Nhổ răng sữa cho trẻ khi nào là đúng lúc?

Nguyên tắc chung: để răng sữa rụng đúng lịch của nó

Răng sữa có lịch thay khá ổn định, và trong đa số trường hợp, việc tốt nhất là để nó tự rụng. Lý do là quá trình thay răng vốn tự điều phối: mầm răng vĩnh viễn bên dưới lớn dần và làm tiêu chân răng sữa từ chóp lên. Khi chân đã tiêu gần hết, răng sữa chỉ còn dính bằng một ít mô mềm và tự rụng đúng lúc răng vĩnh viễn đã sẵn sàng nhô lên.

Lịch thay răng tham khảo: nhóm răng cửa giữa thay khoảng 6 đến 7 tuổi, răng cửa bên 7 đến 8 tuổi, răng hàm sữa thứ nhất 9 đến 11 tuổi, răng nanh sữa 10 đến 12 tuổi, răng hàm sữa thứ hai 10 đến 12 tuổi. Lệch một năm so với mốc này là bình thường và không phải dấu hiệu bất thường. Trẻ gái thường thay sớm hơn trẻ trai vài tháng.

Điều đáng nói là răng hàm sữa. Nhiều phụ huynh nghĩ răng hàm là răng vĩnh viễn nên khi nó sâu thì thấy phải giữ bằng mọi giá, hoặc ngược lại, nghĩ răng sữa nào cũng sẽ thay nên sâu cũng không sao. Cả hai đều sai. Răng hàm sữa thứ hai giữ chỗ cho răng hàm nhỏ vĩnh viễn và tồn tại đến tận 11 đến 12 tuổi. Mất nó ở tuổi 7 tuổi là mất chỗ suốt bốn năm, đủ để các răng bên cạnh đổ nghiêng vào khoảng trống.

Nhóm răng sữa	Tuổi thay tham khảo	Lưu ý
Răng cửa giữa	6 đến 7 tuổi	Hay gặp răng vĩnh viễn mọc lẫy phía trong
Răng cửa bên	7 đến 8 tuổi	Có thể thiếu mầm răng vĩnh viễn bẩm sinh
Răng hàm sữa thứ nhất	9 đến 11 tuổi	Mất sớm dễ gây mất khoảng
Răng nanh sữa	10 đến 12 tuổi	Thay muộn, không cần lo nếu chậm vài tháng
Răng hàm sữa thứ hai	10 đến 12 tuổi	Giữ chỗ quan trọng nhất, cố giữ đến đúng tuổi
Răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất	Mọc lúc 6 tuổi	Không thay răng sữa nào, tuyệt đối không nhổ nhầm

Riêng răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất, mọc lúc 6 tuổi ngay phía sau răng hàm sữa cuối, không thay thế răng sữa nào cả. Rất nhiều trường hợp nhổ nhầm chiếc này vì tưởng là răng sữa.

Khi nào thì nên nhổ sớm hơn lịch tự nhiên

Có những tình huống chờ đợi lại gây hại nhiều hơn. Đây là các chỉ định nhổ răng sữa trước khi nó tự rụng.

Thứ nhất là răng vĩnh viễn đã mọc lên mà răng sữa chưa rụng, tạo thành hai hàng răng. Hiện tượng này hay gặp nhất ở nhóm răng cửa hàm dưới, dân gian gọi là răng mọc lẫy. Răng vĩnh viễn mọc lệch vào phía trong lưỡi trong khi răng sữa vẫn bám chắc phía ngoài. Trường hợp này nên nhổ răng sữa sớm, vì lưỡi sẽ đẩy răng vĩnh viễn ra đúng vị trí nếu có đủ khoảng trống.

Thứ hai là răng sữa sâu vỡ lớn không phục hồi được, hoặc có ổ áp xe, lỗ rò mủ ở lợi. Ổ nhiễm trùng mạn tính ở chóp răng sữa có thể ảnh hưởng đến mầm răng vĩnh viễn nằm ngay bên dưới, làm men răng vĩnh viễn bị khiếm khuyết khi mọc lên.

