố quyết định nhất, là đáp ứng miễn dịch của bạn. Tổn thương xương và dây chằng quanh răng trong viêm nha chu phần lớn không do vi khuẩn phá trực tiếp, mà do phản ứng viêm của chính cơ thể. Hai người cùng lượng mảng bám, cùng loại vi khuẩn, có thể có kết cục hoàn toàn khác nhau.

Vậy nên câu trả lời đúng là: bạn có thể nhận vi khuẩn từ người thân, nhưng việc bạn có phát triển thành viêm nha chu hay không phụ thuộc chủ yếu vào vệ sinh và cơ địa của bạn.

Những đường truyền vi khuẩn thật sự đáng lưu ý

Không phải mọi tiếp xúc đều có ý nghĩa. Truyền vi khuẩn cần lượng đủ lớn và lặp lại nhiều lần.

Hành vi	Khả năng truyền vi khuẩn	Mức đáng lo
Hôn sâu thường xuyên	Cao — trao đổi nhiều nước bọt, lặp lại hằng ngày	Đáng lưu ý với cặp sống chung
Dùng chung bàn chải đánh răng	Cao — chuyển trực tiếp mảng bám dưới lợi	Nên tránh tuyệt đối
Người lớn nhai mớm, thổi nguội, nếm thìa của trẻ	Cao — trẻ chưa có hệ vi khuẩn ổn định	Đáng lo nhất, nên bỏ hẳn
Dùng chung thìa đũa trong bữa cơm	Trung bình	Nên dùng thìa chung riêng
Uống chung cốc nước	Thấp	Ít ý nghĩa lâm sàng
Ngồi chung bàn, nói chuyện gần	Rất thấp	Không đáng lo

Trường hợp đáng lưu tâm nhất là trẻ nhỏ. Hệ vi khuẩn miệng của trẻ hình thành trong những năm đầu đời, và nguồn chính là người chăm sóc trực tiếp. Thói quen nhai mớm cơm, thổi nguội cháo bằng miệng, hay nếm thử thìa rồi đút tiếp cho con — rất phổ biến trong gia đình Việt — chuyển sang trẻ không chỉ vi khuẩn nha chu mà cả Streptococcus mutans gây sâu răng.

Đây là lý do trong khám nha khoa trẻ em, bác sĩ thường hỏi về tình trạng răng miệng của mẹ hoặc người trông trẻ. Không phải để trách ai, mà vì một người mẹ đang có nhiều răng sâu là nguồn lây liên tục cho con.

Với cặp vợ chồng, thực tế lâm sàng cho thấy hai người sống chung lâu năm thường có hệ vi khuẩn miệng giống nhau. Điều đó không có nghĩa là bạn cần ngừng hôn người bạn đời. Nó có nghĩa là nếu một người được chẩn đoán viêm nha chu, người kia nên đi khám luôn — và đây là khuyến nghị thực tế nhất trong cả bài này.

Nhận ra viêm nha chu trước khi răng lung lay

Viêm nha chu tiến triển âm thầm và gần như không đau cho đến giai đoạn muộn. Đó là lý do nhiều người tới phòng khám khi răng đã lung lay — thời điểm mà lựa chọn còn lại rất hẹp.

Dấu hiệu sớm nhất là chảy máu khi chải răng hoặc dùng chỉ nha khoa. Nhiều người coi đây là chuyện bình thường, thậm chí chải nhẹ hơn để tránh chảy máu — đúng ngược với việc cần làm. Lợi khoẻ không chảy máu khi chải đúng cách.

Các dấu hiệu tiếp theo: hơi thở có mùi dai dẳng dù đã vệ sinh, lợi sưng đỏ hoặc đổi màu tím sẫm ở viền, tụt lợi làm răng trông dài ra và lộ cổ răng, ê buốt khi ăn lạnh do chân răng lộ.

Giai đoạn muộn: thấy mủ ở kẽ lợi, răng bắt đầu thưa ra hoặc xoè ra phía trước, cảm giác răng lung lay khi nhai, thay đổi khớp cắn khi ngậm miệng.

Ranh giới quan trọng cần phân biệt là giữa viêm lợi và viêm nha chu. Viêm lợi chỉ ảnh hưởng mô mềm, hồi phục hoàn toàn sau khi lấy cao răng và vệ sinh tốt. Viêm nha chu đã có tiêu xương ổ răng, và xương đã mất thì không tự mọc lại. Điều trị viêm nha chu là chặn tiến triển và giữ lại những gì còn, không phải phục hồi về nguyên trạng.

Để xác định chính xác, bác sĩ đo độ sâu túi lợi bằng cây thăm dò tại sáu điểm quanh mỗi răng, kết hợp phim X-quang đánh giá mức tiêu xương. Camera nội soi trong miệng cho phép bạn nhìn thấy chính vùng lợi viêm của mình phóng to trên màn hình — cách thuyết phục hiệu quả hơn nhiều so với nghe bác sĩ mô tả.

