Trẻ nghiến răng khi ngủ có đáng lo không

Nghiến răng ở trẻ phổ biến đến mức nào và vì sao xảy ra

Nghiến răng khi ngủ, thuật ngữ chuyên môn là bruxism, gặp ở khá nhiều trẻ nhỏ. Cha mẹ thường phát hiện tình cờ vì nghe tiếng ken két trong đêm, và phản ứng đầu tiên gần như luôn là lo lắng.

Tin tương đối yên tâm là phần lớn trường hợp ở trẻ em không phải bệnh lý và tự giảm dần theo thời gian, đặc biệt trong giai đoạn thay răng sữa sang răng vĩnh viễn. Hệ thống răng và khớp cắn của trẻ đang thay đổi liên tục, và một phần hiện tượng nghiến được cho là cách cơ thể thích ứng với những thay đổi đó.

Nguyên nhân thường được nhắc tới gồm nhiều nhóm chồng lấn nhau:

• Khớp cắn chưa ổn định trong giai đoạn răng hỗn hợp, có điểm chạm sớm khiến hàm tìm tư thế phù hợp.
• Yếu tố tâm lý: căng thẳng, thay đổi môi trường như bắt đầu đi học, có em bé mới trong nhà, hoặc lịch sinh hoạt bị xáo trộn.
• Rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là tình trạng đường thở trên bị cản trở do VA quá phát hay amidan lớn.
• Thói quen và yếu tố gia đình, nghiến răng có xu hướng gặp nhiều hơn ở trẻ có cha mẹ từng nghiến răng.

Điều cần nhấn mạnh là câu trả lời không nằm ở việc gọi tên nguyên nhân mà ở việc đánh giá hậu quả. Một trẻ nghiến răng mà răng không mòn, ngủ ngon, không đau hàm thì cách xử lý hợp lý là theo dõi. Một trẻ nghiến răng kèm răng mòn phẳng và ngủ ngáy lại là chuyện khác hẳn.

Dấu hiệu nào cho thấy cần đưa trẻ đi khám

Có vài mốc cụ thể để cha mẹ tự đánh giá thay vì lo mơ hồ.

Nhóm cần đi khám:

• Răng mòn thấy rõ, mặt nhai các răng hàm phẳng lì, rìa răng cửa mẻ hoặc ngắn lại so với trước.
• Trẻ kêu đau hàm, mỏi hàm hoặc đau đầu vùng thái dương khi ngủ dậy.
• Nghe tiếng kêu lục cục ở khớp thái dương hàm khi trẻ há miệng, hoặc trẻ há miệng khó.
• Trẻ than răng ê buốt khi ăn đồ lạnh, dấu hiệu men đã mòn tới lớp ngà.
• Kèm ngủ ngáy, thở miệng, ngưng thở ngắn khi ngủ, hoặc trẻ hay mệt và khó tập trung ban ngày.
• Nghiến răng tăng lên rõ rệt sau một biến cố trong cuộc sống của trẻ.

Nhóm có thể theo dõi tiếp: nghiến răng thỉnh thoảng, răng chưa có dấu hiệu mòn, trẻ ngủ ngon và không phàn nàn gì vào buổi sáng.

Nếu bạn không chắc răng con có mòn hay không, đó là lý do hoàn toàn chính đáng để đi khám. Việc đánh giá mức mòn men cần so sánh với hình dạng răng bình thường theo tuổi, và đây không phải thứ nhìn bằng mắt thường mà kết luận được.

Buổi khám cho trẻ diễn ra như thế nào

Điều quan trọng nhất trong buổi khám răng cho trẻ nhỏ không phải là công nghệ mà là việc trẻ có hợp tác hay không. Một đứa trẻ sợ hãi ở lần khám đầu tiên sẽ khó khăn ở tất cả những lần sau, và điều đó đắt hơn nhiều so với bất kỳ khoản chi phí nào.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, buổi khám cho bé được sắp xếp chậm rãi. Trẻ có thời gian làm quen với ghế, với ánh đèn và với dụng cụ trước khi bác sĩ thực sự thăm khám. Bác sĩ giải thích từng bước bằng ngôn ngữ trẻ hiểu được thay vì thao tác ngay. Kết quả mong muốn là bé rời ghế trong tâm trạng thoải mái, như trong hình dưới, chứ không phải vừa khóc vừa được bế ra.

Về mặt chuyên môn, bác sĩ kiểm tra ba nhóm: mức mòn của mặt nhai và rìa cắn, tương quan khớp cắn hai hàm khi trẻ cắn lại, và tình trạng khớp thái dương hàm khi há ngậm. Camera nội soi trong miệng giúp phóng to mặt nhai lên màn hình để cha mẹ nhìn thấy trực tiếp mức mòn, thay vì chỉ nghe mô tả.

Bác sĩ cũng sẽ hỏi khá kỹ về giấc ngủ của trẻ: ngáy không, thở bằng miệng không, có vẻ ngừng thở ngắn không, ban ngày có buồn ngủ hay cáu gắt không. Những câu này không thừa. Nếu nghi ngờ đường thở, hướng xử lý đúng là khám thêm chuyên khoa tai mũi họng chứ không phải làm máng chống nghiến.

