Chụp X-quang răng khi mang thai ảnh hưởng thai nhi không?

Câu trả lời ngắn: rủi ro rất nhỏ nhưng vẫn cần cân nhắc chỉ định

Phim X-quang nha khoa thuộc nhóm chẩn đoán hình ảnh có liều tia thấp nhất trong y học, và chùm tia được chuẩn trực hướng vào vùng hàm mặt chứ không đi qua bụng. Với tạp dề chì và cổ áo chắn tuyến giáp, lượng tia tới thai nhi gần như không đáng kể.

Điều này không có nghĩa là chụp thoải mái. Nguyên tắc trong an toàn bức xạ là giữ liều thấp ở mức hợp lý có thể đạt được, nghĩa là chỉ chụp khi kết quả phim thực sự thay đổi quyết định điều trị. Chụp phim vì thói quen hoặc để cho đủ hồ sơ là điều nên tránh với mọi người, không riêng thai phụ.

Cách đặt vấn đề đúng là so sánh hai rủi ro. Một bên là rủi ro rất nhỏ từ tia X có che chắn. Bên kia là rủi ro từ một ổ nhiễm trùng răng không được chẩn đoán và điều trị đúng, có thể tiến triển thành áp xe, gây sốt, đau kéo dài, ăn uống kém và phải dùng kháng sinh liều cao. Nhiễm trùng răng miệng không kiểm soát trong thai kỳ là vấn đề đáng lo hơn nhiều so với một tấm phim.

Vì vậy khuyến cáo thực hành là: hoãn các phim mang tính kiểm tra định kỳ tới sau sinh, nhưng không trì hoãn phim cần thiết để chẩn đoán một tình trạng cấp tính. Hãy nói rõ với bác sĩ rằng bạn đang mang thai và ở tuần thứ bao nhiêu, để bác sĩ cân nhắc đúng.

Các biện pháp che chắn cụ thể

Ba biện pháp tạo khác biệt lớn nhất là tạp dề chì, cổ áo chắn tuyến giáp và việc dùng cảm biến kỹ thuật số thay cho phim nhựa truyền thống.

Tạp dề chì phủ từ ngực xuống qua vùng bụng, chặn phần tia tán xạ. Đây là biện pháp cơ bản và không được bỏ qua với thai phụ. Cổ áo chắn tuyến giáp bảo vệ tuyến giáp của chính người mẹ, cơ quan nhạy cảm với bức xạ. Nhiều nơi bỏ qua chi tiết này.

Cảm biến kỹ thuật số nhạy hơn phim nhựa nên cần ít tia hơn để tạo ảnh, đồng thời cho phép điều chỉnh độ sáng tối trên phần mềm mà không phải chụp lại. Việc phải chụp lại vì phim hỏng chính là nguồn liều tia dư thừa hay gặp nhất.

Giới hạn vùng chiếu cũng quan trọng. Phim quanh chóp chỉ chụp một đến hai răng nên vùng chiếu rất nhỏ. Phim toàn cảnh và CBCT 3D chiếu vùng rộng hơn, nên với thai phụ chỉ dùng khi thật sự cần thiết, chẳng hạn khi phải đánh giá một răng khôn nhiễm trùng nằm sát ống thần kinh.

Loại phim	Vùng chiếu	Khi nào dùng cho thai phụ
Phim quanh chóp	Một đến hai răng	Khi cần chẩn đoán răng đau cụ thể
Phim cắn cánh	Vài răng hàm	Hạn chế, thường hoãn sau sinh
Phim toàn cảnh	Toàn bộ hai hàm	Chỉ khi cần đánh giá tổng thể cấp thiết
CBCT 3D	Ba chiều vùng chỉ định	Chỉ khi bắt buộc, ví dụ răng khôn nhiễm trùng phức tạp

Nhiều tình huống chẩn đoán được mà không cần tia

Trước khi nghĩ tới phim, có những công cụ cho phép đánh giá khá nhiều mà không dùng bức xạ, và nên tận dụng chúng trước với thai phụ.

Khám lâm sàng kỹ vẫn là nền tảng. Gõ dọc và gõ ngang từng răng, thử nghiệm lạnh đánh giá sức sống tủy, sờ nắn vùng lợi tìm điểm sưng đau, đo độ sâu túi lợi. Nhiều chẩn đoán như viêm lợi thai kỳ, sâu răng mặt nhai hay viêm quanh thân răng khôn được xác định chủ yếu bằng khám lâm sàng.

Camera nội soi trong miệng phóng đại và hiển thị bề mặt răng lên màn hình, giúp phát hiện sâu mặt bên có thể nhìn thấy, miếng trám hở, đường nứt, tụt lợi và cao răng dưới lợi. Công cụ này không dùng tia và có thể dùng thoải mái.

Máy quét dấu kỹ thuật số cũng hoàn toàn không dùng bức xạ. Nó dựng mô hình ba chiều bề mặt răng và cung hàm bằng ánh sáng, thay cho khuôn thạch cao truyền thống. Với thai phụ, việc bỏ được khuôn thạch cao còn có lợi thêm: khuôn lấy dấu truyền thống dễ gây buồn nôn, điều rất khó chịu ở người đang nghén.

Dưới đây là hình ảnh lấy dấu răng kỹ thuật số bằng máy scan, không cần khuôn thạch cao.