Điều trị thế nào và Laser đóng vai trò gì

Điều trị viêm nha chu đi theo các bước tăng dần, và bước đầu tiên luôn là làm sạch cơ học.

Lấy cao răng trên lợi loại bỏ phần nhìn thấy được. Nhưng vi khuẩn gây bệnh nằm ở túi lợi dưới đường viền, nên bước quyết định là cạo vôi dưới lợi và làm nhẵn mặt chân răng. Thủ thuật này thường chia làm nhiều buổi theo từng vùng hàm, làm dưới gây tê tại chỗ.

Laser Diode được dùng bổ trợ ở bước này. Năng lượng laser giúp làm sạch mô hạt viêm trong túi lợi và giảm lượng vi khuẩn ở vùng khó tiếp cận bằng dụng cụ cơ học. Ưu điểm thực tế là ít chảy máu hơn và người bệnh dễ chịu hơn trong và sau thủ thuật.

Cần nói rõ một điều để tránh kỳ vọng sai: laser là bổ trợ, không thay thế được việc cạo vôi và làm nhẵn chân răng. Không có thiết bị nào chiếu vào là hết viêm nha chu mà bỏ qua bước làm sạch cơ học.

Laser bước sóng đỏ được dùng ở giai đoạn sau với mục đích khác: kích thích lành thương mô mềm và giảm phản ứng viêm sau can thiệp. Đây là ứng dụng hỗ trợ hồi phục, hữu ích với người có lợi nhạy cảm hoặc vừa trải qua thủ thuật trên diện rộng.

Sau giai đoạn điều trị ban đầu, bác sĩ đo lại túi lợi để đánh giá đáp ứng. Túi còn sâu ở một số vị trí có thể cần can thiệp phẫu thuật lật vạt hoặc ghép mô. Và dù ở mức nào, giai đoạn duy trì mới là phần quyết định — tái khám và làm sạch chuyên nghiệp theo định kỳ bác sĩ chỉ định, thường ngắn hơn khoảng cách 6 tháng của người bình thường.

Về chi phí, điều trị nha chu không nằm trong bảng giá niêm yết vì mức độ và số vùng cần can thiệp khác nhau rất nhiều giữa các ca — phòng khám báo giá theo từng ca sau khi khám và đo túi lợi. Điều có thể nói chắc là chi phí xử lý hậu quả cao hơn nhiều: một răng mất do tiêu xương nếu trồng lại bằng Implant tốn từ 10.000.000đ cho trụ Biotem Hàn Quốc tới 25.000.000đ cho Neodent Straumann Thụy Sĩ, chưa kể ghép xương 6.000.000đ nếu xương đã tiêu nhiều. Xem bảng giá đầy đủ.

Phòng cho cả nhà, không chỉ cho người đang bệnh

Nếu trong nhà có người được chẩn đoán viêm nha chu, cách tiếp cận hợp lý là coi đây là vấn đề của cả gia đình.

Những việc nên làm ngay: mỗi người một bàn chải riêng, không cắm chung cốc để đầu bàn chải chạm nhau; thay bàn chải mỗi 3 tháng và ngay sau đợt ốm; dùng thìa chung riêng khi ăn cơm gia đình; bỏ hẳn thói quen nhai mớm hay thổi nguội thức ăn cho trẻ bằng miệng.

Những việc quan trọng hơn nhưng ít người làm: cả nhà cùng đi khám và lấy cao răng theo định kỳ. Điều trị một người trong khi cả nhà còn lại vẫn tích cao răng thì nguồn vi khuẩn không thay đổi. Với gia đình có người viêm nha chu nặng, việc vợ hoặc chồng đi khám cùng là khuyến nghị có căn cứ rõ ràng nhất.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mà bạn kiểm soát được: hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ mạnh nhất sau vệ sinh kém, vừa nuôi vi khuẩn kỵ khí vừa làm co mạch máu lợi khiến bệnh tiến triển âm thầm mà ít chảy máu. Tiểu đường không kiểm soát tốt là yếu tố hai chiều — đường huyết cao làm nha chu nặng lên, và nha chu nặng lại làm đường huyết khó kiểm soát hơn. Nghiến răng và răng chen chúc khó vệ sinh cũng góp phần, và trong nhiều trường hợp việc niềng răng sau khi ổn định nha chu giúp giữ vệ sinh dễ hơn về lâu dài.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, Bs. Nguyễn Khánh Huyền — chuyên khoa Răng Hàm Mặt, phụ trách điều trị nha chu và phục hình thẩm mỹ — cùng Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu, Giám đốc chuyên môn với gần 20 năm kinh nghiệm, trực tiếp theo dõi các ca nha chu. Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, phục vụ khách từ Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Khương Đình và Thanh Liệt.

Thăm khám và tư vấn miễn phí. Gọi 0354 655 688 hoặc liên hệ để đặt lịch đo túi lợi — đặc biệt nếu bạn thấy chảy máu khi chải răng kéo dài trên hai tuần.