Sâu răng do bú bình: nhận biết sớm và cách phòng tránh

Dấu hiệu sớm nhất là vệt trắng đục, không phải lỗ đen

Nhiều phụ huynh chỉ phát hiện khi răng con đã sún hoặc đen, nhưng tổn thương thật ra đã bắt đầu từ nhiều tháng trước đó dưới dạng một vệt trắng đục chạy dọc sát viền lợi ở mặt ngoài răng cửa hàm trên. Vệt này khác với men răng bình thường ở chỗ nó đục như phấn, không bóng, và không mất đi sau khi lau sạch răng.

Đây là giai đoạn men răng bị mất khoáng nhưng chưa vỡ bề mặt. Điều quan trọng cần biết: ở giai đoạn này tổn thương còn có thể chặn lại và tái khoáng hoá được, không cần khoan trám. Bôi Fluor tại phòng khám giá 500.000đ kết hợp thay đổi thói quen bú đêm thường đủ để ngăn nó tiến triển.

Nếu bỏ qua, vệt trắng chuyển sang màu vàng rồi nâu, bề mặt men bắt đầu mềm và bong ra. Từ lúc này răng vỡ rất nhanh, có khi chỉ vài tháng là mất gần hết thân răng cửa, chỉ còn chân răng nhô lên khỏi lợi. Tốc độ tiến triển ở răng sữa nhanh hơn răng vĩnh viễn nhiều, vì lớp men và ngà răng sữa mỏng hơn, khoảng cách từ bề mặt tới buồng tuỷ ngắn hơn.

Hãy tập thói quen vén môi trên của con lên và nhìn kỹ mặt ngoài bốn răng cửa mỗi tuần một lần dưới ánh sáng tốt. Đó là chỗ tổn thương xuất hiện đầu tiên và cũng là chỗ dễ bỏ sót nhất vì bị môi che.

Vì sao răng cửa hàm trên hỏng trước còn răng dưới thì không

Câu hỏi này nghe lạ nhưng câu trả lời giải thích toàn bộ cơ chế của bệnh. Khi trẻ ngậm bình sữa và thiếp đi, lưỡi che phủ nhóm răng cửa hàm dưới, đồng thời vùng sàn miệng dưới lưỡi có tuyến nước bọt lớn đổ vào, nên răng dưới được nước bọt rửa trôi liên tục. Nhóm răng cửa hàm trên thì nằm ngay dưới dòng sữa chảy ra từ núm bình, không được lưỡi che, không được nước bọt rửa.

Thêm vào đó, khi ngủ, lượng nước bọt tiết ra giảm mạnh và động tác nuốt gần như dừng lại. Sữa đọng lại quanh cổ răng hàng giờ liền. Vi khuẩn trong miệng lên men đường lactose trong sữa thành acid, và acid này bào mòn men răng suốt đêm mà không có gì trung hoà. Một đêm như vậy lặp lại hàng trăm lần trong một hai năm là đủ để phá huỷ men răng.

Cần nói rõ: sữa mẹ hay sữa công thức đều có đường, nước hoa quả và nước có đường còn tệ hơn. Vấn đề không nằm ở loại sữa mà nằm ở việc để sữa tiếp xúc với răng suốt đêm. Trẻ bú mẹ nằm ngủ suốt đêm cũng gặp tình trạng tương tự, chỉ là ít gặp hơn vì tư thế bú và nhịp nuốt khác.

Đây cũng là lý do vì sao pha loãng sữa hay đổi sang sữa ít đường không giải quyết được vấn đề. Thứ cần thay đổi là thời điểm và cách bú, không phải thành phần trong bình.

Khám và chẩn đoán ở trẻ nhỏ diễn ra thế nào

Một buổi khám cho trẻ nghi sâu răng bú bình gồm quan sát trực tiếp bằng camera nội soi trong miệng, đánh giá độ sâu tổn thương, và chụp phim nếu cần xác định tổn thương đã tới tuỷ hay chưa. Hình ảnh hiển thị ngay trên màn hình để phụ huynh nhìn thấy đúng chỗ răng con đang hỏng, thay vì chỉ nghe bác sĩ mô tả.

Dưới đây là phần mềm chẩn đoán hình ảnh mà bác sĩ dùng để phân tích và lưu lại tình trạng từng răng qua các lần tái khám.

Việc lưu hình theo thời gian quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Với các tổn thương ở giai đoạn vệt trắng, cách theo dõi hiệu quả nhất là so sánh hình ảnh giữa các lần khám cách nhau ba tháng để biết tổn thương đang dừng lại hay đang lan rộng. Nếu dừng, tiếp tục bôi Fluor và giữ thói quen mới. Nếu lan, cần can thiệp phục hồi.

