Trẻ bị hôi miệng do những nguyên nhân nào?

Hôi miệng ở trẻ: nguyên nhân nằm trong miệng nhiều hơn bạn nghĩ

Câu đầu tiên nhiều phụ huynh nói khi đưa con đến khám là nghi con nóng trong hoặc có vấn đề dạ dày. Thực tế lâm sàng cho thấy phần lớn ca hôi miệng ở trẻ có nguồn gốc ngay trong khoang miệng hoặc vùng mũi họng, còn nguyên nhân tiêu hóa rất hiếm và thường đi kèm những triệu chứng khác rõ rệt như nôn trớ, ợ chua thường xuyên, chậm tăng cân.

Cơ chế gây mùi thì giống nhau ở mọi nguyên nhân: vi khuẩn kỵ khí phân hủy protein từ mảnh thức ăn, tế bào chết và dịch nhầy, sinh ra các hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi. Nơi nào trong miệng có protein tồn đọng và thiếu oxy, nơi đó sinh mùi. Vì vậy việc cần làm không phải là uống thuốc mát gan mà là tìm ra chỗ tồn đọng đó.

Một điểm cần phân biệt là hơi thở buổi sáng. Gần như đứa trẻ nào ngủ dậy cũng có hơi thở nặng mùi, do ban đêm nước bọt tiết rất ít nên vi khuẩn phát triển mạnh. Mùi này biến mất sau khi chải răng và ăn sáng. Chỉ khi mùi kéo dài cả ngày, hoặc quay lại nhanh chỉ vài giờ sau khi chải răng, thì mới cần đi tìm nguyên nhân bệnh lý.

Nhóm nguyên nhân từ răng và lợi

Đây là nhóm thường gặp nhất và cũng dễ xử lý nhất. Đứng đầu danh sách là mảng bám trên lưng lưỡi. Bề mặt lưỡi có vô số nhú nhỏ tạo thành các khe giữ lại mảnh thức ăn và tế bào chết, tạo thành một lớp phủ trắng ngà. Trẻ hầu như không bao giờ được dạy chải lưỡi, nên đây là nguồn gây mùi bị bỏ sót nhiều nhất.

Thứ hai là sâu răng sữa. Lỗ sâu là hốc kín giữ thức ăn, đặc biệt các lỗ sâu ở mặt kẽ giữa hai răng hàm mà cha mẹ không nhìn thấy được khi vạch miệng ra xem. Trẻ có thể không kêu đau vì răng sữa có buồng tủy lớn và ngưỡng chịu đựng của trẻ khác người lớn. Nếu sâu đã tới tủy và có ổ mủ ở chân răng, mùi sẽ rất nặng và dai dẳng.

Thứ ba là viêm lợi do mảng bám ở viền lợi, thường gặp ở trẻ chải răng qua loa hoặc đang trong giai đoạn mọc răng vĩnh viễn khiến việc chải khó hơn. Thứ tư là răng sữa lung lay sắp rụng: vùng lợi quanh chân răng lung lay thường đọng thức ăn và hơi viêm. Thứ năm là khí cụ chỉnh nha hoặc hàm giữ khoảng, nếu không được tháo ra vệ sinh hằng ngày. Tham khảo thêm ở trang nha khoa trẻ em.

Nhóm nguyên nhân từ mũi họng

Khi đã loại trừ răng lợi mà mùi vẫn còn, hướng tiếp theo là vùng mũi họng. Viêm mũi xoang mạn tính khiến dịch nhầy chảy xuống thành sau họng liên tục, dịch này giàu protein và là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn kỵ khí. Trẻ bị viêm mũi xoang thường kèm nghẹt mũi, hắt hơi buổi sáng, ho về đêm.

Viêm amidan mạn tính với các hốc amidan chứa sỏi amidan là nguyên nhân khác. Sỏi amidan là những khối nhỏ màu trắng vàng gồm mảnh vụn thức ăn và vi khuẩn nén lại, mùi rất đặc trưng. Trẻ có amidan quá phát cũng hay ngủ ngáy và thở bằng miệng.

Thở bằng miệng là mắt xích quan trọng cần nhấn mạnh riêng. Khi trẻ ngạt mũi kéo dài hoặc có VA quá phát, trẻ chuyển sang thở miệng cả ngày lẫn đêm. Luồng không khí liên tục làm khô niêm mạc miệng, nước bọt bốc hơi, mất đi cơ chế rửa trôi tự nhiên, và vi khuẩn kỵ khí phát triển mạnh. Thở miệng lâu dài còn ảnh hưởng tới sự phát triển của xương hàm, gây hàm trên hẹp và răng chen chúc, đó là lý do bác sĩ chỉnh nha rất quan tâm tới dấu hiệu này. Trường hợp hiếm nhưng có thật ở trẻ nhỏ là dị vật trong mũi, khi đó mùi rất hôi và thường chỉ ở một bên mũi kèm chảy dịch.

Thói quen sinh hoạt và tình trạng khô miệng

Nước bọt là hàng phòng thủ tự nhiên chống hôi miệng: nó rửa trôi mảnh thức ăn, trung hòa axit và mang theo oxy ức chế vi khuẩn kỵ khí. Bất cứ điều gì làm giảm nước bọt đều gây mùi.