Thứ ba là răng sữa lung lay nhiều gây đau, chảy máu, cản trở ăn uống của trẻ.

Thứ tư là khi bác sĩ chỉnh nha yêu cầu nhổ có kế hoạch để định hướng răng vĩnh viễn mọc đúng chỗ. Đây là chỉ định chuyên môn, không tự quyết định được ở nhà.

Thứ năm là răng sữa dính khớp, tức là chân răng dính liền vào xương nên không tiêu được, khiến răng sữa thấp hơn hẳn các răng bên cạnh và răng vĩnh viễn bị chặn.

Khi nào không nên nhổ và lý do

Ngược lại, nhổ răng sữa sớm mà không có lý do là việc gây hại thật sự. Vấn đề lớn nhất là mất khoảng trên cung hàm. Khi một chiếc răng hàm sữa mất sớm, các răng phía sau di gần vào chỗ trống. Đến lúc răng vĩnh viễn tương ứng mọc lên thì không còn đủ chỗ, và hậu quả là mọc ngầm, mọc lệch, hoặc chen chúc. Nhiều ca niềng răng phức tạp ở tuổi 12 đến 15 có gốc từ một chiếc răng hàm sữa bị nhổ sớm lúc 6 tuổi.

Giải pháp trong trường hợp buộc phải nhổ sớm là làm khí cụ giữ khoảng. Đây là bộ phận nhỏ gắn vào răng bên cạnh để giữ chỗ trống cho đến khi răng vĩnh viễn mọc. Chi phí khí cụ giữ khoảng không có trong bảng giá công khai nên phòng khám báo giá theo từng ca sau khi khám.

Điểm thứ hai không nên nhổ là khi trẻ đang có tình trạng viêm cấp nặng, sốt cao, hoặc có bệnh toàn thân chưa được kiểm soát. Với những trẻ có bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu hay đang điều trị bệnh mạn tính, cần có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa và có thể phải dự phòng kháng sinh trước thủ thuật. Đây là lý do bước hỏi bệnh sử và kiểm tra chỉ số sức khoẻ trước mọi thủ thuật không phải là thủ tục hình thức.

Điểm thứ ba là đừng tự nhổ ở nhà bằng chỉ. Với răng cửa lung lay gần rụng thì thường vô hại, nhưng với răng hàm sữa hoặc răng chân chưa tiêu, việc giật mạnh có thể làm gãy chân răng để lại phần chân trong xương, gây nhiễm trùng.

Phim chụp cho biết điều mà nhìn không thấy

Quyết định nhổ hay chờ dựa vào hai thông tin: chân răng sữa đã tiêu bao nhiêu, và mầm răng vĩnh viễn nằm ở đâu, đã hình thành chân đến mức nào. Cả hai chỉ thấy được trên phim.

Ảnh trên là bác sĩ phân tích phim chụp cùng người nhà trước khi lên phác đồ. Với trẻ em, việc này giúp phụ huynh nhìn thấy trực tiếp mầm răng vĩnh viễn đang ở vị trí nào, thay vì phải tin vào một kết luận không có căn cứ hiển thị.

Các tình huống hay gặp trên phim: mầm răng vĩnh viễn còn nằm sâu, chân răng mới hình thành một phần, trong khi răng sữa đã lung lay do sâu hoặc chấn thương. Trường hợp này nếu nhổ thì phải làm giữ khoảng. Ngược lại, có trường hợp răng sữa còn khá chắc nhưng phim cho thấy răng vĩnh viễn đã mọc chệch hướng và bị chặn, khi đó nhổ sớm lại là đúng.

Một phát hiện khác cũng thường gặp là thiếu mầm răng vĩnh viễn bẩm sinh, hay gặp nhất ở răng cửa bên hàm trên và răng hàm nhỏ thứ hai. Nếu không có răng vĩnh viễn thay thế, chiếc răng sữa đó cần được giữ càng lâu càng tốt, và kế hoạch dài hạn hoàn toàn khác.