Hướng xử lý theo từng tình huống

Không có một cách chữa nghiến răng áp dụng chung cho mọi trẻ. Bảng dưới tóm tắt hướng đi thường gặp:

Tình huống	Hướng xử lý	Chi phí liên quan
Nghiến nhẹ, răng chưa mòn	Theo dõi, cải thiện thói quen ngủ, tái khám định kỳ	Khám và tư vấn miễn phí
Men bắt đầu mòn, chưa khuyết sâu	Bôi Fluor dự phòng để tái khoáng bề mặt	500.000đ
Răng đã mòn khuyết hoặc mẻ	Trám phục hồi Composite hoặc Fuji	150.000đ mỗi răng
Mòn sâu gây ê buốt kéo dài	Trám Sandwich có lớp lót bảo vệ	250.000đ
Mòn tới tủy, trẻ đau nhiều	Điều trị tủy răng trẻ em	Răng cửa 500.000đ · răng hàm 1.000.000đ
Khớp cắn lệch rõ, cắn chéo	Đánh giá chỉnh nha sớm	Hàm nong chậm 3.000.000đ · RPE 4.000.000đ
Nghi ngờ ngưng thở khi ngủ	Khám chuyên khoa tai mũi họng song song	—

Một lưu ý về máng chống nghiến: ở người lớn đây là giải pháp phổ biến, nhưng ở trẻ đang thay răng thì máng nhanh chóng không còn vừa vì cung hàm thay đổi liên tục, và ở trẻ nhỏ còn có lo ngại về an toàn khi ngủ. Vì vậy nó không phải lựa chọn mặc định cho trẻ em, và bác sĩ chỉ cân nhắc trong trường hợp cụ thể ở trẻ lớn hơn.

Các vấn đề về trám răng và điều trị tủy cho trẻ có ở trang nha khoa trẻ em và trám răng. Nếu bác sĩ thấy khớp cắn có vấn đề cần can thiệp, thông tin về khí cụ chỉnh nha sớm ở trang niềng răng.

Những gì cha mẹ làm được ở nhà

Ba nhóm việc thực sự có ích:

Cải thiện giấc ngủ. Cho trẻ đi ngủ đúng giờ, phòng tối và yên tĩnh, tránh màn hình ít nhất một giờ trước khi ngủ. Không cho trẻ ăn no hoặc uống đồ có đường ngay trước giờ ngủ. Với nhiều trẻ, chỉ riêng việc ổn định lại giờ giấc đã làm giảm rõ tần suất nghiến.

Giảm căng thẳng. Nếu nghiến răng bắt đầu trùng với một thay đổi trong cuộc sống của trẻ, hãy dành thời gian nói chuyện và ổn định lại sinh hoạt. Đọc sách hoặc tắm nước ấm trước khi ngủ là những thói quen đơn giản và hiệu quả hơn nhiều so với việc nhắc trẻ "đừng nghiến răng nữa", điều mà trẻ không kiểm soát được vì nó xảy ra trong lúc ngủ.

Bảo vệ men răng. Chải răng hai lần mỗi ngày bằng kem có Fluor với lượng phù hợp theo tuổi, hạn chế đồ ngọt và nước có ga. Men đã mòn do nghiến mà lại thêm axit thì mòn nhanh hơn nhiều.

Một điều không nên làm: đánh thức trẻ hoặc can thiệp vào miệng trẻ khi đang nghiến trong đêm. Việc này làm gián đoạn giấc ngủ mà không giải quyết được gì.

Theo dõi lâu dài và khi nào đưa trẻ tái khám

Với trẻ nghiến răng, mốc tái khám hợp lý là 6 tháng một lần, giống lịch khám định kỳ thông thường. Mục tiêu của mỗi lần khám không phải để nghe rằng mọi thứ vẫn ổn, mà để so sánh mức mòn răng với lần trước. Sự chênh lệch giữa hai lần khám mới là dữ liệu có ý nghĩa, và đó là thứ chỉ có được khi bạn đi đều.

Nếu giữa hai lần khám mà trẻ xuất hiện đau hàm buổi sáng, ê buốt khi ăn lạnh, hoặc bạn thấy răng mẻ, hãy đưa đi sớm hơn thay vì chờ đến hẹn.

Việc đưa trẻ đi khám răng đều đặn từ nhỏ có một lợi ích ít được nhắc: trẻ quen với phòng khám khi chưa có gì đau, nên khi thật sự cần điều trị thì việc hợp tác dễ hơn nhiều. Đây là lý do đáng để duy trì lịch khám ngay cả khi mọi thứ đang bình thường, và cũng là hình ảnh quen thuộc ở phòng khám: mẹ đưa bé đi kiểm tra răng theo lịch.

Nếu bạn ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Tân Mai hay khu vực khác thuộc Hoàng Mai, Hà Nội và muốn kiểm tra tình trạng nghiến răng của con, Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, hotline 0354 655 688. Thăm khám và tư vấn miễn phí, giờ làm việc 8:30–19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30–18:00 Chủ nhật, thuận tiện cho gia đình đưa con đi ngoài giờ học.