Sún răng ở trẻ: nguyên nhân và cách phòng từ sớm

Sún răng ở trẻ là gì và khác gì sâu răng thông thường?

Sún răng là cách gọi dân gian của sâu răng sớm ở trẻ nhỏ, đặc trưng bởi men răng bị phá huỷ trên diện rộng, mòn dần thành từng mảng thay vì tạo lỗ sâu khu trú như ở người lớn. Răng sún thường có màu nâu đen hoặc vàng sẫm, bề mặt nhẵn lì, thân răng ngắn dần và ít khi gây đau ở giai đoạn đầu.

Khác biệt lớn nhất so với sâu răng ở người lớn nằm ở tốc độ. Men răng sữa mỏng hơn men răng vĩnh viễn khoảng một nửa, độ khoáng hoá thấp hơn, buồng tuỷ lại rộng và nằm gần bề mặt hơn. Hệ quả là tổn thương lan nhanh, có ca chỉ vài tháng đã từ đốm trắng đục thành mảng mòn lớn, và tuỷ bị viêm sớm hơn nhiều so với dự đoán của cha mẹ.

Vị trí khởi phát điển hình là mặt trong và cổ của bốn răng cửa hàm trên. Đây là vùng nước bọt ít lưu thông nhất và cũng là nơi sữa đọng lại lâu nhất khi trẻ bú nằm. Sau đó tổn thương lan sang răng hàm sữa.

Một hiểu lầm phổ biến cần nói thẳng: nhiều cha mẹ cho rằng răng sữa dù sao cũng thay nên hỏng cũng không sao. Điều này sai ở ba điểm. Răng hàm sữa cuối cùng tồn tại tới khoảng 11 đến 12 tuổi, tức còn gần một thập kỷ sử dụng. Mất răng sữa sớm khiến các răng bên cạnh nghiêng vào chỗ trống, làm răng vĩnh viễn sau này thiếu chỗ mọc. Và ổ nhiễm trùng ở chân răng sữa có thể ảnh hưởng tới mầm răng vĩnh viễn đang nằm ngay bên dưới.

Vì sao trẻ bị sún răng: những nguyên nhân thật sự

Nguyên nhân số một là bú bình hoặc bú mẹ ban đêm kéo dài sau khi trẻ đã mọc răng, đặc biệt khi trẻ ngủ thiếp đi với sữa còn trong miệng. Ban đêm lượng nước bọt tiết ra giảm mạnh, khả năng trung hoà axit và rửa trôi đường gần như không còn. Đường trong sữa nằm lại trên men răng suốt nhiều giờ, vi khuẩn lên men tạo axit liên tục.

Nguyên nhân số hai là thói quen ăn vặt rải rác cả ngày. Điều quan trọng không phải tổng lượng đường mà là số lần răng tiếp xúc với đường. Mỗi lần ăn ngọt, độ pH trong miệng giảm xuống mức làm mất khoáng men răng trong khoảng 20 đến 40 phút. Một đứa trẻ ăn bánh sáu lần rải rác trong ngày chịu tổn hại nhiều hơn hẳn đứa trẻ ăn cùng lượng bánh đó trong một lần.

Nguyên nhân số ba là vệ sinh răng chưa đủ hoặc bắt đầu quá muộn. Nhiều gia đình chỉ bắt đầu chải răng cho con khi bé đã ba tuổi và tự cầm được bàn chải, trong khi việc lau và chải nên bắt đầu từ khi chiếc răng đầu tiên nhú lên.

Nguyên nhân số bốn là các yếu tố nền: men răng thiểu sản do trẻ sinh non hoặc mẹ ốm trong thai kỳ, trẻ thở miệng khiến khoang miệng khô, và trẻ dùng siro thuốc có đường kéo dài. Nhóm này cần chăm sóc dày hơn bình thường chứ không phải chỉ nhắc nhở đánh răng.

