Trẻ mọc răng lẫy phải làm sao? Khi nào cần nhổ, khi nào chờ

Trẻ mọc răng lẫy là gì và có nguy hiểm không?

Răng lẫy — nhiều nơi gọi là răng mọc hàng hai hay răng cá mập — là tình trạng răng vĩnh viễn nhú lên ở phía trong lưỡi trong khi răng sữa tương ứng vẫn còn nguyên trên cung hàm. Kết quả là hai hàng răng cùng tồn tại một chỗ.

Đây không phải bất thường hiếm gặp và không phải cấp cứu. Nó xảy ra thường xuyên ở giai đoạn thay răng, phổ biến nhất là nhóm bốn răng cửa hàm dưới của trẻ khoảng 6 đến 8 tuổi, sau đó là nhóm răng cửa hàm trên khi trẻ 7 đến 9 tuổi.

Cơ chế bình thường của việc thay răng là: mầm răng vĩnh viễn nằm ngay dưới chân răng sữa, khi mọc lên nó tạo áp lực làm chân răng sữa tiêu dần, tới khi chân tiêu gần hết thì răng sữa lung lay và rụng, để lại chỗ trống cho răng mới. Răng lẫy xảy ra khi mầm răng vĩnh viễn lệch ra phía sau so với vị trí lý tưởng, nên khi mọc lên nó không nằm đúng trục để làm tiêu chân răng sữa. Răng sữa giữ nguyên chân, không lung lay, còn răng vĩnh viễn thì mọc chệch vào phía trong.

Vậy có nguy hiểm không? Bản thân hiện tượng thì không. Nhưng để lâu thì có ba hệ quả cần lưu ý: răng vĩnh viễn có thể ổn định ở vị trí lệch phía trong nếu răng sữa cản đường quá lâu, vùng hai hàng răng chồng nhau rất khó vệ sinh nên dễ viêm nướu và sâu răng, và trẻ có thể khó chịu khi ăn hoặc bị vướng lưỡi.

Điều nên làm là đưa trẻ đi khám để bác sĩ đánh giá, chứ không phải hoảng hốt cũng không phải bỏ mặc.

Khi nào cần nhổ răng sữa, khi nào chờ thêm

Đây là câu hỏi thực chất của cả vấn đề, và câu trả lời phụ thuộc vào hai yếu tố: răng sữa có lung lay không, và răng vĩnh viễn đã mọc lên tới đâu.

Trường hợp nên chờ thêm. Nếu răng sữa đã bắt đầu lung lay rõ và răng vĩnh viễn mới nhú một phần, thường có thể chờ thêm vài tuần. Ở nhiều trẻ, răng sữa sẽ tự rụng và răng vĩnh viễn tự dịch dần ra đúng vị trí nhờ lực đẩy của lưỡi. Trong thời gian chờ, khuyến khích trẻ dùng lưỡi đẩy nhẹ và ăn các món cần cắn như hoa quả giòn để hỗ trợ quá trình tự nhiên này.

Trường hợp cần nhổ răng sữa. Nếu răng sữa còn chắc, không lung lay, trong khi răng vĩnh viễn đã mọc lên đáng kể ở phía trong, thì chờ không giải quyết được gì mà chỉ làm răng vĩnh viễn ổn định ở vị trí sai. Lúc này nhổ răng sữa là chỉ định rõ ràng, và nên làm sớm.

Trường hợp cần theo dõi kỹ hơn. Nếu răng sữa đã nhổ mà sau vài tháng răng vĩnh viễn vẫn không dịch ra, hoặc nếu nhiều răng cùng lúc mọc lẫy, hoặc nếu cung hàm quá hẹp không đủ chỗ cho răng mọc — đây là những dấu hiệu cần đánh giá chỉnh nha sớm chứ không chỉ xử lý từng răng một.

Điểm mấu chốt: nhổ răng sữa không tự động làm răng vĩnh viễn thẳng ngay. Nó chỉ dọn đường. Việc răng vĩnh viễn có dịch về đúng vị trí hay không còn phụ thuộc vào chỗ trên cung hàm và lực của lưỡi. Bác sĩ nào nói nhổ xong là thẳng ngay lập tức thì đã hứa quá.

Nhổ răng sữa ở trẻ là thủ thuật đơn giản: bôi tê 50.000đ với răng đã lung lay, tiêm tê 100.000đ khi răng còn chắc chân.

Buổi khám diễn ra như thế nào với trẻ

Nhiều phụ huynh lo con sợ hơn là lo cái răng, và đó là mối lo hợp lý. Trải nghiệm ở lần khám đầu định hình thái độ của trẻ với nha khoa trong nhiều năm sau.

Buổi khám bắt đầu bằng việc cho trẻ làm quen — ngồi lên ghế, xem dụng cụ, được giải thích bằng ngôn ngữ trẻ hiểu. Bác sĩ khám tổng thể cả hàm chứ không chỉ chiếc răng lẫy, vì đây cũng là dịp phát hiện sâu răng sớm và đánh giá xem cung hàm có đủ chỗ cho các răng vĩnh viễn sắp mọc hay không.

Một việc chúng tôi thường làm là dùng camera nội soi trong miệng chiếu hình răng của trẻ lên màn hình, cho trẻ tự nhìn thấy răng của mình. Với trẻ nhỏ, được thấy chính cái răng đang có vấn đề thay đổi hoàn toàn cách bé hợp tác — bé chuyển từ trạng thái sợ thứ mình không hiểu sang tò mò về thứ mình nhìn được.

Hình dưới là khoảnh khắc một bé lần đầu được bác sĩ cho xem chiếc răng sâu của chính mình trên màn hình.