Phần mềm chẩn đoán hình ảnh giúp giảm số lần chụp

Khi buộc phải chụp, việc xử lý và phân tích ảnh trên phần mềm chuyên dụng giúp khai thác tối đa một lần chụp thay vì phải chụp lại nhiều lần.

Ảnh kỹ thuật số cho phép điều chỉnh độ tương phản, phóng to từng vùng, đảo màu và đo đạc khoảng cách ngay trên màn hình. Một chi tiết mờ trên phim nhựa có thể phải chụp lại, nhưng trên ảnh số thì chỉ cần chỉnh thông số hiển thị. Đây là lý do quan trọng nhất khiến chụp kỹ thuật số phù hợp hơn với thai phụ.

Phần mềm cũng lưu trữ ảnh theo hồ sơ, nên nếu bạn đã chụp phim trước khi mang thai, bác sĩ có thể tra lại và so sánh thay vì chụp mới. Hãy chủ động hỏi xem hồ sơ cũ có đủ để đánh giá không, đặc biệt nếu bạn khám tại cùng một phòng khám.

Một điểm nữa là bác sĩ ngồi cùng bạn xem ảnh trên màn hình và giải thích cụ thể. Bạn có quyền hỏi rõ: phim này cần thiết để làm gì, nếu không chụp thì bác sĩ thiếu thông tin gì, và có phương án nào khác không. Câu trả lời phải cụ thể chứ không phải là chụp cho chắc.

Hình dưới là chẩn đoán hình ảnh răng bằng phần mềm nha khoa số hóa.

Thời điểm nào trong thai kỳ nên điều trị răng

Ba tháng giữa thai kỳ là khoảng thời gian thuận lợi nhất cho các can thiệp nha khoa có thể trì hoãn được, còn cấp cứu thì xử lý ở bất kỳ giai đoạn nào.

Ba tháng đầu là giai đoạn hình thành các cơ quan của thai nhi, đồng thời nghén nặng khiến việc nằm ghế và há miệng lâu rất khó chịu. Nên hạn chế can thiệp không cấp thiết trong giai đoạn này.

Ba tháng giữa là khoảng ổn định nhất. Nghén thường đã giảm, thai chưa quá lớn nên nằm ghế còn thoải mái. Các việc như trám răng, lấy cao răng, điều trị viêm lợi nên làm trong giai đoạn này.

Ba tháng cuối gặp khó khăn về tư thế. Nằm ngửa lâu có thể gây chèn ép tĩnh mạch chủ dưới, khiến thai phụ chóng mặt và tụt huyết áp. Nếu buộc phải điều trị, nên nằm nghiêng trái nhẹ và chia thành các buổi ngắn.

Về các thủ thuật cụ thể: lấy cao răng và điều trị viêm lợi nên làm và thậm chí được khuyến khích, vì viêm lợi thai kỳ khá phổ biến do thay đổi nội tiết. Trám răng làm được, chi phí Composite hoặc Fuji 150.000đ, hàn cổ răng 200.000đ. Điều trị tủy làm được khi có nhiễm trùng cấp, răng cửa 800.000đ, răng hàm nhỏ 1.000.000đ, răng hàm lớn 1.500.000đ. Chi tiết tại trang điều trị tủy và trám răng.

Các việc nên hoãn tới sau sinh gồm tẩy trắng răng, làm răng sứ thẩm mỹ, dán sứ Veneer, cấy ghép Implant và nhổ răng khôn không có triệu chứng.

Chăm sóc răng miệng chủ động khi mang thai

Cách tốt nhất để không phải cân nhắc chuyện chụp phim khi mang thai là khám và xử lý dứt điểm trước khi có thai. Nếu đã mang thai rồi thì phòng ngừa vẫn hiệu quả hơn nhiều so với chữa.

Viêm lợi thai kỳ xảy ra do thay đổi nội tiết làm mô lợi phản ứng mạnh hơn với mảng bám. Biểu hiện là lợi đỏ, sưng nhẹ và chảy máu khi chải răng. Xử lý là lấy cao răng và chải răng đúng cách, không phải ngừng chải vì sợ chảy máu. Ngừng chải làm mảng bám tích tụ và viêm nặng thêm.

Nôn nghén làm dịch vị axit tiếp xúc với răng, gây mòn men ở mặt trong răng cửa hàm trên. Sau khi nôn, hãy súc miệng bằng nước lọc và chờ khoảng 30 phút mới chải răng, vì men đang mềm và chải ngay sẽ mài mất lớp men đó.

Thèm ăn vặt và ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày làm tăng số lần pH miệng xuống dưới ngưỡng an toàn. Nếu ăn vặt, nên gom vào ít lần hơn thay vì rải đều cả ngày, và ưu tiên đồ ít đường ít chua.

Bôi Fluor dự phòng có giá 500.000đ, giúp tăng sức chống chịu của men răng. Máy tăm nước 1.200.000đ hữu ích với người bị viêm lợi và khó chải kỹ do buồn nôn.

Nếu bạn đang mang thai và ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Thanh Xuân, Linh Đàm hay Giáp Bát, hãy đi khám sớm thay vì chịu đau. Bs. Nguyễn Khánh Huyền phụ trách mảng điều trị nha chu tại phòng khám. Nhớ báo tuần thai và các thuốc đang dùng ngay từ đầu buổi khám.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688. Xem thêm bảng giá hoặc liên hệ để đặt lịch.