Cần nói thêm: vi khuẩn gây sâu răng không tự nhiên có trong miệng trẻ sơ sinh mà lây từ người chăm sóc, qua việc dùng chung thìa, nếm thức ăn rồi đút cho trẻ, hay hôn miệng. Người lớn trong nhà có nhiều răng sâu chưa điều trị là một yếu tố nguy cơ thật sự với trẻ.

Khi răng sún đã ăn tới tuỷ thì xử lý ra sao?

Khi tổn thương chạm tới tuỷ, không còn cách nào khác ngoài điều trị tuỷ răng sữa hoặc nhổ, tuỳ mức độ và tuỳ thời điểm răng đó dự kiến thay. Trám đơn thuần trên một răng đã viêm tuỷ chỉ nhốt ổ nhiễm trùng lại và làm trẻ đau nặng hơn sau vài ngày.

Điều trị tuỷ răng sữa tại Nha khoa Hiếu Minh có giá 500.000đ với răng cửa và 1.000.000đ với răng hàm. Mục tiêu là giữ chiếc răng đó tới đúng tuổi thay, vì nó đang giữ chỗ cho răng vĩnh viễn bên dưới. Quy trình khác với điều trị tuỷ ở người lớn: ống tuỷ răng sữa được làm sạch và trám bằng vật liệu có thể tiêu cùng chân răng khi tới lúc thay.

Điều nhiều cha mẹ lo nhất là con có hợp tác không. Thực tế phụ thuộc rất nhiều vào cách buổi hẹn được tổ chức: chia nhỏ thành nhiều buổi ngắn, cho trẻ làm quen với ghế và dụng cụ trước, gây tê đủ và giải thích bằng ngôn ngữ trẻ hiểu được. Không phải bé nào cũng hợp tác ngay lần đầu, và điều đó bình thường.

Nếu răng đã vỡ nát tới mức không giữ được, phương án là nhổ. Nhổ răng sữa bôi tê có giá 50.000đ và tiêm tê 100.000đ. Trường hợp nhổ sớm hơn nhiều so với tuổi thay, bác sĩ sẽ bàn về việc giữ chỗ để răng bên cạnh không nghiêng vào khoảng trống.

Xem thêm ở trang nha khoa trẻ em và điều trị tuỷ.

Lần khám răng đầu tiên nên diễn ra khi nào?

Nên đưa trẻ đi khám răng lần đầu trong vòng sáu tháng kể từ khi chiếc răng đầu tiên mọc, hoặc chậm nhất là khi trẻ tròn một tuổi. Đây là mốc được nhiều hiệp hội nha khoa trẻ em khuyến nghị, và nó sớm hơn nhiều so với thói quen phổ biến ở Việt Nam là chỉ đưa con đi khi đã đau.

Buổi khám đầu tiên không nhằm điều trị gì. Bác sĩ kiểm tra tình trạng răng và lợi, đánh giá nguy cơ sâu răng dựa trên thói quen ăn uống cùng cách vệ sinh hiện tại, hướng dẫn cha mẹ chải răng đúng cách, và quan trọng không kém là để trẻ làm quen với môi trường phòng khám khi chưa có gì đau đớn.

Điểm này có giá trị thực tế lớn. Một đứa trẻ lần đầu bước vào phòng nha khi đang đau nhức sẽ ghi nhớ trải nghiệm đó và sợ nha sĩ nhiều năm sau. Một đứa trẻ được đưa đi khám khi chưa có vấn đề gì thường coi đó là chuyện bình thường.

Nhiều bác sĩ dùng camera nội soi trong miệng để cho trẻ tự nhìn thấy răng của mình trên màn hình, kể cả chỗ đang bị sâu. Cách này biến buổi khám thành thứ trẻ tò mò thay vì sợ hãi, và cũng giúp trẻ hiểu vì sao phải đánh răng.

