Canxi và vitamin D ảnh hưởng đến răng trẻ thế nào và bổ sung sao cho đúng

Canxi và vitamin D tham gia vào răng trẻ ở giai đoạn nào

Men răng được khoáng hoá từ rất sớm, trước khi bạn nhìn thấy chiếc răng nào trong miệng trẻ. Mầm răng sữa bắt đầu hình thành từ tuần thứ sáu của thai kỳ và quá trình khoáng hoá bắt đầu khoảng tháng thứ tư. Nghĩa là chất lượng men răng sữa của con được định đoạt phần lớn trong bụng mẹ và những tháng đầu đời.

Mầm răng vĩnh viễn hình thành muộn hơn, phần lớn trong khoảng từ khi sinh đến sáu tuổi, tuỳ từng răng. Răng hàm lớn thứ nhất, chiếc răng vĩnh viễn mọc sớm nhất vào khoảng sáu tuổi, bắt đầu khoáng hoá ngay quanh thời điểm sinh. Đây là lý do dinh dưỡng trong ba năm đầu đời có ảnh hưởng thật đến chất lượng răng vĩnh viễn về sau.

Vai trò của canxi là làm nguyên liệu. Men răng chứa khoảng 96% khoáng chất, chủ yếu là tinh thể hydroxyapatite được tạo từ canxi và phosphat. Thiếu canxi trong giai đoạn khoáng hoá cho ra lớp men mỏng hơn, cấu trúc tinh thể kém chặt, dễ bị axit hoà tan hơn.

Vai trò của vitamin D là cửa ngõ. Không có đủ vitamin D, ruột hấp thu rất kém canxi từ thức ăn, dù bạn cho trẻ uống bao nhiêu sữa. Vitamin D còn tham gia điều hoà hoạt động của các tế bào tạo men và tạo ngà. Thiếu vitamin D nặng ở trẻ nhỏ gây khiếm khuyết men răng, biểu hiện bằng những vùng men lỗ rỗ hoặc đổi màu vàng nâu trên răng mới mọc.

Điểm then chốt cần hiểu: sau khi răng đã mọc, men răng không còn tế bào sống và không tự tái tạo được. Bổ sung canxi lúc đó không sửa được lớp men đã hình thành lỗi. Đây là lý do phòng bệnh phải làm sớm.

Trẻ cần bao nhiêu và lấy từ đâu

Nguồn canxi tốt nhất cho trẻ là thực phẩm chứ không phải viên uống. Sữa và các chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, tôm cua, đậu phụ, rau lá xanh đậm như cải bó xôi, cải xoăn, và vừng đều là nguồn giàu canxi. Với trẻ đang bú mẹ hoàn toàn dưới sáu tháng, sữa mẹ cung cấp đủ canxi nếu mẹ có chế độ ăn hợp lý.

Vitamin D thì khác: rất ít thực phẩm chứa đủ lượng cần thiết. Nguồn chính là tổng hợp từ da dưới tác động của ánh nắng. Trẻ ở thành phố như Hà Nội thường thiếu vì ít ra ngoài trời, mặc kín, và mùa đông có nhiều ngày không nắng. Cá béo như cá hồi, cá thu, lòng đỏ trứng và một số sản phẩm bổ sung vitamin D là nguồn từ thức ăn nhưng lượng hạn chế.

Về việc bổ sung dạng viên hoặc giọt, đây là chuyện cần bác sĩ nhi khoa quyết định dựa trên tuổi, cân nặng và tình trạng cụ thể của trẻ, không nên tự mua theo lời truyền tai. Bổ sung thừa vitamin D không vô hại: vitamin D tan trong dầu nên tích luỹ trong cơ thể, quá liều kéo dài gây tăng canxi máu, buồn nôn, chán ăn và ảnh hưởng đến thận.

Nói thẳng một điều mà nhiều phụ huynh không muốn nghe: bổ sung canxi liều cao không làm răng con chắc hơn nếu chế độ ăn đã đủ. Cơ thể chỉ hấp thu lượng cần thiết và thải phần thừa. Tiền chi cho các loại thực phẩm chức năng đắt tiền hiệu quả kém hơn nhiều so với việc dạy trẻ chải răng đúng và cắt bớt đồ ngọt.

Điều gì ảnh hưởng đến răng trẻ nhiều hơn cả canxi

Đây là phần cần nói rõ vì nó đảo ngược thứ tự ưu tiên mà nhiều gia đình đang có.

Sâu răng ở trẻ chủ yếu do ba yếu tố: tần suất tiếp xúc với đường, chất lượng vệ sinh răng miệng, và fluor. Một đứa trẻ có men răng rất tốt nhưng ngậm bình sữa khi ngủ và không được chải răng vẫn sâu răng nặng. Ngược lại, trẻ có men răng hơi kém nhưng được chăm sóc đúng vẫn giữ được răng khoẻ.

Về đường, điều quan trọng là tần suất chứ không phải tổng lượng. Ăn một chiếc bánh trong một lần ít hại hơn nhiều so với nhấm nháp kẹo suốt buổi chiều, vì mỗi lần tiếp xúc đường kéo theo khoảng 20 đến 30 phút môi trường axit trong miệng. Nước ngọt uống bằng ống hút nhâm nhi cả tiếng là kiểu gây hại lớn nhất.

Về fluor, đây mới là chất tác động trực tiếp lên men răng sau khi răng đã mọc. Fluor giúp tái khoáng hoá các vùng men mới chớm mất khoáng và làm tinh thể men bền hơn trước axit. Kem đánh răng có fluor dùng đúng liều theo tuổi là biện pháp phòng sâu răng hiệu quả nhất hiện có. Tại phòng khám còn có bôi fluor dự phòng với chi phí 500.000đ.

