Răng vĩnh viễn của trẻ mọc lệch có tự chỉnh lại không?

Trường hợp nào tự chỉnh lại, trường hợp nào không

Câu trả lời phụ thuộc vào nguyên nhân, và có thể chia thành hai nhóm rõ ràng.

Nhóm tự cải thiện là những lệch lạc mang tính sinh lý của giai đoạn răng hỗn hợp, tức khoảng 6 tới 12 tuổi. Trong giai đoạn này, răng vĩnh viễn thay thế răng sữa nhưng kích thước lớn hơn đáng kể, trong khi cung răng chưa nở rộng kịp. Kết quả là răng cửa mọc lên chen chúc, xoay nhẹ, hoặc có khe hở giữa hai răng cửa. Khi các răng nanh và răng hàm nhỏ tiếp tục mọc, cung răng nở ra và phần lớn những lệch lạc kiểu này tự bớt đi.

Nhóm không tự chỉnh là những lệch lạc có nguyên nhân cơ học hoặc chức năng. Nếu cung hàm thực sự hẹp so với tổng kích thước răng, không có phép màu nào tạo thêm chỗ. Nếu một răng sữa mất quá sớm khiến các răng bên cạnh trôi vào chiếm chỗ, khoảng trống cho răng vĩnh viễn bên dưới đã bị lấy mất. Nếu trẻ còn thói quen đẩy lưỡi hay thở miệng, lực đó vẫn tác động lên răng mỗi ngày.

Vấn đề là hai nhóm này nhìn bằng mắt thường rất giống nhau ở tuổi 7 tới 8. Phân biệt được hay không phụ thuộc vào việc đo tổng chiều rộng các răng, đo chiều dài cung răng và chụp phim để xem mầm răng chưa mọc nằm ở đâu. Đó là lý do bác sĩ luôn yêu cầu chụp phim thay vì kết luận bằng quan sát.

Sáu nguyên nhân khiến răng vĩnh viễn mọc lệch

Thiếu chỗ trên cung hàm là nguyên nhân phổ biến nhất. Kích thước răng do di truyền, kích thước xương hàm cũng vậy, và hai thứ này không phải lúc nào cũng khớp nhau. Trẻ thừa hưởng răng to của bố cùng hàm nhỏ của mẹ sẽ thiếu chỗ.

Mất răng sữa quá sớm, thường do sâu răng không được điều trị. Răng sữa ngoài chức năng nhai còn giữ chỗ cho răng vĩnh viễn bên dưới. Khi nó mất sớm, các răng lân cận nghiêng vào lấp khoảng trống, và răng vĩnh viễn sau đó phải mọc chệch ra ngoài hoặc kẹt lại không mọc được.

Răng sữa rụng quá muộn cũng gây lệch. Chân răng sữa không tiêu hết chặn đường, buộc răng vĩnh viễn mọc lệch ra phía trong hoặc phía ngoài, hay gặp nhất ở răng cửa hàm dưới.

Thói quen xấu kéo dài: mút ngón tay, đẩy lưỡi khi nuốt, cắn môi dưới, thở miệng do viêm mũi hay VA quá phát. Mỗi lần lưỡi đẩy chỉ tạo lực nhỏ, nhưng lặp lại hàng nghìn lần mỗi ngày trong nhiều năm thì đủ để di chuyển răng.

Răng thừa hoặc thiếu răng bẩm sinh. Một mầm răng thừa nằm giữa hai răng cửa sẽ chặn đường mọc, thường phải phẫu thuật lấy bỏ.

Chấn thương vùng hàm mặt khi trẻ ngã, làm lệch mầm răng vĩnh viễn còn nằm trong xương.

Sâu răng sữa là nguyên nhân bị xem nhẹ nhất

Nhiều phụ huynh nghĩ răng sữa dù sao cũng rụng nên sâu cũng không sao. Đây là quan niệm gây thiệt hại lớn nhất trong nha khoa trẻ em, và nó liên quan trực tiếp tới chuyện răng vĩnh viễn mọc lệch.

