Thắng môi bám thấp gây khe thưa răng cửa ở trẻ: khi nào cần can thiệp, khi nào chờ

Thắng môi là gì và vì sao nó liên quan tới khe thưa

Thắng môi trên là dải mô mềm nối mặt trong môi trên với phần lợi phía trước hàm trên. Bạn có thể thấy nó bằng cách kéo nhẹ môi trên của trẻ lên. Ở trẻ nhỏ, dải này thường bám thấp, đôi khi bám xuống tận sát giữa hai răng cửa hoặc luồn qua kẽ răng ra tới mặt trong.

Khi bám quá thấp, dải mô này nằm chen vào giữa hai răng cửa và có thể cản việc hai răng khép sát vào nhau. Đó là cơ chế được nói đến nhiều nhất, và nó có thật. Nhưng nó không phải nguyên nhân duy nhất, thậm chí không phải nguyên nhân phổ biến nhất, của khe thưa răng cửa ở trẻ.

Điều cần biết trước tiên: khe thưa giữa hai răng cửa trên ở trẻ từ sáu đến chín tuổi là hiện tượng bình thường trong giai đoạn bộ răng hỗn hợp. Răng cửa vĩnh viễn mọc lên trước, chưa có răng bên cạnh đẩy vào, nên chúng có xu hướng hơi doãng ra hai bên. Khi răng cửa bên rồi răng nanh vĩnh viễn mọc, lực từ hai phía đẩy các răng cửa khép lại. Nhiều phụ huynh đưa con đi khám vì lo lắng ở đúng giai đoạn này, và câu trả lời hợp lý thường là theo dõi thêm chứ không phải can thiệp ngay.

Thắng môi ở trẻ cũng thay đổi theo tuổi. Khi xương hàm phát triển theo chiều cao, điểm bám của thắng môi có xu hướng dịch dần lên phía trên so với bờ lợi. Một thắng môi trông bám rất thấp ở trẻ bốn tuổi có thể không còn là vấn đề ở trẻ mười tuổi.

Khi nào khe thưa không phải do thắng môi

Đây là mục quan trọng nhất, vì cắt thắng môi khi nguyên nhân nằm ở chỗ khác thì khe thưa vẫn còn nguyên sau thủ thuật.

Nguyên nhân đầu tiên cần loại trừ là răng thừa ngầm nằm giữa hai răng cửa. Đây là loại răng dư khá thường gặp ở vùng này, nằm ngầm trong xương và đẩy hai răng cửa tách ra. Không nhìn thấy được bằng mắt, chỉ phát hiện trên phim chụp. Nếu bỏ sót, mọi can thiệp khác đều vô ích và răng thừa còn có thể làm răng cửa vĩnh viễn mọc lệch hoặc không mọc được.

Nguyên nhân thứ hai là thiếu răng bẩm sinh, thường là thiếu răng cửa bên. Khi thiếu răng bên cạnh, khoảng trống được phân bố lại và khe giữa mở rộng.

Nguyên nhân thứ ba là bất tương xứng giữa kích thước răng và kích thước cung hàm — răng nhỏ hơn so với cung hàm rộng thì các răng thưa đều chứ không chỉ thưa ở giữa.

Nguyên nhân thứ tư là thói quen: đẩy lưỡi khi nuốt, mút ngón tay kéo dài, thở miệng do amidan hoặc VA quá phát. Những thói quen này tạo lực liên tục lên răng cửa, và nếu không xử lý thì khe thưa tái phát dù đã đóng bằng bất cứ cách nào.

Vì vậy buổi khám cho trẻ bị thưa răng cửa phải bao gồm chụp phim, không chỉ nhìn bằng mắt. Nhân tiện, buổi khám cũng là dịp phát hiện các vấn đề khác ở răng sữa mà phụ huynh chưa để ý, chẳng hạn sâu răng sữa đã vào tuỷ cần điều trị trước khi tính đến chuyện thẩm mỹ.

Khi nào thật sự cần cắt thắng môi

Chỉ định cắt thắng môi ở trẻ hẹp hơn nhiều so với những gì thường được nói. Các tình huống hợp lý gồm:

Thắng môi bám thấp kèm khe thưa còn tồn tại sau khi răng nanh vĩnh viễn đã mọc đầy đủ. Đây là mốc quan trọng — chờ đến mốc này là để loại trừ khả năng khe tự khép. Cắt sớm khi răng nanh chưa mọc thường là can thiệp thừa.

Thắng môi dày, bám thấp gây co kéo lợi ở mặt ngoài răng cửa, làm tụt lợi hoặc gây viêm lợi tại chỗ do không chải sạch được. Đây là chỉ định về sức khoẻ mô nha chu, không phải thẩm mỹ, và có thể can thiệp sớm hơn.

Thắng môi cản trở việc vệ sinh vùng răng cửa, hoặc gây khó chịu khi trẻ ăn nói.

Trong kế hoạch chỉnh nha, khi bác sĩ đã đóng khe bằng khí cụ nhưng thắng môi dày là yếu tố khiến khe dễ mở lại.

Có một điểm về thứ tự cần nói rõ: trong đa số ca có kèm chỉnh nha, bác sĩ đóng khe bằng khí cụ trước rồi mới cắt thắng môi, chứ không làm ngược. Lý do là cắt trước để lại mô sẹo ở kẽ răng, và mô sẹo lại trở thành vật cản khiến việc khép khe khó hơn.