Nếu cần nhổ, quy trình gồm bôi tê bề mặt trước để giảm cảm giác của mũi kim, rồi tiêm tê nếu răng còn chắc chân. Với răng sữa đã lung lay nhiều, chỉ cần bôi tê là đủ. Thao tác nhổ răng sữa cửa thường rất nhanh.

Vài lời khuyên thực tế cho phụ huynh. Đừng nói với con những câu như "không đau đâu" hay "chỉ một tí thôi" trước khi đi — trẻ sẽ ghi nhớ nếu cảm giác khác lời hứa, và lần sau không tin bạn nữa. Cũng đừng dùng nha sĩ làm lời doạ khi con không chịu đánh răng. Hãy nói đơn giản và trung thực: đi để bác sĩ xem răng, có thể hơi lạ nhưng bố mẹ ở ngay đây.

Đặt lịch vào buổi sáng khi trẻ còn tỉnh táo, ăn nhẹ trước khi đi để trẻ không đói, và mang theo một món đồ quen thuộc của bé nếu bé hay lo lắng.

Chăm sóc sau nhổ và những việc cần theo dõi

Sau khi nhổ răng sữa, việc chăm sóc rất đơn giản nhưng cần làm đúng trong 24 giờ đầu.

Cho trẻ cắn gạc khoảng 30 phút để cầm máu. Không súc miệng mạnh, không khạc nhổ, không dùng ống hút trong ngày đầu — những động tác này tạo áp lực âm làm bong cục máu đông. Cho ăn đồ nguội và mềm trong ngày đầu, tránh đồ nóng. Vẫn chải răng bình thường ở các răng khác, chỉ tránh chải trực tiếp vào vùng vừa nhổ trong một hai ngày.

Chảy máu ri rỉ nhẹ trong vài giờ đầu là bình thường. Cần liên hệ phòng khám nếu máu chảy nhiều không cầm sau khi cắn gạc, trẻ sốt, sưng mặt, hoặc đau tăng dần thay vì giảm.

Sau đó là giai đoạn theo dõi kéo dài vài tháng. Điều bạn cần quan sát là răng vĩnh viễn có dịch dần ra phía ngoài không. Ở phần lớn trẻ, quá trình này diễn ra trong khoảng vài tháng nhờ lực đẩy tự nhiên của lưỡi. Nếu sau 3 tới 6 tháng răng vẫn giữ nguyên vị trí lệch, cần quay lại để bác sĩ đánh giá xem có cần can thiệp chỉnh nha sớm hay không.

Đây cũng là lý do khám răng định kỳ ở trẻ có giá trị thật chứ không phải hình thức. Giai đoạn 6 tới 12 tuổi là lúc bộ răng thay đổi liên tục, và nhiều vấn đề nếu phát hiện sớm thì xử lý bằng khí cụ đơn giản, còn để muộn thì phải chỉnh nha toàn diện.

Ảnh dưới là một buổi khám răng định kỳ của bé cùng mẹ tại phòng khám — mốc 6 tháng một lần là lịch phù hợp cho hầu hết trẻ trong giai đoạn thay răng.

Trong các buổi khám định kỳ này, bác sĩ cũng đánh giá nguy cơ sâu răng và có thể chỉ định bôi Fluor dự phòng 500.000đ cho trẻ có nguy cơ cao.

Chi phí các hạng mục liên quan tới trẻ

Bảng dưới liệt kê các mức giá tại Nha khoa Hiếu Minh có liên quan tới tình huống răng lẫy và các vấn đề thường đi kèm ở giai đoạn thay răng.

Hạng mục	Chi phí
Thăm khám và tư vấn	Miễn phí
Nhổ răng sữa bôi tê	50.000đ
Nhổ răng sữa tiêm tê	100.000đ
Trám răng Composite hoặc Fuji	150.000đ
Điều trị tuỷ răng cửa trẻ em	500.000đ
Điều trị tuỷ răng hàm trẻ em	1.000.000đ
Bôi Fluor dự phòng	500.000đ
Hàm nong chậm	3.000.000đ
Hàm nong nhanh RPE	4.000.000đ
Hàm Trainer thiết kế	7.000.000đ
Twinblock	8.000.000đ

Bốn dòng cuối thuộc nhóm khí cụ chỉnh nha can thiệp sớm, dùng khi vấn đề không nằm ở một chiếc răng mà ở cấu trúc hàm. Nếu cung hàm hẹp khiến răng vĩnh viễn không đủ chỗ mọc, hàm nong giúp mở rộng cung hàm trong giai đoạn xương còn đang phát triển — cửa sổ thời gian này không quay lại được, nên phát hiện đúng lúc là điều quan trọng.

Ngược lại, cũng cần nói thẳng: không phải trẻ nào mọc răng lẫy cũng cần khí cụ. Phần lớn chỉ cần nhổ răng sữa đúng thời điểm rồi theo dõi. Chỉ định hàm nong hay khí cụ chức năng phải dựa trên đánh giá cung hàm và tương quan hai hàm cụ thể, không phải dựa trên việc một chiếc răng cửa mọc lệch.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu — Giám đốc chuyên môn, tốt nghiệp Răng Hàm Mặt Đại học Y Hà Nội với gần 20 năm kinh nghiệm và đào tạo chuyên sâu về chỉnh nha — thăm khám và lên kế hoạch cho các ca trẻ em. Xem thêm dịch vụ nha khoa trẻ em, dịch vụ niềng răng hoặc bảng giá đầy đủ.

Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Hotline 0354 655 688, đặt lịch 0354 655 688. Mở cửa 8:30–19:30 Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30–18:00 Chủ nhật. Thăm khám và tư vấn miễn phí, tiếp nhận các bé ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và các khu vực lân cận trong Hà Nội.