Chọn bàn chải và kem đánh răng cho trẻ theo từng độ tuổi

Fluor cần thiết nhưng phải đúng liều

Câu hỏi được hỏi nhiều nhất từ phụ huynh là có nên cho trẻ dùng kem đánh răng có fluor không. Câu trả lời là có, ngay từ khi mọc chiếc răng sữa đầu tiên. Đây là quan điểm hiện hành của các hiệp hội nha khoa lớn, thay đổi so với khuyến cáo cũ vốn khuyên đợi đến 2 tuổi.

Lý do là fluor tác động trực tiếp lên bề mặt men răng, giúp tái khoáng hoá những vùng men đã bắt đầu mất khoáng do axit từ vi khuẩn. Không có fluor, men răng sữa vốn mỏng hơn răng vĩnh viễn sẽ sâu rất nhanh. Nhiều ca sâu răng sữa lan rộng ở trẻ hai tuổi mà chúng tôi tiếp nhận đều có chung điểm: dùng kem không fluor vì cha mẹ sợ trẻ nuốt.

Nhưng nỗi lo về việc nuốt là có cơ sở, chỉ là cách xử lý không phải bỏ fluor mà là kiểm soát lượng. Nuốt quá nhiều fluor kéo dài trong giai đoạn răng vĩnh viễn đang hình thành có thể gây nhiễm fluor men răng, biểu hiện là các đốm trắng đục hoặc vệt nâu trên răng vĩnh viễn sau này. Đây là tổn thương vĩnh viễn về thẩm mỹ.

Cách giải quyết là dùng đúng lượng theo tuổi, và người lớn phải là người bóp kem chứ không để trẻ tự làm.

Bảng hướng dẫn theo từng mốc tuổi

Độ tuổi	Kem đánh răng	Lượng kem	Bàn chải
Mọc răng đầu đến 1 tuổi	Có fluor	Bằng hạt gạo	Gạc mềm hoặc bàn chải silicon xỏ ngón
1–3 tuổi	Có fluor	Bằng hạt gạo	Đầu rất nhỏ, lông siêu mềm
3–6 tuổi	Có fluor	Bằng hạt đậu	Đầu nhỏ, lông mềm, cán to dễ cầm
6–12 tuổi	Có fluor	Bằng chiều ngang lông bàn chải	Đầu vừa, lông mềm
Trên 12 tuổi	Như người lớn	Khoảng 1cm	Như người lớn

Hạt gạo và hạt đậu là hai mốc cần nhớ. Hạt gạo là một vệt kem rất mỏng, ít hơn nhiều so với lượng mà quảng cáo kem đánh răng thường thể hiện. Hạt đậu tương đương một chấm nhỏ bằng đầu đũa.

Với trẻ dưới 3 tuổi chưa biết nhổ, sau khi chải hãy lau miệng bằng gạc sạch thay vì cố súc nước. Với trẻ trên 3 tuổi, dạy nhổ hết kem ra và không súc lại bằng quá nhiều nước — súc kỹ quá sẽ rửa trôi luôn phần fluor đang cần bám lại trên men răng.

Chọn bàn chải theo cái gì

Ba tiêu chí, theo thứ tự quan trọng: độ mềm của lông, kích thước đầu bàn chải, và độ dễ cầm của cán.

Lông bàn chải phải mềm, luôn luôn. Không có tình huống nào trẻ em cần bàn chải lông cứng. Lông cứng không làm sạch tốt hơn mà chỉ làm mòn cổ răng và tổn thương lợi. Nếu sờ vào thấy lông đâm vào tay thì loại đó không dùng cho trẻ.

Đầu bàn chải phải đủ nhỏ để với tới mặt trong của răng hàm cuối cùng. Đây là vị trí bị bỏ sót nhiều nhất và cũng là nơi sâu răng bắt đầu ở phần lớn trẻ. Nguyên tắc dễ nhớ: đầu bàn chải không rộng hơn bề ngang hai chiếc răng cửa của trẻ.

Cán bàn chải nên to và có chống trượt với trẻ mẫu giáo, vì kỹ năng vận động tinh của trẻ ở tuổi này còn kém. Cán quá mảnh khiến trẻ cầm không vững và chải qua loa.

Bàn chải điện dùng được từ khoảng 3 tuổi trở lên nếu chọn loại có chế độ dành riêng cho trẻ em, lực rung nhẹ. Nó giúp ích chủ yếu ở khía cạnh tạo hứng thú và hẹn giờ hai phút, chứ về hiệu quả làm sạch, một chiếc bàn chải thường dùng đúng cách không hề thua kém.

Khi đưa trẻ đi khám, bác sĩ sẽ dùng camera nội soi trong miệng để cha mẹ nhìn thấy trực tiếp những vùng nào đang bị bỏ sót. Hình dưới là buổi bác sĩ giải thích tình trạng răng cho khách hàng ngay trên màn hình.

Ai chải, trẻ hay cha mẹ

Đây là điểm mà nhiều gia đình làm sai. Trẻ dưới 6 tuổi không đủ khả năng vận động để tự chải sạch, dù trông có vẻ làm rất chăm chỉ. Nguyên tắc là trẻ chải trước cho quen, sau đó người lớn chải lại toàn bộ.

