Răng cửa vĩnh viễn của trẻ có khe hở có đáng lo không
Khe hở giữa hai răng cửa vĩnh viễn hàm trên ở trẻ 6 đến 9 tuổi thường là hiện tượng sinh lý bình thường và tự đóng lại khi răng nanh vĩnh viễn mọc lên khoảng 11 đến 13 tuổi. Bác sĩ tại Nha khoa Hiếu Minh (Đại Kim, Hoàng Mai, Hà Nội) chỉ can thiệp khi khe hở rộng trên 2mm hoặc có nguyên nhân bệnh lý.
Vì sao đa số khe hở này là bình thường
Khi hai răng cửa giữa vĩnh viễn hàm trên mọc lên lúc trẻ khoảng 6 đến 7 tuổi, chúng thường mọc hơi choãi ra hai bên, để lại một khe ở giữa. Nhiều cha mẹ hoảng vì nghĩ con sẽ mang khe hở đó cả đời. Thực tế đây là một pha bình thường của quá trình mọc răng, được mô tả trong nha khoa trẻ em từ lâu với cái tên giai đoạn vịt con xấu xí.
Nguyên nhân nằm ở chỗ mầm răng nanh vĩnh viễn khi đó vẫn còn nằm cao trong xương hàm, phía trên chân các răng cửa bên. Nó ép vào chân răng cửa bên, đẩy chân răng nghiêng vào trong, khiến thân răng cửa choãi ra ngoài. Hiệu ứng lan sang cả hai răng cửa giữa, tạo khe hở ở đường giữa.
Khi răng nanh mọc lên khỏi xương, khoảng 11 đến 13 tuổi, lực ép này biến mất. Các răng cửa tự trở về vị trí thẳng và khe hở đóng lại. Quá trình này không cần can thiệp gì và cũng không thể rút ngắn bằng cách nào.
Có một chi tiết đáng nói: khe hở ở răng sữa lại là dấu hiệu tốt. Răng sữa nhỏ hơn răng vĩnh viễn nhiều, nên nếu hàm răng sữa của trẻ khít khịt không có kẽ nào, khả năng cao là cung hàm sẽ không đủ chỗ cho răng vĩnh viễn và trẻ sẽ mọc chen chúc. Cha mẹ thấy con 4 tuổi có răng thưa thì không cần lo, mà nên lo khi con 4 tuổi có răng quá khít.
Khi nào khe hở cần được xem xét kỹ hơn
Không phải mọi khe hở đều thuộc nhóm sinh lý. Có mấy tình huống cần đưa trẻ đi khám thay vì chờ.
Thứ nhất, khe hở rộng trên 2mm. Khe càng rộng thì khả năng tự đóng hoàn toàn càng thấp, và thường có nguyên nhân đi kèm chứ không chỉ do lực ép của răng nanh.
Thứ hai, răng nanh vĩnh viễn đã mọc mà khe vẫn còn nguyên. Đây là mốc quan trọng nhất. Nếu con bạn đã 12 đến 13 tuổi, răng nanh đã ở đúng vị trí trên cung, mà khe giữa hai răng cửa vẫn không đóng, thì cơ chế tự điều chỉnh đã hết cơ hội và cần đánh giá chỉnh nha.
Thứ ba, khe hở kèm theo các bất thường khác: răng cửa xoay nhiều, mọc chìa ra trước rõ rệt, hoặc hai răng cửa mọc chênh nhau về chiều cao. Thứ tư, trẻ có thói quen đẩy lưỡi vào răng cửa khi nuốt, mút môi dưới, hoặc thở miệng thường xuyên — các thói quen này duy trì lực đẩy liên tục và giữ khe hở mở ra.
Thứ năm, khe hở xuất hiện muộn hoặc rộng dần ở trẻ lớn, thay vì có sẵn từ khi răng mọc. Đây là dấu hiệu cần loại trừ bệnh lý nha chu hoặc có tổn thương trong xương.
Bốn nguyên nhân bệnh lý cần loại trừ
Phanh môi bám thấp là nguyên nhân hay gặp nhất. Phanh môi là dải mô nối môi trên với lợi. Bình thường nó bám ở vùng lợi phía trên, nhưng ở một số trẻ nó bám sâu xuống tận giữa hai răng cửa, chèn vào khe và giữ cho khe không đóng được. Bác sĩ kiểm tra bằng cách kéo nhẹ môi trên và quan sát vùng nhú lợi giữa hai răng có trắng bệch đi không.
