Người cao tuổi chăm sóc răng miệng thế nào?

Người cao tuổi chăm sóc răng miệng thế nào

Nguyên tắc cơ bản không đổi: chải răng hai lần mỗi ngày bằng bàn chải lông mềm, làm sạch kẽ răng hằng ngày, khám định kỳ. Nhưng ở tuổi trên sáu mươi, ba yếu tố mới xuất hiện và thay đổi cách áp dụng các nguyên tắc đó.

Yếu tố thứ nhất là khô miệng, phần lớn do thuốc điều trị bệnh mạn tính chứ không phải do tuổi. Nước bọt là hàng phòng thủ tự nhiên của khoang miệng, thiếu nước bọt thì sâu răng bùng phát nhanh bất thường.

Yếu tố thứ hai là tụt lợi để lộ chân răng. Chân răng không có men bảo vệ nên mềm hơn thân răng nhiều, dễ mòn và dễ sâu hơn hẳn.

Yếu tố thứ ba là giảm khéo léo bàn tay do viêm khớp, run hoặc di chứng tai biến. Người cao tuổi có thể biết rõ phải chải thế nào nhưng không thực hiện được như trước.

Bác sĩ tại Nha khoa Hiếu Minh gặp nhiều bác lớn tuổi ở Đại Kim, Định Công, Linh Đàm và Tân Mai đến khám trong tình trạng nhiều răng sâu cùng lúc ở vùng cổ răng sau khi bắt đầu một đợt thuốc mới. Đây là dấu hiệu điển hình của khô miệng và hoàn toàn phòng được nếu biết trước.

Khô miệng — vấn đề nền tảng ít được để ý

Khô miệng ở người cao tuổi phần lớn là tác dụng phụ của thuốc chứ không phải hệ quả tất yếu của tuổi tác. Các nhóm thuốc hay gây khô miệng gồm thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu, thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng histamine, thuốc điều trị Parkinson và một số thuốc điều trị bàng quang. Người dùng nhiều loại thuốc cùng lúc thì mức độ khô càng nặng.

Nước bọt làm ba việc: rửa trôi mảnh vụn thức ăn, trung hoà axit do vi khuẩn tạo ra, và cung cấp khoáng chất để tái khoáng hoá men răng. Mất nước bọt là mất cả ba. Kết quả điển hình là nhiều lỗ sâu xuất hiện đồng loạt ở vùng cổ răng trong thời gian ngắn, kèm cảm giác rát lưỡi, khó nuốt thức ăn khô, khó đeo hàm giả và hôi miệng.

Cách xử lý thực tế: uống nước từng ngụm nhỏ rải đều trong ngày thay vì uống nhiều một lúc, ngậm kẹo không đường có xylitol để kích thích tiết nước bọt, dùng nước súc miệng không cồn vì cồn làm khô thêm, đặt máy tạo ẩm trong phòng ngủ, tránh cà phê và rượu.

Quan trọng không kém: nói với bác sĩ điều trị bệnh nền về tình trạng khô miệng. Một số trường hợp có thể đổi sang thuốc cùng nhóm ít gây khô hơn. Đừng tự ý bỏ thuốc.

Với nhóm khô miệng nặng, bôi fluor dự phòng định kỳ là biện pháp đáng làm, chi phí 500.000đ tại phòng khám.

Sâu chân răng và mòn cổ răng

Sâu chân răng là loại sâu đặc trưng của người cao tuổi. Nó xảy ra ở phần chân răng lộ ra do tụt lợi. Khác với sâu thân răng, sâu chân răng lan nhanh hơn vì lớp xê măng và ngà ở đó mềm hơn men răng, đồng thời vị trí sát lợi khiến việc chải sạch khó khăn.

Điều nguy hiểm là sâu chân răng thường không đau cho tới khi đã vào tuỷ, và nó có thể vòng quanh chân răng làm gãy ngang thân răng. Nhiều bác đến phòng khám kể rằng răng tự gãy khi đang ăn cơm mà trước đó không hề đau — đó chính là kịch bản này.

Song song là mòn cổ răng, tạo rãnh khuyết hình chêm ở ranh giới thân và chân răng. Nguyên nhân gồm chải răng ngang quá mạnh trong nhiều năm, nghiến răng, và trào ngược dạ dày. Biểu hiện là ê buốt khi ăn lạnh hoặc khi chải răng.

Vấn đề	Dấu hiệu	Xử lý tại phòng khám
Sâu chân răng	Vệt nâu sát lợi, không đau	Trám Composite hoặc Fuji 150.000đ
Mòn cổ răng	Rãnh khuyết, ê buốt	Hàn cổ răng 200.000đ
Sâu sâu gần tuỷ	Ê kéo dài sau kích thích	Trám Sandwich 250.000đ
Viêm tuỷ	Đau tự phát, đau về đêm	Điều trị tuỷ 800.000đ–1.500.000đ

Về kỹ thuật chải: dùng bàn chải lông mềm, đặt nghiêng bốn mươi lăm độ ở viền lợi, rung nhẹ tại chỗ rồi hất xuôi theo trục răng, tuyệt đối không kéo ngang qua lại. Với người tay yếu hoặc run, bàn chải điện có tay cầm to giúp giảm đáng kể công sức, và máy tăm nước giá 1.200.000đ thay thế được chỉ nha khoa vốn khó thao tác. Chi tiết xử lý ở trang trám răng.