Từ 6 đến 8 tuổi, trẻ có thể tự chải nhưng cha mẹ vẫn nên kiểm tra và chải bổ sung vùng răng hàm buổi tối. Từ 8 tuổi trở lên phần lớn trẻ tự làm được, nhưng vẫn cần nhắc và thỉnh thoảng kiểm tra.

Tư thế chải cho trẻ nhỏ: cho trẻ nằm ngửa đầu tựa vào lòng người lớn, hoặc đứng dựa lưng vào người lớn cùng nhìn vào gương. Cả hai tư thế đều giúp nhìn rõ vào trong miệng, hơn hẳn việc đứng đối diện.

Thời điểm quan trọng nhất là lần chải buổi tối trước khi ngủ. Ban đêm lượng nước bọt giảm mạnh, khả năng trung hoà axit của khoang miệng gần như bằng không. Một lần bỏ chải buổi tối gây hại nhiều hơn ba lần bỏ chải ban ngày.

Những sai lầm hay gặp

Sai lầm thứ nhất là dùng kem đánh răng người lớn cho trẻ nhỏ. Kem người lớn có nồng độ fluor cao và thường chứa chất tạo bọt mạnh, vị bạc hà gắt khiến trẻ khó chịu. Dùng thì không phải thảm hoạ nhưng lượng phải giảm tương ứng và không hợp khẩu vị trẻ.

Sai lầm thứ hai là cho trẻ tự bóp kem. Trẻ luôn bóp nhiều hơn cần thiết vì vị ngọt, và đó là con đường dẫn tới nuốt thừa fluor.

Sai lầm thứ ba là nghĩ răng sữa sắp thay nên không cần chăm. Răng hàm sữa thay muộn nhất, có chiếc đến 11–12 tuổi mới rụng. Sâu răng sữa gây đau, ảnh hưởng ăn uống, nhiễm trùng có thể lan xuống mầm răng vĩnh viễn bên dưới, và mất răng sữa sớm làm răng vĩnh viễn mọc lệch về sau.

Sai lầm thứ tư là bỏ qua chỉ nha khoa. Khi các răng của trẻ đã chạm khít nhau, bàn chải không vào được kẽ răng. Đây là vị trí sâu răng rất hay bị bỏ sót vì nhìn bên ngoài răng vẫn trắng đẹp.

Sai lầm	Hậu quả thường gặp
Không dùng fluor vì sợ nuốt	Sâu răng sữa lan nhanh
Cho trẻ tự bóp kem	Nuốt thừa fluor, nhiễm fluor men răng
Để trẻ dưới 6 tuổi tự chải	Bỏ sót mặt trong răng hàm
Bỏ chải buổi tối	Axit tấn công men suốt đêm
Coi nhẹ răng sữa	Đau, nhiễm trùng, răng vĩnh viễn mọc lệch

Khi nào cần đưa trẻ đi khám

Lịch chuẩn là khám định kỳ mỗi 6 tháng, bắt đầu từ khi trẻ mọc chiếc răng đầu tiên hoặc chậm nhất là tròn 1 tuổi. Nhiều phụ huynh chỉ đưa con đi khi trẻ đã kêu đau, lúc đó tổn thương thường đã vào tuỷ và chi phí lẫn mức độ khó chịu đều tăng lên nhiều.

Ngoài lịch định kỳ, cần đi khám sớm nếu thấy đốm trắng đục hoặc nâu trên mặt răng, trẻ kêu ê khi ăn đồ ngọt hoặc lạnh, lợi sưng đỏ chảy máu khi chải, răng sữa lung lay bất thường không đúng tuổi thay, hoặc răng vĩnh viễn mọc lên trong khi răng sữa chưa rụng.

Tại phòng khám, dự phòng cho trẻ gồm bôi Fluor dự phòng 500.000đ, một biện pháp hiệu quả cho trẻ có nguy cơ sâu răng cao. Khi đã sâu, trám răng bằng Composite hoặc Fuji 150.000đ, trám Sandwich 250.000đ. Nếu sâu vào tuỷ thì điều trị tuỷ răng cửa trẻ em 500.000đ, răng hàm trẻ em 1.000.000đ. Trường hợp phải nhổ răng sữa, bôi tê 50.000đ hoặc tiêm tê 100.000đ.

Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách mảng nha khoa trẻ em cùng điều trị tuỷ và trám răng thẩm mỹ. Đội ngũ phụ tá đều được đào tạo chuyên ngành Răng Hàm Mặt tại Đại học Y Hà Nội. Ảnh dưới là bước điều dưỡng kiểm tra sức khoẻ và tư vấn cho khách hàng trước khi vào điều trị.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho các gia đình ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân. Hotline 0354 655 688, mở cửa 8:30–19:30 Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30–18:00 Chủ nhật. Thăm khám tư vấn miễn phí. Xem thêm nha khoa trẻ em, trám răng và bảng giá.