Răng thừa nằm ngầm là nguyên nhân thứ hai. Một mầm răng dư mọc ngầm ngay giữa hai răng cửa sẽ chắn đường và giữ khe hở mở. Loại này chỉ phát hiện được bằng phim X-quang, không nhìn bằng mắt thường được, và cần lấy ra trước khi nó cản trở thêm.
Thiếu mầm răng cửa bên là nguyên nhân thứ ba. Nếu trẻ bẩm sinh không có mầm răng cửa bên ở một hoặc cả hai phía, khoảng trống sẽ phân bố lại và tạo khe ở giữa. Đây là vấn đề cần lập kế hoạch dài hạn.
Nguyên nhân thứ tư là mất răng sữa quá sớm do sâu, làm các răng còn lại xô lệch và phân bố khoảng không đều. Điều này dẫn tới việc phải chăm sóc răng sữa nghiêm túc chứ không phải bỏ mặc vì nghĩ sớm muộn gì cũng thay. Răng sữa sâu tới tuỷ vẫn nên được điều trị để giữ đến tuổi thay tự nhiên.
Điều trị tuỷ răng sữa cho trẻ có chi phí 500.000đ với răng cửa và 1.000.000đ với răng hàm, thấp hơn nhiều so với chi phí xử lý hậu quả khi mất răng sớm dẫn tới lệch lạc phải chỉnh nha về sau.
Bác sĩ khám những gì và can thiệp bằng cách nào
Buổi khám gồm ba phần. Phần đầu là quan sát lâm sàng: đo bề rộng khe bằng thước, kiểm tra phanh môi, đánh giá khớp cắn và tìm dấu vết của thói quen xấu như vết hằn môi hay lưỡi đặt thấp. Phần thứ hai là chụp phim để xem có răng thừa ngầm không, các mầm răng vĩnh viễn còn lại nằm ở đâu, và có thiếu mầm nào không. Phần thứ ba là bàn với cha mẹ về mốc thời gian theo dõi.
Trong phần lớn ca, kết luận sẽ là theo dõi định kỳ sáu tháng một lần và không làm gì cả. Đây là kết luận đúng, dù nhiều cha mẹ thấy hụt hẫng vì mong có một giải pháp ngay. Can thiệp sớm không cần thiết vào giai đoạn răng còn đang mọc vừa tốn tiền vừa có thể phải làm lại khi hàm thay đổi.
Khi cần can thiệp, hướng xử lý phụ thuộc nguyên nhân. Có răng thừa ngầm thì lấy ra rồi theo dõi xem khe có tự đóng không. Phanh môi bám thấp gây khe hở dai dẳng thì xử lý phanh, thường sau khi răng nanh đã mọc. Khe hở do thói quen đẩy lưỡi có thể dùng khí cụ chức năng như hàm Trainer thiết kế riêng, giá 7.000.000đ, kết hợp tập chức năng. Khe hở do cung hàm hẹp cần hàm nong chậm 3.000.000đ hoặc hàm nong nhanh RPE 4.000.000đ. Nếu tới tuổi thiếu niên khe vẫn còn và cần sắp răng toàn diện thì chuyển sang niềng răng với mắc cài kim loại thường từ 25.000.000đ đến 35.000.000đ tuỳ độ khó.
| Tình huống | Hướng xử lý | Chi phí |
|---|---|---|
| Khe hở sinh lý, răng nanh chưa mọc | Theo dõi 6 tháng một lần | Khám miễn phí |
| Thói quen đẩy lưỡi, thở miệng | Hàm Trainer thiết kế riêng | 7.000.000đ |
| Cung hàm hẹp kèm khe hở | Hàm nong chậm hoặc RPE | 3.000.000đ – 4.000.000đ |
| Răng sữa sâu tới tuỷ, nguy cơ mất sớm | Điều trị tuỷ răng sữa | 500.000đ – 1.000.000đ |
| Men răng yếu, dễ sâu | Bôi Fluor dự phòng | 500.000đ |
| Khe hở còn sau khi răng nanh đã mọc | Chỉnh nha mắc cài | Từ 25.000.000đ |
Trẻ đi khám răng có sợ không và cha mẹ nên chuẩn bị thế nào
Đây là mối lo thật của nhiều gia đình, và nó ảnh hưởng trực tiếp tới việc trẻ có chịu đi khám lại trong nhiều năm theo dõi hay không. Với một buổi khám đánh giá khe hở, thao tác chỉ gồm nhìn, đo và chụp phim — không có gì gây đau.
Cha mẹ nên tránh ba câu hay nói trước khi đưa con đi: hứa rằng bác sĩ sẽ không làm gì cả trong khi thực tế có thể phải chụp phim, doạ rằng nếu không ngoan thì bác sĩ sẽ tiêm, và kể lại nỗi sợ nha sĩ của chính mình. Thay vào đó, mô tả trung thực từng bước sẽ diễn ra thì trẻ hợp tác tốt hơn nhiều.