Còn với trẻ nhỏ chỉ có khe thưa đơn thuần, không viêm lợi, không tụt lợi, phim chụp không có răng thừa, thì phương án hợp lý là theo dõi định kỳ sáu tháng một lần. Nói thẳng: đây là tình huống mà không làm gì cả là quyết định đúng, và phụ huynh nên cảnh giác với lời khuyên can thiệp ngay khi trẻ mới bảy, tám tuổi.

Thủ thuật diễn ra thế nào và trẻ có đau không

Cắt thắng môi là tiểu phẫu nhỏ trong miệng, thời gian thực hiện ngắn. Trẻ được gây tê tại chỗ, phần lớn ca chỉ cần tê thấm. Tại phòng khám, bước gây tê được làm từ từ và có bôi tê bề mặt trước khi tiêm để trẻ không sợ mũi kim — đây là khâu quyết định trẻ hợp tác hay không trong toàn bộ buổi điều trị.

Sau khi tê đủ, bác sĩ giải phóng dải thắng môi khỏi vị trí bám thấp và khâu lại ở vị trí cao hơn. Có thể dùng dao mổ thông thường hoặc Laser Diode. Laser có ưu điểm ít chảy máu, ít phải khâu và trẻ thường ít khó chịu hơn sau thủ thuật, nhưng đó là khác biệt về mức độ chứ không phải một bên đau còn một bên không.

Sau thủ thuật, trẻ có thể ê và hơi sưng môi trên trong hai đến ba ngày. Ăn đồ mềm, mát, tránh đồ cay nóng và tránh để trẻ kéo môi lên soi gương liên tục vì làm căng vết khâu. Bác sĩ thường hướng dẫn phụ huynh một vài động tác kéo môi nhẹ nhàng sau khi vết thương bắt đầu lành, nhằm hạn chế mô sẹo co kéo trở lại — bước này hay bị bỏ qua và là lý do một số ca tái bám thấp.

Hình dưới là một buổi điều trị cho bé tại phòng khám, khâu giảm khó chịu được chú ý ngay từ đầu.

Chi phí liên quan và những gì phòng khám báo giá theo ca

Cần nói rõ để bạn không bị bất ngờ: cắt thắng môi không nằm trong bảng giá niêm yết của phòng khám, nên phòng khám báo giá theo từng ca sau khi khám và xem phim. Bài viết này không đưa con số ước lượng cho hạng mục đó, vì đưa số không có căn cứ là điều không nên làm với chi phí y tế.

Các hạng mục liên quan có giá cụ thể như sau, để bạn hình dung mặt bằng chi phí điều trị cho trẻ tại Nha khoa Hiếu Minh.

Hạng mục cho trẻ	Chi phí
Trám răng Composite hoặc Fuji	150.000đ
Bôi Fluor dự phòng	500.000đ
Nhổ răng sữa bôi tê	50.000đ
Nhổ răng sữa tiêm tê	100.000đ
Điều trị tuỷ răng cửa trẻ em	500.000đ
Điều trị tuỷ răng hàm trẻ em	1.000.000đ
Hàm nong chậm	3.000.000đ
Hàm nong nhanh RPE	4.000.000đ
Hàm Trainer thiết kế	7.000.000đ
Hàm duy trì	2.000.000đ/năm

Nếu về sau trẻ cần chỉnh nha để đóng khe và sắp răng, mắc cài kim loại thường có giá từ 25.000.000 đến 35.000.000đ tuỳ độ phức tạp, mắc cài kim loại tự khoá từ 30.000.000 đến 40.000.000đ. Phòng khám hỗ trợ trả góp 0% lãi suất cho niềng răng, chi tiết tại bảng giá và trang niềng răng.

Đưa trẻ đi khám khi nào

Mốc hợp lý để khám lần đầu về vấn đề này là khoảng bảy tuổi, khi các răng cửa vĩnh viễn đã mọc và bác sĩ đánh giá được tương quan hai hàm. Đến sớm không phải để can thiệp ngay, mà để chụp phim loại trừ răng thừa ngầm và thiếu răng bẩm sinh — hai thứ càng phát hiện sớm càng dễ xử lý.

Đưa trẻ đi khám sớm hơn nếu thấy: lợi mặt ngoài răng cửa bị co kéo hoặc tụt xuống, vùng đó chảy máu khi chải răng, trẻ than khó chịu khi ăn hoặc nói, hoặc khe thưa rộng lên rõ rệt trong vài tháng thay vì thu hẹp dần.

Cũng nên nói với bác sĩ nếu trẻ có thói quen mút ngón tay, đẩy lưỡi, hoặc hay há miệng khi ngủ và ngủ ngáy. Những dấu hiệu này quan trọng không kém tình trạng thắng môi, và bỏ qua chúng là lý do nhiều ca điều trị xong lại tái phát. Xem thêm ở trang nha khoa trẻ em.

Bác sĩ khám cho trẻ tại phòng khám gồm Bs. Lê Ngọc Ánh với chuyên môn chỉnh nha và nha khoa trẻ em, cùng Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu và Bs. Nguyễn Khánh Huyền. Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần Định Công, Linh Đàm và Thanh Xuân. Đặt lịch cho bé qua hotline 0354 655 688. Buổi khám và tư vấn không mất phí.