Về vệ sinh, chải răng cho trẻ nên bắt đầu từ khi chiếc răng sữa đầu tiên mọc. Trẻ dưới bảy tuổi chưa đủ khéo để tự chải sạch, phụ huynh cần chải lại giúp con, đặc biệt là mặt trong và mặt nhai răng hàm.

Khi răng sữa đã sâu vào tuỷ, việc điều trị vẫn cần thiết chứ không thể chờ răng tự rụng, vì nhiễm trùng có thể ảnh hưởng đến mầm răng vĩnh viễn bên dưới và làm trẻ đau, ăn kém, ngủ kém.

Dấu hiệu răng trẻ có vấn đề về khoáng hoá

Có vài dấu hiệu phụ huynh quan sát được, và biết chúng giúp bạn đưa con đi khám đúng lúc.

Đốm trắng đục trên bề mặt răng, thường ở gần đường viền lợi, là dấu hiệu men răng đang mất khoáng. Đây là giai đoạn sớm nhất của sâu răng và vẫn có thể đảo ngược bằng fluor nếu phát hiện kịp. Nhiều phụ huynh nhầm đây là vết sữa hay cặn bám.

Vùng men lỗ rỗ, sần sùi, có màu vàng nâu hoặc trắng đục ranh giới rõ trên răng vừa mọc, thường gặp ở răng hàm lớn thứ nhất và răng cửa vĩnh viễn, gợi ý khiếm khuyết khoáng hoá men từ giai đoạn hình thành. Loại răng này rất nhạy cảm khi ăn đồ nóng lạnh và sâu rất nhanh, cần được theo dõi sát và bảo vệ sớm.

Răng mọc muộn bất thường hoặc thứ tự mọc lộn xộn đôi khi liên quan đến vấn đề dinh dưỡng hoặc bệnh lý toàn thân, nhưng cũng có thể chỉ là biến thể bình thường. Đừng tự kết luận, hãy để bác sĩ đánh giá.

Trẻ kêu ê buốt khi ăn đồ lạnh hoặc ngọt là dấu hiệu cần khám, dù nhìn bên ngoài răng chưa thấy lỗ sâu.

Điều quan trọng với trẻ là việc khám răng phải diễn ra nhẹ nhàng để trẻ không sợ. Trải nghiệm đầu tiên tiêu cực có thể tạo ra nỗi sợ nha khoa kéo dài đến tuổi trưởng thành, và đó là cái giá lớn hơn nhiều so với một lần trám răng.

Bảng chi phí các dịch vụ nha khoa trẻ em thường dùng

Dịch vụ cho trẻ	Chi phí
Bôi fluor dự phòng	500.000đ
Trám răng Composite hoặc Fuji	150.000đ
Trám Sandwich	250.000đ
Điều trị tuỷ răng cửa trẻ em	500.000đ
Điều trị tuỷ răng hàm trẻ em	1.000.000đ
Nhổ răng sữa bôi tê	50.000đ
Nhổ răng sữa tiêm tê	100.000đ
Hàm Trainer thiết kế riêng	7.000.000đ
Hàm nong chậm	3.000.000đ

So sánh cho dễ hình dung: bôi fluor dự phòng 500.000đ mỗi lần rẻ hơn nhiều so với điều trị tuỷ một răng hàm sữa 1.000.000đ, chưa kể việc trẻ phải ngồi ghế lâu và bạn phải nghỉ làm đưa con đi nhiều buổi. Chi tiết dịch vụ ở trang nha khoa trẻ em và bảng giá.

Một lưu ý khi đọc bảng trên: chi phí điều trị cho trẻ nhìn chung thấp hơn người lớn vì răng sữa có cấu trúc đơn giản hơn và thời gian điều trị ngắn hơn. Nhưng con số không phản ánh hết chi phí thực. Mỗi lần trẻ phải điều trị là một lần bạn nghỉ làm, một lần trẻ phải ngồi ghế và có thể hình thành nỗi sợ nha khoa. Đó là lý do các biện pháp dự phòng đáng được ưu tiên hơn nhiều so với việc chờ đến lúc phải can thiệp.

Cũng cần nói rõ để tránh hiểu nhầm: bôi fluor không phải mũi tiêm phòng sâu răng, nó chỉ tăng sức đề kháng của men răng trước axit. Nếu trẻ vẫn ăn vặt đồ ngọt liên tục và không được chải răng, fluor không cứu được. Ba biện pháp phải đi cùng nhau: chải răng bằng kem có fluor, kiểm soát tần suất ăn đường, và khám định kỳ để phát hiện sớm.

Khám răng cho trẻ tại Nha khoa Hiếu Minh

Nên cho trẻ khám răng lần đầu khi chiếc răng sữa đầu tiên mọc, hoặc chậm nhất trước sinh nhật một tuổi. Buổi khám đầu tiên chủ yếu là làm quen, đánh giá nguy cơ sâu răng và hướng dẫn phụ huynh cách chải răng cho con, chứ không phải để can thiệp gì.

Bs. Lê Ngọc Ánh, tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội, phụ trách mảng nha khoa trẻ em cùng điều trị tuỷ và trám răng thẩm mỹ. Phòng khám dùng camera nội soi trong miệng để phụ huynh nhìn thấy trực tiếp tình trạng răng của con trên màn hình, điều này giúp bạn hiểu vì sao bác sĩ đề nghị làm gì thay vì chỉ nghe nói.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho các gia đình ở Linh Đàm, Định Công, Thanh Xuân và Pháp Vân. Hotline 0354 655 688. Giờ mở cửa 8:30–19:30 Thứ 2 đến Thứ 7, Chủ nhật 8:30–18:00, nghỉ trưa 12:00–14:00. Thăm khám và tư vấn miễn phí, xem thêm ở trang liên hệ.