Bệnh nha chu tiến triển âm thầm

Viêm nha chu là nguyên nhân mất răng hàng đầu ở người trên sáu mươi. Bệnh diễn tiến chậm, ít đau, nên thường bị bỏ qua cho tới khi răng lung lay.

Dấu hiệu cần chú ý: lợi chảy máu khi chải, hôi miệng dai dẳng, lợi tụt làm răng trông dài ra, răng thưa dần hoặc xô lệch, cảm giác răng lung lay nhẹ khi nhai.

Mối liên hệ hai chiều với bệnh toàn thân là điều bác sĩ luôn nhắc với nhóm tuổi này. Người tiểu đường kiểm soát kém thì viêm nha chu nặng hơn, và ngược lại viêm nha chu không được điều trị làm đường huyết khó kiểm soát hơn. Vì vậy điều trị nha chu ở người tiểu đường vượt ra ngoài chuyện giữ răng.

Điều trị dựa trên cạo vôi và làm nhẵn mặt chân răng, kết hợp Laser Diode để khử khuẩn túi lợi ở những vị trí sâu. Sau đó là giai đoạn duy trì với lịch tái khám ba tháng một lần thay vì sáu tháng.

Một việc đơn giản mà hiệu quả rõ: cạo vôi định kỳ. Vôi răng tích tụ nhanh hơn ở người khô miệng và người khó vệ sinh, và nó chính là nơi vi khuẩn bám trú.

Khi răng đã mất, phục hồi ăn nhai là ưu tiên vì ăn kém dẫn tới thiếu dinh dưỡng — vòng xoáy hay gặp ở người cao tuổi. Hình dưới là nhóm khách hàng chụp ảnh cùng bác sĩ sau khi hoàn tất điều trị tại Nha khoa Hiếu Minh.

Chăm sóc hàm giả và phục hình

Người đeo hàm giả tháo lắp cần chăm sóc theo cách riêng. Tháo hàm ra sau mỗi bữa và rửa sạch dưới vòi nước. Chải hàm bằng bàn chải riêng với xà phòng nhẹ, không dùng kem đánh răng thông thường vì hạt mài trong kem làm xước bề mặt nhựa, tạo chỗ cho vi khuẩn bám.

Tháo hàm khi ngủ và ngâm trong nước sạch hoặc dung dịch ngâm chuyên dụng. Đeo hàm suốt hai mươi tư giờ khiến niêm mạc bên dưới không được nghỉ, dễ viêm và nhiễm nấm.

Quan trọng: chải cả lợi, sống hàm và lưỡi bằng bàn chải mềm hoặc gạc mỗi ngày, kể cả khi không còn răng nào. Nhiều người nghĩ mất hết răng thì không cần chải nữa — đây là hiểu lầm dẫn tới viêm niêm mạc và hôi miệng.

Hàm giả lỏng dần theo năm tháng vì xương hàm tiêu đi. Đừng tự ý mua keo dán để dùng vô thời hạn hoặc tự mài chỉnh hàm ở nhà. Hàm không khít gây loét niêm mạc và đẩy nhanh tiêu xương ở những điểm chịu lực. Nên đến khám để đệm lại nền hàm. Chi phí hàm giả tháo lắp tại phòng khám từ 500.000đ đến 12.000.000đ tuỳ loại. Thông tin thêm ở trang răng giả tháo lắp.

Với người còn đủ điều kiện sức khoẻ, trồng răng Implant từ 10.000.000đ mỗi trụ giúp giữ xương và ăn nhai chắc hơn, nhưng bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ bệnh nền trước khi đề xuất.

Khám định kỳ và sàng lọc sức khoẻ trước điều trị

Lịch khám hợp lý cho người cao tuổi là ba đến sáu tháng một lần, nghiêng về ba tháng nếu có tiểu đường, khô miệng do thuốc, viêm nha chu hoặc đang mang phục hình.

Trước mọi thủ thuật, phòng khám đo huyết áp và rà soát bệnh nền cùng danh sách thuốc đang dùng. Đây là bước bắt buộc chứ không phải thủ tục. Huyết áp cao chưa kiểm soát làm tăng nguy cơ chảy máu kéo dài; thuốc chống đông ảnh hưởng đến kế hoạch cầm máu; thuốc chống loãng xương nhóm bisphosphonate liên quan đến nguy cơ hoại tử xương hàm sau nhổ răng. Ảnh dưới là bước đo huyết áp sàng lọc sức khoẻ trước khi điều trị nha khoa tại phòng khám.

Một việc nữa bác sĩ luôn làm ở nhóm tuổi này là kiểm tra niêm mạc miệng, lưỡi và sàn miệng để phát hiện sớm các tổn thương bất thường. Vết loét không lành sau hai tuần, mảng trắng hoặc đỏ không mất đi là những dấu hiệu cần được đánh giá, đặc biệt ở người có tiền sử hút thuốc và uống rượu lâu năm.

Phòng khám thăm khám và tư vấn miễn phí. Đội ngũ gồm Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu — Giám đốc chuyên môn, công tác tại Viện Răng Hàm Mặt Trung ương, tốt nghiệp Răng Hàm Mặt Đại học Y Hà Nội, gần 20 năm kinh nghiệm; Bs. Lê Ngọc Ánh và Bs. Nguyễn Khánh Huyền. Địa chỉ: Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Hotline 0354 655 688, mở cửa 8:30–19:30 Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30–18:00 Chủ nhật, nghỉ trưa 12:00–14:00. Nếu người nhà đi lại khó khăn, hãy gọi trước để phòng khám sắp xếp khung giờ vắng. Xem thêm bảng giá và liên hệ.