Vô khuẩn và tiệt trùng dụng cụ nha khoa được kiểm soát thế nào?

Vì sao tiệt trùng là tiêu chí quan trọng hơn cả giá

Môi trường nha khoa có đặc thù riêng: gần như mọi thủ thuật đều tiếp xúc với máu, nước bọt và niêm mạc. Dụng cụ đi vào miệng người này rồi được dùng lại cho người khác. Nếu khâu xử lý giữa hai lần dùng không đạt, con đường lây truyền là trực tiếp.

Các tác nhân đáng lo nhất gồm virus viêm gan B, viêm gan C, HIV, và các vi khuẩn kháng thuốc. Virus viêm gan B đáng chú ý nhất vì nó bền vững ngoài môi trường lâu hơn nhiều so với HIV và cần liều lây nhiễm rất nhỏ. Đây là lý do chuẩn tiệt trùng nha khoa được xây dựng quanh việc tiêu diệt được cả những tác nhân bền nhất, chứ không chỉ vi khuẩn thông thường.

Nguyên tắc nền tảng gọi là dự phòng chuẩn: coi mọi người bệnh đều có khả năng mang mầm bệnh, và áp dụng cùng một mức xử lý cho tất cả. Không có việc dụng cụ dùng cho người trông khoẻ mạnh thì xử lý nhẹ hơn. Người mang virus viêm gan B mạn tính thường không có triệu chứng gì và bản thân họ cũng không biết.

Điều cần nói thẳng: đây là hạng mục người bệnh gần như không hỏi khi chọn phòng khám. Người ta hỏi giá, hỏi bác sĩ, hỏi bảo hành mão sứ, nhưng ít khi hỏi dụng cụ được hấp ở nhiệt độ nào. Trong khi rủi ro từ khâu này lại là loại rủi ro không thể sửa chữa được về sau.

Sáu bước của một chu trình tiệt trùng

Bước một là khử nhiễm ban đầu. Ngay sau khi dùng, dụng cụ được ngâm vào dung dịch khử nhiễm để làm giảm lượng vi sinh vật và ngăn máu, chất bẩn khô cứng lại trên bề mặt. Bước này bảo vệ cả nhân viên xử lý dụng cụ.

Bước hai là làm sạch. Đây là bước quyết định nhất và cũng hay bị xem nhẹ nhất. Máu và mô còn sót tạo thành lớp màng che chắn vi khuẩn khỏi hơi nước nóng, khiến bước hấp sau đó thất bại dù máy chạy đúng. Làm sạch bằng bể rửa sóng siêu âm hiệu quả hơn cọ rửa tay vì sóng siêu âm tạo các bọt khí li ti len được vào khe, rãnh và lòng ống của dụng cụ.

Bước ba là sấy khô hoàn toàn. Nước còn đọng làm giảm hiệu quả hấp và gây gỉ dụng cụ.

Bước bốn là đóng gói. Dụng cụ được cho vào túi hoặc gói chuyên dụng có dán chỉ thị hoá học. Đóng gói trước khi hấp là điều kiện để dụng cụ giữ được tình trạng vô khuẩn sau khi ra khỏi máy.

Bước năm là hấp tiệt trùng bằng nồi hấp áp lực hơi nước, thường ở 121 độ C trong khoảng 20 phút hoặc 134 độ C trong khoảng 4 phút, ở áp suất tương ứng. Chính áp suất mới làm hơi nước đạt được nhiệt độ đó.

Bước sáu là lưu trữ. Gói dụng cụ đã hấp được cất nơi khô ráo, kín, và chỉ bóc ngay trước khi dùng.

Ảnh trên là quy trình đảm bảo vô khuẩn tại phòng trồng răng Implant. Với phẫu thuật cấy ghép, yêu cầu cao hơn hẳn so với thủ thuật thông thường: toàn bộ trường mổ được phủ vải vô khuẩn, ekip mặc áo choàng và đeo găng vô khuẩn, dụng cụ trải trên bàn vô khuẩn riêng. Lý do là trụ Implant được đặt trực tiếp vào xương, nơi hệ miễn dịch tiếp cận kém hơn mô mềm, và nhiễm khuẩn ở giai đoạn này thường dẫn tới mất trụ.

Ba mức xử lý cho ba nhóm dụng cụ

Không phải mọi thứ trong phòng nha đều được xử lý như nhau. Phân loại theo mức độ tiếp xúc quyết định mức xử lý bắt buộc.

Nhóm	Ví dụ	Mức xử lý bắt buộc
Tiếp xúc mô vô khuẩn hoặc xương	Dụng cụ phẫu thuật, mũi khoan cấy Implant, kìm nhổ răng, dụng cụ nội nha	Tiệt trùng bằng nồi hấp áp lực, đóng gói
Tiếp xúc niêm mạc, không xuyên mô	Gương, thám trâm, tay khoan, đầu lấy cao răng	Tiệt trùng bằng nồi hấp áp lực
Tiếp xúc bề mặt da lành hoặc chỉ môi trường	Ghế máy, đèn, tay nắm, bàn làm việc	Khử khuẩn bề mặt giữa mỗi lượt khách
Dùng một lần	Kim tiêm, găng tay, ống hút nước bọt, gạc, khẩu trang	Bỏ ngay sau một lần dùng

Điểm cần chú ý nhất trong bảng này là tay khoan. Nhiều người nghĩ tay khoan chỉ cần lau cồn bên ngoài, nhưng bên trong tay khoan có đường dẫn khí và nước, và khi máy dừng quay sẽ có hiện tượng hút ngược dịch từ miệng vào trong. Tay khoan bắt buộc phải được hấp tiệt trùng sau mỗi người bệnh, không có ngoại lệ. Một phòng khám vận hành đúng phải có đủ số lượng tay khoan để luân phiên trong ngày.