Một điểm phụ huynh hay hỏi: trẻ hai tuổi có ngồi yên để khám được không. Đa số ngồi được cho một buổi khám ngắn nếu không bị ép và nếu buổi đầu chỉ là làm quen chứ không làm gì đau. Vì vậy nên đưa con đi khám lần đầu sớm, khi chưa có vấn đề gì, để lần sau con không sợ.

Điều trị theo từng giai đoạn và chi phí tương ứng

Bảng dưới đây là các mức chi phí đang áp dụng tại Nha khoa Hiếu Minh cho các can thiệp thường gặp ở nhóm sâu răng bú bình.

Giai đoạn tổn thương	Xử lý	Chi phí
Vệt trắng đục, chưa vỡ men	Bôi Fluor dự phòng, đổi thói quen bú	500.000đ
Đã vỡ men, lỗ sâu nhỏ, chưa tới tuỷ	Trám Composite hoặc Fuji	150.000đ mỗi răng
Sâu rộng, cần lớp lót bảo vệ	Trám Sandwich	250.000đ mỗi răng
Sâu tới tuỷ răng cửa sữa	Điều trị tuỷ răng cửa trẻ em	500.000đ
Sâu tới tuỷ răng hàm sữa	Điều trị tuỷ răng hàm trẻ em	1.000.000đ
Răng vỡ nát không giữ được	Nhổ răng sữa, bôi tê	50.000đ
Răng vỡ nát, cần tiêm tê	Nhổ răng sữa, tiêm tê	100.000đ

Đọc bảng theo chiều từ trên xuống sẽ thấy rõ điều đáng nói nhất: chi phí chặn bệnh ở giai đoạn sớm thấp hơn nhiều lần so với chi phí sửa chữa khi đã muộn, chưa kể phần khó chịu mà đứa trẻ phải chịu. Xem thêm các mức giá khác tại bảng giá và dịch vụ trám răng.

Về việc có nên nhổ răng sữa hỏng hay không, câu trả lời không phải lúc nào cũng là nhổ. Răng sữa giữ chỗ cho răng vĩnh viễn mọc lên đúng vị trí. Mất răng cửa sữa quá sớm ảnh hưởng đến phát âm và thẩm mỹ, mất răng hàm sữa sớm có thể khiến các răng bên cạnh xô vào chiếm chỗ, dẫn đến thiếu chỗ cho răng vĩnh viễn sau này và phải chỉnh nha. Bác sĩ luôn ưu tiên giữ răng nếu còn giữ được.

Thay đổi thói quen: những gì thật sự có tác dụng

Biện pháp hiệu quả nhất và cũng khó thực hiện nhất là bỏ bình sữa khi ngủ. Không phải giảm lượng, không phải pha loãng, mà là không để trẻ thiếp đi với sữa trong miệng. Cách chuyển đổi thường dùng là thay dần sữa trong bình đêm bằng nước lọc trong khoảng một đến hai tuần, mỗi ngày pha loãng thêm một chút cho đến khi chỉ còn nước.

Song song với đó là bốn việc cụ thể. Một, lau răng cho con bằng gạc ẩm sau cữ bú cuối ngày, ngay cả khi con mới có vài chiếc răng. Hai, khi con đã có nhiều răng, chải bằng bàn chải lông mềm với lượng kem chứa fluor bằng hạt gạo cho trẻ dưới ba tuổi, bằng hạt đậu cho trẻ lớn hơn. Ba, tập cho con uống bằng cốc từ khoảng một tuổi thay vì kéo dài giai đoạn bú bình. Bốn, không nhúng núm bình vào mật ong hay đường để dỗ con.

Về khám định kỳ, mốc hợp lý cho lần khám đầu tiên là khi con mọc chiếc răng đầu tiên hoặc chậm nhất là lúc tròn một tuổi, sau đó sáu tháng một lần. Nhiều phụ huynh ở Hà Nội chờ đến khi con năm sáu tuổi mới đưa đi khám lần đầu, thời điểm đó tổn thương đã ở giai đoạn phải can thiệp.

Nha khoa Hiếu Minh có phòng điều trị riêng biệt, giúp trẻ bớt căng thẳng vì không nhìn thấy và nghe thấy những gì đang diễn ra ở ghế bên cạnh.

Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho các gia đình ở Linh Đàm, Định Công, Thanh Xuân và Giáp Bát. Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách mảng nha khoa trẻ em cùng đội ngũ phụ tá được đào tạo chuyên ngành Răng Hàm Mặt tại Đại học Y Hà Nội. Thăm khám và tư vấn miễn phí, đặt lịch qua hotline 0354 655 688. Xem chi tiết tại trang nha khoa trẻ em.