Dính thắng lưỡi ở trẻ ảnh hưởng gì đến răng miệng?

Dính thắng lưỡi là gì và mức độ nào mới đáng lo

Thắng lưỡi là dải niêm mạc mỏng nối mặt dưới lưỡi với sàn miệng. Ở một số trẻ, dải này ngắn, dày hoặc bám quá gần đầu lưỡi, làm lưỡi khó nâng lên, khó thè ra và khó đưa sang hai bên. Đó là dính thắng lưỡi.

Điểm cần nhớ trước tiên: chẩn đoán dựa trên chức năng, không dựa trên hình dạng. Nhiều trẻ có thắng lưỡi trông ngắn nhưng bú tốt, nói rõ, ăn uống bình thường — nhóm này không cần làm gì cả ngoài theo dõi. Ngược lại, có trẻ thắng lưỡi không dày lắm nhưng bám sát đầu lưỡi khiến đầu lưỡi bị kéo lõm hình chữ V khi thè ra, và trẻ thật sự gặp khó khăn.

Các dấu hiệu hạn chế chức năng đáng chú ý gồm: lưỡi không nâng chạm được vòm miệng khi há to, không thè quá viền môi dưới, không liếm được quanh môi, đầu lưỡi có khía chữ V hoặc hình trái tim khi cố thè ra.

Ở trẻ sơ sinh, biểu hiện nằm ở bữa bú: bé ngậm bắt vú nông, tuột khớp ngậm liên tục, bú lâu mà vẫn đói, phát ra tiếng tách khi bú, tăng cân chậm; mẹ đau đầu vú, nứt cổ gà, tắc tia sữa lặp lại. Khi có cả nhóm dấu hiệu này thì mới đặt vấn đề can thiệp, chứ không phải chỉ vì bác sĩ nhìn thấy thắng lưỡi ngắn.

Ảnh hưởng lên răng miệng: sâu răng, khe thưa và cao răng

Lưỡi có một vai trò làm sạch ít người để ý. Sau mỗi bữa ăn, lưỡi quét thức ăn còn sót ở mặt trong răng cửa dưới và mặt nhai răng hàm. Khi lưỡi bị hạn chế cử động, thao tác quét này không đủ, thức ăn và mảng bám đọng lại lâu hơn ở mặt trong nhóm răng cửa hàm dưới — đúng vị trí gần ống tuyến nước bọt nên cao răng hình thành nhanh. Hệ quả là trẻ dính thắng lưỡi thường có nhiều cao răng và viêm lợi ở vùng này hơn bạn cùng tuổi.

Ảnh hưởng thứ hai liên quan đến vị trí bám của thắng lưỡi. Nếu dải thắng bám cao lên phần lợi giữa hai răng cửa hàm dưới, lực kéo có thể góp phần tạo và duy trì khe thưa giữa hai răng này, đồng thời kéo tụt viền lợi ở mặt trong.

Ảnh hưởng thứ ba mang tính lâu dài hơn: lưỡi ở vị trí thấp thường xuyên do không nâng lên được sẽ không tạo được lực nâng đỡ vòm miệng khi trẻ đang phát triển, và có thể liên quan tới hàm trên hẹp, khớp cắn chéo, thói quen thở miệng. Đây là mối liên hệ đã được ghi nhận trên lâm sàng, nhưng mức độ đóng góp khác nhau ở từng trẻ và không phải trẻ nào cũng diễn tiến như vậy.

Vấn đề phát âm thường gặp ở các âm cần đầu lưỡi chạm vòm miệng. Trẻ có thể nói được nhưng phải bù trừ, và người lạ khó nghe hơn người nhà.

Dấu hiệu cha mẹ có thể tự quan sát và mốc nên đi khám

Có ba phép thử đơn giản tại nhà. Nhờ trẻ há to rồi nâng lưỡi chạm vòm miệng — nếu không chạm được là dấu hiệu hạn chế. Nhờ trẻ thè lưỡi hết cỡ — quan sát xem đầu lưỡi có bị kéo lõm không và có vượt qua viền môi dưới không. Nhờ trẻ liếm quanh môi trên — trẻ hạn chế cử động lưỡi sẽ phải nghiêng đầu hoặc dùng môi bù trừ.

Với trẻ sơ sinh, mốc quan trọng là hai tuần đầu sau sinh. Nếu bú kém, tăng cân chậm và mẹ đau khi cho bú, nên đi khám sớm thay vì chờ.

Với trẻ lớn, không có mốc bắt buộc, nhưng nên đưa trẻ đi khám răng định kỳ sáu tháng một lần — trong buổi khám đó bác sĩ đánh giá luôn thắng lưỡi, thói quen thở, khớp cắn và tình trạng sâu răng.