Trẻ uống ít nước trong ngày là tình huống phổ biến, nhất là trẻ đi học cả ngày và ngại xin phép uống nước. Trẻ bú bình hoặc uống sữa ngay trước khi ngủ mà không chải răng lại càng nặng, vì đường và protein trong sữa đọng lại suốt đêm khi nước bọt gần như ngừng tiết. Thói quen ăn vặt liên tục cũng khiến khoang miệng không bao giờ được nghỉ.

Một số thuốc trẻ đang dùng dài ngày, như thuốc kháng histamin điều trị dị ứng, có tác dụng phụ làm khô miệng. Không tự ý ngưng thuốc, nhưng nên báo cho bác sĩ biết để tính vào bức tranh chung. Thức ăn nặng mùi như hành tỏi chỉ gây mùi tạm thời trong vài giờ và không phải nguyên nhân thật sự cần lo.

Khoanh vùng nguyên nhân dựa trên dấu hiệu đi kèm

Bảng dưới giúp phụ huynh khoanh vùng trước khi đưa trẻ đi khám. Đây là hướng gợi ý, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Dấu hiệu đi kèm	Hướng nguyên nhân nhiều khả năng	Nơi xử lý
Lưng lưỡi có lớp phủ trắng ngà	Mảng bám lưỡi	Nha khoa
Có lỗ đen trên răng, trẻ nhai một bên	Sâu răng sữa	Nha khoa
Lợi đỏ, chảy máu khi chải răng	Viêm lợi	Nha khoa
Sưng lợi khu trú, có mụn mủ	Nhiễm trùng chân răng	Nha khoa, cần khám sớm
Nghẹt mũi, ho đêm, chảy mũi kéo dài	Viêm mũi xoang	Chuyên khoa tai mũi họng
Ngủ ngáy, há miệng khi ngủ	Thở miệng, VA hoặc amidan quá phát	Tai mũi họng và nha khoa
Hôi một bên mũi, chảy dịch một bên	Nghi dị vật mũi	Tai mũi họng, khám ngay
Nôn trớ, ợ chua, chậm tăng cân	Trào ngược dạ dày thực quản	Chuyên khoa nhi

Điểm đáng chú ý là bốn dòng đầu, chiếm phần lớn số ca thực tế, đều xử lý được ở phòng khám nha khoa với chi phí thấp.

Khám tìm nguyên nhân tại phòng khám

Buổi khám bắt đầu bằng hỏi bệnh: mùi xuất hiện từ khi nào, có liên tục không, trẻ ngủ có ngáy và há miệng không, chế độ ăn uống và thói quen chải răng ra sao. Những câu hỏi này thường khoanh được nửa vấn đề trước khi bác sĩ nhìn vào miệng trẻ.

Tiếp theo là khám trực tiếp: kiểm tra từng mặt răng gồm cả mặt kẽ, đánh giá tình trạng lợi, quan sát lưng lưỡi, kiểm tra amidan và niêm mạc họng. Camera nội soi trong miệng cho phép phóng to hình ảnh lên màn hình, và đây là công cụ hữu ích bất ngờ với trẻ: khi được nhìn thấy lỗ sâu của chính mình, trẻ hợp tác hơn hẳn so với khi chỉ nghe người lớn nhắc nhở. Cha mẹ cũng thấy rõ vì sao bác sĩ đề nghị làm gì thay vì phải tin suông.

Khi cần đánh giá răng ngầm, mầm răng vĩnh viễn hay ổ nhiễm trùng ở chân răng, bác sĩ chỉ định chụp phim. Thăm khám và tư vấn tại phòng khám là miễn phí.

Kế hoạch xử lý và cách phòng ngừa

Sau khi xác định nguyên nhân, kế hoạch được trình bày cụ thể cho phụ huynh: làm gì trước, làm gì sau, chi phí từng hạng mục và những gì gia đình phải làm ở nhà. Với sâu răng sữa, trám bằng composite hoặc Fuji có giá 150.000đ mỗi răng, xem thêm ở trang trám răng. Nếu sâu đã tới tủy, điều trị tủy răng cửa trẻ em là 500.000đ và răng hàm trẻ em là 1.000.000đ. Trường hợp răng sữa không giữ được, nhổ răng sữa bôi tê là 50.000đ và tiêm tê là 100.000đ. Bôi Fluor dự phòng 500.000đ giúp giảm nguy cơ sâu tái phát. Các mức giá đầy đủ ở bảng giá.

Nếu nghi nguyên nhân mũi họng, bác sĩ sẽ nói thẳng rằng phần đó nằm ngoài phạm vi nha khoa và hướng dẫn gia đình khám chuyên khoa tai mũi họng, thay vì cố xử lý bằng biện pháp răng miệng.

Về phòng ngừa tại nhà, năm việc tạo khác biệt lớn nhất. Chải răng hai lần mỗi ngày với kem có fluor đúng liều theo tuổi, cha mẹ chải lại giúp trẻ tới khoảng tám tuổi. Chải hoặc cạo nhẹ lưng lưỡi mỗi tối, đây là việc bị bỏ sót nhiều nhất. Dùng chỉ nha khoa có cán cho các kẽ răng hàm khi các răng đã mọc sát nhau. Không cho trẻ uống sữa hay ăn vặt sau khi đã chải răng buổi tối. Khuyến khích trẻ uống đủ nước trong ngày.

Khám răng định kỳ sáu tháng một lần giúp phát hiện sâu kẽ khi còn nhỏ, lúc chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với khi đã vào tủy. Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho các gia đình ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Giáp Bát. Đặt lịch cho bé qua hotline 0354 655 688.