Nên chọn khung giờ trẻ tỉnh táo, thường là buổi sáng, và tránh đi ngay sau bữa ăn no. Phòng khám mở cửa 8:30 đến 19:30 các ngày thứ Hai đến thứ Bảy, nghỉ trưa 12:00 đến 14:00, và 8:30 đến 18:00 Chủ nhật.
Mốc thời gian cha mẹ nên nhớ
Khoảng 6 đến 7 tuổi: răng cửa giữa vĩnh viễn mọc, khe hở xuất hiện — bình thường, không cần lo. Nên có buổi khám đầu tiên ở mốc này để bác sĩ ghi nhận tình trạng ban đầu và phát hiện sớm răng thừa ngầm nếu có.
Khoảng 7 đến 8 tuổi: răng cửa bên mọc, khe thường hẹp bớt một phần. Khoảng 11 đến 13 tuổi: răng nanh vĩnh viễn mọc, khe hở đóng lại ở đa số trẻ. Đây là mốc đánh giá quyết định. Sau 13 tuổi mà khe vẫn còn thì nên khám chỉnh nha để lập kế hoạch.
Trong suốt các mốc này, việc cần làm đều đặn là giữ răng sữa không bị sâu mất sớm và duy trì khám định kỳ. Chi tiết chăm sóc theo lứa tuổi xem tại trang nha khoa trẻ em.
Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận đường cho gia đình ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Tân Mai. Đặt lịch qua 0354 655 688. Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách chỉnh nha và nha khoa trẻ em; thăm khám tư vấn miễn phí và các mức giá xem tại bảng giá.
- khe hở răng cửa
- răng trẻ em
- chỉnh nha trẻ em
- nha khoa trẻ em
- nha khoa Hà Nội
Câu hỏi thường gặp
Con tôi 7 tuổi có khe hở răng cửa, có cần niềng ngay không?
Gần như chắc chắn là không. Ở tuổi này khe hở thường do mầm răng nanh còn nằm trong xương ép vào chân răng cửa, và nó tự đóng khi răng nanh mọc lên lúc 11 đến 13 tuổi. Việc nên làm là khám để loại trừ răng thừa ngầm và phanh môi bám thấp, rồi theo dõi định kỳ sáu tháng một lần.
Khe hở rộng bao nhiêu thì đáng lo?
Mốc thường dùng là 2mm. Khe dưới mức này ở trẻ đang mọc răng phần lớn tự đóng. Khe rộng hơn 2mm có tỉ lệ tự đóng thấp hơn và thường đi kèm nguyên nhân như phanh môi bám thấp hay răng thừa ngầm. Tuy vậy con số chỉ để tham khảo, kết luận phải dựa vào phim chụp và đánh giá tổng thể khớp cắn.
Phanh môi bám thấp có phải cắt ngay không?
Thường không cắt ngay. Bác sĩ hay chờ đến khi răng nanh vĩnh viễn mọc rồi mới quyết định, vì nhiều ca khe hở tự đóng và phanh môi tự dịch chuyển lên khi xương hàm phát triển. Xử lý phanh quá sớm có thể tạo mô sẹo ở khe, làm việc đóng khe sau này khó hơn. Đây là quyết định cần dựa trên theo dõi theo thời gian.
Răng sữa của con thưa có phải dấu hiệu xấu không?
Ngược lại, đó thường là dấu hiệu tốt. Răng sữa nhỏ hơn răng vĩnh viễn đáng kể, nên các kẽ hở giữa răng sữa là khoảng dự trữ cần thiết cho răng vĩnh viễn lớn hơn mọc lên. Hàm răng sữa khít khịt không có kẽ nào mới là điều đáng chú ý, vì nguy cơ răng vĩnh viễn mọc chen chúc cao hơn.
Có cần chụp X-quang cho trẻ nhỏ không?
Có, khi cần loại trừ răng thừa ngầm hoặc thiếu mầm răng, vì hai tình trạng này không thể phát hiện bằng khám thường. Phim nha khoa hiện đại dùng liều tia rất thấp và có che chắn. Bác sĩ chỉ định khi thật sự cần cho chẩn đoán, không chụp thường quy. Nếu bạn còn băn khoăn, hãy hỏi thẳng bác sĩ vì sao lần này cần chụp.
Cần bác sĩ tư vấn cụ thể?
Bài viết mang tính tham khảo chung. Tình trạng răng miệng mỗi người mỗi khác — hãy đặt lịch để bác sĩ thăm khám trực tiếp.