Nhóm dùng một lần cũng đáng để ý. Kim tiêm gây tê, ống hút nước bọt, cốc súc miệng, yếm che ngực đều là loại bỏ đi sau một lần. Bạn có thể quan sát trực tiếp việc này.

Kiểm chứng: làm sao biết hấp có thực sự đạt

Điểm phân biệt giữa quy trình có kiểm soát và quy trình chỉ có hình thức nằm ở khâu kiểm chứng. Máy hấp chạy không đồng nghĩa với hấp đạt. Máy có thể hỏng bộ gia nhiệt, van xả, hoặc bị xếp quá tải khiến hơi nước không lưu thông đều.

Có ba tầng kiểm chứng. Tầng thứ nhất là chỉ thị vật lý: đồng hồ nhiệt độ, áp suất và thời gian trên máy, cùng bản in chu trình nếu máy có chức năng đó. Tầng thứ hai là chỉ thị hoá học, dải giấy hoặc vạch mực trên bao gói đổi màu khi đạt điều kiện nhiệt độ. Đây là thứ bạn nhìn thấy được: gói dụng cụ được bóc trước mặt bạn phải còn nguyên vẹn và có vạch chỉ thị đã đổi màu. Tầng thứ ba là chỉ thị sinh học, dùng bào tử vi khuẩn chịu nhiệt đặt vào máy rồi nuôi cấy để xác nhận chúng đã bị tiêu diệt. Đây là bằng chứng chắc chắn nhất.

Một chi tiết ít người biết: chỉ thị hoá học chỉ xác nhận đã đạt nhiệt độ chứ không xác nhận đã đủ thời gian ở nhiệt độ đó. Vì vậy nó không thay thế được chỉ thị sinh học, chỉ bổ sung.

Kiểm soát nhiễm khuẩn ngoài dụng cụ

Dụng cụ chỉ là một phần. Không gian điều trị cũng cần được kiểm soát.

Phòng điều trị riêng biệt tại phòng khám giúp giới hạn phạm vi lây nhiễm chéo. Trong nha khoa, các thủ thuật dùng tay khoan tốc độ cao hoặc máy lấy cao răng siêu âm tạo ra khí dung, tức là các hạt dịch li ti chứa vi sinh vật bay lơ lửng trong không khí. Phòng riêng làm giảm khả năng khí dung từ ca này lan sang khu vực ca khác, và cũng cho người bệnh sự riêng tư khi trao đổi về tình trạng của mình.

Các biện pháp khác trong nhóm này gồm: khử khuẩn bề mặt ghế máy, tay nắm đèn, bàn phím và mọi điểm chạm giữa mỗi lượt khách; dùng màng bọc dùng một lần cho các bề mặt khó lau; xử lý đường ống nước của ghế nha định kỳ để kiểm soát màng sinh học trong lòng ống; và phân loại, thu gom rác thải y tế theo đúng nhóm.

Một yếu tố thường bị bỏ qua là quy trình rửa tay và thay găng. Găng tay được thay giữa mỗi người bệnh, và rửa tay đúng cách trước khi đeo găng cũng như sau khi tháo găng. Găng tay không thay thế cho việc rửa tay.

Người bệnh tự kiểm tra được những gì

Bạn không cần kiến thức chuyên môn để đánh giá sơ bộ. Vài quan sát đơn giản nói lên khá nhiều.

Quan sát thứ nhất: gói dụng cụ có được bóc trước mặt bạn không, và trên gói có vạch chỉ thị đã đổi màu không. Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất và bạn có quyền yêu cầu được thấy.

Quan sát thứ hai: nhân viên có thay găng tay mới trước khi bắt đầu với bạn không. Nếu bạn thấy họ đeo cùng đôi găng khi đi từ ca trước sang, đó là dấu hiệu xấu.

Quan sát thứ ba: có khu vực tiệt trùng riêng biệt hay không, và nó có sạch sẽ, phân luồng rõ giữa vùng bẩn và vùng sạch hay không. Phòng khám làm tốt khâu này thường không ngại cho bạn xem.

Quan sát thứ tư: các vật dùng một lần như cốc, yếm, ống hút nước bọt có thực sự là loại dùng một lần không.

Quan sát thứ năm: bạn có thể hỏi thẳng. Câu hỏi hợp lý là dụng cụ được hấp ở nhiệt độ và thời gian bao nhiêu, tay khoan có được hấp sau mỗi ca không, và bao lâu thì kiểm tra chỉ thị sinh học một lần. Một cơ sở làm đúng sẽ trả lời được ngay.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, các thủ thuật có xâm lấn như trồng răng Implant, nhổ răng khôn và điều trị nha chu đều được thực hiện trong phòng riêng với quy trình vô khuẩn tương ứng. Thiết bị hỗ trợ gồm X-quang CBCT 3D Cone Beam, máy quét dấu kỹ thuật số iTero, máy Piezotome sóng siêu âm, Laser Diode, máy ly tâm PRF và camera nội soi trong miệng.

Đội ngũ gồm Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu, Giám đốc chuyên môn, gần 20 năm kinh nghiệm, Bs. Lê Ngọc Ánh và Bs. Nguyễn Khánh Huyền. Thông tin tại trang đội ngũ bác sĩ.

Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, phục vụ khách ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Kim Giang và Giáp Bát. Giờ làm việc 8h30 đến 19h30 từ thứ 2 đến thứ 7, 8h30 đến 18h00 chủ nhật, nghỉ trưa 12h00 đến 14h00. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688, xem thêm tại trang liên hệ.