Răng sữa giữ chỗ. Một răng hàm sữa mất ở tuổi 6, trong khi răng vĩnh viễn thay thế nó chỉ mọc lúc 10 tới 12 tuổi, để lại bốn tới sáu năm cho các răng bên cạnh trôi vào. Khi răng vĩnh viễn tới lượt mọc, chỗ đã hết. Nó hoặc mọc chệch ra ngoài cung răng, hoặc kẹt ngầm trong xương.

Sâu răng sữa còn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới mầm răng vĩnh viễn nằm ngay bên dưới. Khi tủy răng sữa nhiễm trùng và lan xuống vùng chóp, ổ viêm có thể làm men của răng vĩnh viễn phát triển bất thường, để lại đốm trắng đục hoặc vùng men khiếm khuyết trên chiếc răng mới mọc.

Điều trị răng sữa không đắt so với hậu quả. Trám Composite hoặc Fuji 150.000đ mỗi răng. Điều trị tủy răng hàm sữa 1.000.000đ, răng cửa sữa 500.000đ. Bôi Fluor dự phòng 500.000đ. Nếu buộc phải nhổ, chi phí là 50.000đ khi bôi tê và 100.000đ khi tiêm tê, nhưng cái mất thật sự là khoảng trống trên cung hàm.

Hình dưới là hình ảnh mẹ đưa bé đi khám răng định kỳ tại phòng khám, thói quen giúp phát hiện sâu răng sữa từ khi chưa gây hậu quả.

Mốc thời gian: khi nào đưa trẻ đi khám

Có bốn mốc đáng nhớ, và biết chúng giúp phụ huynh không phải đoán.

Khoảng 1 tuổi hoặc khi mọc chiếc răng đầu tiên: buổi khám làm quen, bác sĩ hướng dẫn cách vệ sinh và đánh giá nguy cơ sâu răng.

Tuổi 7: mốc khám chỉnh nha đầu tiên. Lúc này bốn răng cửa vĩnh viễn và bốn răng hàm lớn thứ nhất đã mọc, đủ để đánh giá tương quan hai hàm, chiều rộng cung răng và hướng phát triển xương. Phần lớn trẻ chỉ cần theo dõi tiếp.

Tuổi 9 tới 11: giai đoạn răng nanh vĩnh viễn chuẩn bị mọc. Đây là lúc phát hiện răng nanh mọc ngầm hoặc lệch hướng, vấn đề mà can thiệp sớm bằng cách nhổ răng nanh sữa đúng thời điểm có thể giải quyết được.

Tuổi 11 tới 13: đã thay đủ răng, là thời điểm chuẩn cho chỉnh nha toàn diện nếu cần.

Ngoài ra, có ba dấu hiệu nên đưa trẻ đi khám ngay bất kể tuổi nào: răng vĩnh viễn mọc lên trong khi răng sữa tương ứng chưa rụng, trẻ khép miệng phải trượt hàm sang một bên, và răng cửa hàm dưới trùm ra ngoài răng cửa hàm trên.

Tình huống	Có tự chỉnh lại không	Việc nên làm
Răng cửa chen chúc nhẹ tuổi 7–8	Thường có	Theo dõi mỗi 6–12 tháng
Khe hở hai răng cửa trên	Thường có, khi răng nanh mọc	Theo dõi tới khi mọc răng nanh
Răng cửa dưới xoay nhẹ	Có thể tự bớt một phần	Theo dõi, chụp phim đánh giá chỗ
Mất răng sữa sớm do sâu	Không	Khám sớm, cân nhắc giữ chỗ
Răng sữa chưa rụng, răng vĩnh viễn đã mọc	Không	Khám ngay, thường cần nhổ răng sữa
Cung hàm hẹp, cắn chéo	Không	Hàm nong chậm 3.000.000đ hoặc RPE 4.000.000đ
Đẩy lưỡi, mút tay, thở miệng	Không, còn nặng thêm	Hàm Trainer thiết kế 7.000.000đ
Cắn ngược do hàm trên kém phát triển	Không	Facemask 10.000.000đ, làm sớm 7–10 tuổi

Chờ đợi có rủi ro gì không

Câu hỏi ngược lại đáng đặt ra: nếu chưa chắc răng có tự chỉnh hay không, chờ thêm một hai năm có hại gì?