Sau lần đầu, chu kỳ tái khám thường là 6 tháng một lần với trẻ nguy cơ thấp, và 3 tháng với trẻ đã có sún răng hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ.

Phòng sún răng theo từng độ tuổi

Cách phòng thay đổi theo tuổi, và làm đúng ở giai đoạn sớm rẻ hơn rất nhiều so với xử lý hậu quả sau này.

Độ tuổi	Việc cần làm	Ghi chú
Trước khi mọc răng	Lau lợi bằng gạc mềm sau bú	Tạo thói quen sớm cho cả mẹ và bé
6 tháng đến 1 tuổi	Chải răng bằng bàn chải lông mềm ngày 2 lần	Khám răng lần đầu trước 1 tuổi
1 đến 3 tuổi	Bỏ bú bình ban đêm, cai ti giả dần	Giai đoạn nguy cơ sún răng cao nhất
3 đến 6 tuổi	Cha mẹ chải lại sau khi con tự chải	Trẻ chưa đủ khéo tay để chải sạch một mình
Từ 6 tuổi	Chú ý răng hàm số 6 vĩnh viễn vừa mọc	Răng này không thay, cần bảo vệ ngay

Hai biện pháp dự phòng tại phòng khám đáng cân nhắc. Bôi Fluor dự phòng có giá 500.000đ, giúp tăng khả năng chống axit của men răng, thường lặp lại theo chu kỳ 3 đến 6 tháng tuỳ mức nguy cơ. Với các đốm trắng đục mới xuất hiện, đây là biện pháp có thể đảo ngược tổn thương khi chưa thành lỗ.

Trám răng bằng Composite hoặc Fuji có giá 150.000đ, dùng khi đã có lỗ sâu nhỏ. Trám sớm ở giai đoạn này vừa rẻ vừa nhanh, trẻ ít khó chịu, và tránh được việc phải điều trị tuỷ về sau với chi phí gấp nhiều lần.

Về chế độ ăn, nguyên tắc thực tế nhất là gom đồ ngọt vào bữa chính thay vì rải rác cả ngày, và cho trẻ uống nước lọc sau khi ăn ngọt. Không cần cấm tuyệt đối bánh kẹo, vì điều đó khó duy trì và thường phản tác dụng.

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay

Có sáu dấu hiệu không nên chờ đợi. Thứ nhất là đốm trắng đục ở cổ răng cửa hàm trên, thường thấy rõ nhất khi lau khô răng. Đây là giai đoạn mất khoáng sớm, còn đảo ngược được bằng Fluor, và là thời điểm can thiệp rẻ nhất trong toàn bộ quá trình.

Thứ hai là răng đổi màu nâu hoặc đen, dù trẻ không kêu đau. Sún răng ở giai đoạn đầu gần như không đau, nên chờ tới khi con kêu là đã muộn.

Thứ ba là trẻ kêu ê buốt khi uống nước lạnh hoặc ăn ngọt. Thứ tư là trẻ nhai một bên, bỏ nhai bên còn lại, hoặc ăn chậm hẳn so với bình thường.

Thứ năm là sưng lợi vùng chân răng, có mụn mủ nhỏ, hoặc má sưng. Đây là dấu hiệu nhiễm trùng đã lan ra ngoài chân răng và cần xử lý sớm.

Thứ sáu là trẻ quấy khóc về đêm không rõ lý do sau vài ngày, đặc biệt ở trẻ chưa diễn đạt được cảm giác đau bằng lời.

Nếu bạn đang ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Giáp Bát hoặc các khu vực lân cận thuộc Hoàng Mai, Hà Nội, Nha khoa Hiếu Minh nhận khám và tư vấn miễn phí cho trẻ. Địa chỉ: Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Hotline 0354 655 688, mở cửa 8:30 đến 19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30 đến 18:00 Chủ nhật.

Tra cứu bảng giá hoặc liên hệ để đặt lịch cho bé vào khung giờ ít đông.