Lời khuyên thực tế: đừng chờ đến khi trẻ vào lớp một mới lo chuyện phát âm. Nếu trẻ ba đến bốn tuổi phát âm khó nghe kèm dấu hiệu hạn chế cử động lưỡi, đi khám lúc đó vẫn còn nhiều lựa chọn nhẹ nhàng, gồm cả bài tập vận động lưỡi. Xem thêm ở trang nha khoa trẻ em.

Không phải cứ dính thắng lưỡi là phải cắt

Đây là phần cần nói thẳng, vì can thiệp thừa xảy ra không ít. Cắt thắng lưỡi là một thủ thuật có xâm lấn, và chỉ định của nó phải dựa trên rối loạn chức năng có thật, không dựa trên hình ảnh đơn thuần hay lo lắng dự phòng.

Những trường hợp thường được cân nhắc can thiệp: trẻ sơ sinh có nhóm dấu hiệu bú kém rõ ràng kèm mẹ đau khi cho bú và bé tăng cân không đạt; trẻ lớn hạn chế cử động lưỡi rõ kèm rối loạn phát âm không cải thiện sau tập luyện; trẻ có tổn thương lợi hoặc sâu răng tái diễn ở mặt trong răng cửa dưới do không tự làm sạch được.

Những trường hợp nên theo dõi thay vì can thiệp: thắng lưỡi trông ngắn nhưng trẻ bú tốt, nói rõ, ăn nhai bình thường. Ở một số trẻ, thắng lưỡi giãn dần theo tăng trưởng và các than phiền nhẹ tự cải thiện.

Việc đánh giá nên do bác sĩ khám trực tiếp, kết hợp quan sát trẻ bú hoặc nói. Với trẻ lớn, phần quan trọng không kém thủ thuật là tập vận động lưỡi trước và sau đó — cắt xong mà lưỡi vẫn giữ thói quen cũ thì chức năng không cải thiện được bao nhiêu.

Chi phí liên quan và những gì có trong bảng giá

Cần nói rõ: thủ thuật xử lý thắng lưỡi không nằm trong bảng giá công bố của phòng khám, nên chi phí được báo theo từng ca sau khi bác sĩ khám và đánh giá mức độ. Đừng tin bất kỳ con số nào đưa ra qua điện thoại trước khi khám.

Những hạng mục liên quan có mức giá cố định như sau:

Dịch vụ cho trẻ	Chi phí
Thăm khám và tư vấn	Miễn phí
Bôi Fluor dự phòng sâu răng	500.000đ
Trám răng Composite hoặc Fuji	150.000đ
Điều trị tuỷ răng cửa trẻ em	500.000đ
Điều trị tuỷ răng hàm trẻ em	1.000.000đ
Nhổ răng sữa bôi tê	50.000đ
Nhổ răng sữa tiêm tê	100.000đ
Hàm nong chậm	3.000.000đ
Hàm nong nhanh RPE	4.000.000đ

Bảng này cho thấy điều đáng chú ý: chi phí dự phòng thấp hơn chi phí xử lý hậu quả nhiều lần. Bôi Fluor 500.000đ mỗi lần khám định kỳ và trám sớm 150.000đ rẻ hơn hẳn việc để răng sữa sâu tới tuỷ rồi phải điều trị 1.000.000đ, hoặc nhổ sớm rồi mất khoảng làm răng vĩnh viễn mọc lệch — kéo theo chi phí chỉnh nha về sau. Bảng giá đầy đủ ở trang bảng giá.

Sau can thiệp: tập vận động lưỡi mới là phần quyết định

Nếu trẻ được chỉ định can thiệp, phần việc lớn nhất nằm ở những tuần sau đó. Vùng niêm mạc dưới lưỡi lành nhanh nhưng có xu hướng co dính lại nếu lưỡi không vận động. Vì vậy bác sĩ luôn hướng dẫn bài tập: nâng lưỡi chạm vòm miệng, thè lưỡi ra vào, đưa lưỡi sang hai bên, liếm quanh môi, làm vài lần mỗi ngày trong nhiều tuần.

Với trẻ sơ sinh, việc quan trọng là cho bú lại sớm và theo dõi khớp ngậm. Với trẻ lớn có rối loạn phát âm, nên phối hợp với chuyên viên âm ngữ trị liệu, vì bản thân việc cắt không tự sửa được thói quen phát âm đã hình thành nhiều năm.

Kết quả phụ thuộc từng trẻ và mức độ hợp tác của gia đình, nên không ai hứa trước được rằng phát âm sẽ rõ hoàn toàn. Điều nói được chắc chắn là trẻ tập đều thì phục hồi chức năng tốt hơn hẳn trẻ không tập.

Nếu bạn đang nghi ngờ con mình có vấn đề với thắng lưỡi, hãy cho bé đi khám để được đánh giá thay vì tự đoán qua ảnh trên mạng. Nha khoa Hiếu Minh thăm khám và tư vấn miễn phí tại Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội; hotline 0354 655 688. Phòng khám tiếp nhận nhiều gia đình ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Tân Mai; đặt lịch qua trang liên hệ.