Với nhóm lệch sinh lý, chờ hoàn toàn không hại, thậm chí là lựa chọn đúng. Can thiệp vào một tình trạng đang tự điều chỉnh chỉ tốn tiền và đôi khi tạo ra vấn đề mới.

Với nhóm có nguyên nhân xương hoặc chức năng, chờ đợi có cái giá cụ thể. Các khí cụ tác động lên xương hàm chỉ hiệu quả khi trẻ còn tăng trưởng. Facemask kéo hàm trên ra trước cho kết quả tốt nhất trong khoảng 7 tới 10 tuổi. Hàm nong nhanh RPE tách được đường khớp giữa vòm miệng khi khớp này chưa cốt hoá hoàn toàn. Qua tuổi dậy thì, cùng một vấn đề đó nhiều khi chỉ còn giải quyết được bằng phẫu thuật hàm.

Với thói quen đẩy lưỡi hay thở miệng, chờ đợi đồng nghĩa với việc lực gây lệch tiếp tục tác động mỗi ngày, làm tình trạng nặng dần.

Cách xử lý hợp lý không phải là can thiệp ngay cũng không phải là chờ mù quáng, mà là đi khám để biết mình thuộc nhóm nào. Buổi khám tại phòng khám bao gồm khám lâm sàng, chụp X-quang đánh giá mầm răng ngầm, và với ca phức tạp thì chụp CBCT 3D Cone Beam. Máy quét dấu kỹ thuật số iTero thay cho khay lấy dấu thạch cao, dễ chịu hơn nhiều với trẻ nhỏ. Nhờ vậy phần lớn các bé rời phòng khám trong tâm trạng thoải mái như trong hình dưới, và lần sau không sợ đi khám răng nữa.

Chi phí và cách đồng hành cùng con qua nhiều năm

Chỉnh nha ở trẻ là một lộ trình dài, nên hiểu trước cấu trúc chi phí giúp gia đình chủ động thay vì bị động từng đợt.

Giai đoạn dự phòng và theo dõi gần như không tốn kém: khám và tư vấn miễn phí, bôi Fluor dự phòng 500.000đ, trám răng sữa 150.000đ mỗi răng. Giai đoạn can thiệp bằng khí cụ tháo lắp có chi phí trung bình: hàm nong chậm 3.000.000đ, hàm nong nhanh RPE 4.000.000đ, hàm Trainer thiết kế 7.000.000đ, Twinblock 8.000.000đ, Headgear 8.000.000đ, Facemask 10.000.000đ.

Giai đoạn chỉnh nha toàn diện là khoản lớn nhất: mắc cài kim loại thường 25 tới 35 triệu đồng, mắc cài kim loại tự khoá 30 tới 40 triệu đồng, mắc cài sứ thường 40 tới 45 triệu đồng, sứ tự khoá 45 tới 55 triệu đồng. Sau khi tháo mắc cài, hàm duy trì 2.000.000đ mỗi năm là khoản không nên bỏ qua vì răng có xu hướng chạy về vị trí cũ.

Phòng khám hỗ trợ trả góp 0% lãi suất cho niềng răng, giúp chia nhỏ khoản chi lớn theo tháng. Xem thêm ở trang nha khoa trẻ em, niềng răng và bảng giá.

Gia đình ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân hoặc các khu vực khác của Hoàng Mai, Hà Nội có thể đưa con tới khám tại Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Hotline 0354 655 688.