Nhổ răng cho trẻ diễn ra thế nào

Với răng sữa đã lung lay nhiều và chân gần tiêu hết, chỉ cần bôi tê bề mặt là đủ, chi phí 50.000đ. Trẻ hầu như không cảm thấy gì ngoài cảm giác kéo nhẹ. Với răng chân còn nhiều hoặc răng hàm sữa, cần tiêm tê, chi phí 100.000đ.

Điều quan trọng không kém kỹ thuật là cách tiếp cận trẻ. Buổi hẹn nên bố trí vào lúc trẻ tỉnh táo, không đói và không quá mệt. Phụ huynh không nên nói trước những câu như không đau đâu hay chỉ một tí thôi, vì chúng đặt sự chú ý vào đúng thứ đang muốn tránh. Cũng đừng doạ đi nha sĩ như một hình phạt, vì nỗi sợ hình thành ở tuổi này thường theo trẻ đến khi trưởng thành.

Sau nhổ, cắn gạc chặt khoảng 30 phút, không súc miệng mạnh và không dùng ống hút trong ngày đầu. Ăn đồ nguội mềm, tránh đồ nóng. Nếu chảy máu kéo dài hoặc sưng đau tăng dần sau 24 giờ, cần quay lại khám.

Với các ca cần hỗ trợ lành thương, phòng khám sử dụng Laser bước sóng đỏ.

Công nghệ Laser 650nm được dùng để kích thích lành thương và giảm viêm tại chỗ, hữu ích với những ca có ổ viêm quanh chân răng hoặc trẻ có cơ địa lâu lành. Đây là bước hỗ trợ, không thay thế việc lấy sạch ổ nhiễm trùng.

Chăm sóc răng sữa để không phải nhổ sớm

Cách tốt nhất để không phải cân nhắc nhổ răng sữa sớm là giữ cho nó không sâu. Vài việc có hiệu quả rõ rệt và không tốn kém.

Bôi Fluor dự phòng định kỳ tại phòng khám, chi phí 500.000đ, làm mỗi sáu tháng cho trẻ có nguy cơ sâu răng cao. Fluor làm men răng bền hơn với axit và có thể đảo ngược tổn thương sâu răng giai đoạn rất sớm.

Trám răng ngay khi phát hiện lỗ sâu nhỏ. Trám Composite hoặc Fuji có giá 150.000đ mỗi răng, rẻ hơn nhiều so với chi phí và phiền phức khi để sâu vào tuỷ. Điều trị tuỷ răng cửa trẻ em là 500.000đ, răng hàm trẻ em 1.000.000đ. Thông tin thêm tại trang trám răng.

Hạn chế số lần ăn vặt trong ngày, đặc biệt là đồ ngọt dính và nước ngọt. Tần suất quan trọng hơn tổng lượng đường. Không cho trẻ ngậm bình sữa khi ngủ.

Chải răng hai lần mỗi ngày với kem có Fluor, và phụ huynh nên chải lại giúp trẻ đến khoảng 7 đến 8 tuổi vì trước tuổi đó trẻ chưa đủ khéo tay để chải sạch mặt trong và mặt nhai.

Khám định kỳ mỗi sáu tháng tại nha khoa trẻ em giúp phát hiện sớm cả sâu răng lẫn các vấn đề về hướng mọc răng. Nếu phát hiện hàm hẹp hay răng chen chúc từ sớm, các khí cụ như hàm nong chậm 3.000.000đ, hàm nong nhanh RPE 4.000.000đ hoặc hàm Trainer thiết kế 7.000.000đ can thiệp đúng thời điểm sẽ đơn giản hơn nhiều so với chỉnh nha toàn diện về sau. Xem thêm tại bảng giá.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho gia đình ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Kim Giang. Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách mảng nha khoa trẻ em. Thăm khám và tư vấn miễn phí, hotline 0354 655 688.