Trẻ chảy máu chân răng có phải do thiếu vitamin không?

Vì sao lời giải thích thiếu vitamin thường sai

Suy nghĩ chảy máu chân răng bằng thiếu vitamin C bắt nguồn từ bệnh scorbut, một tình trạng thiếu vitamin C nặng và kéo dài từng gặp ở thủy thủ đi biển dài ngày không có rau quả tươi. Ở trẻ em Việt Nam ngày nay với chế độ ăn có rau, hoa quả, sữa, mức thiếu hụt tới ngưỡng gây chảy máu lợi là rất hiếm. Nếu con bạn ăn được cam, ổi, cà chua, rau xanh dù chỉ vài lần mỗi tuần thì gần như chắc chắn không phải nguyên nhân này.

Hơn nữa, scorbut không chỉ biểu hiện ở lợi. Nó đi kèm mệt mỏi kéo dài, đau khớp, dễ bầm tím trên da, vết thương lâu lành, chậm tăng cân. Một đứa trẻ chạy nhảy bình thường, ăn ngủ tốt, chỉ chảy máu khi chải răng thì bức tranh lâm sàng không khớp với thiếu vitamin.

Vấn đề thực tế của việc chẩn đoán sai là nó làm mất thời gian. Phụ huynh mua vitamin cho uống vài tuần, máu vẫn chảy, mua loại khác, rồi vài tháng trôi qua trong khi nguyên nhân thật là mảng bám vẫn tích tụ và viêm lợi nặng dần. Trong khi đó một lần lấy sạch mảng bám cộng hướng dẫn chải răng đúng có thể giải quyết phần lớn ca chỉ trong một đến hai tuần.

Nguyên nhân thật sự phổ biến nhất: viêm lợi do mảng bám

Mảng bám là màng vi khuẩn mềm hình thành liên tục trên bề mặt răng, đặc biệt ở viền lợi và kẽ răng. Khi không được làm sạch trong 24 đến 48 giờ, vi khuẩn trong mảng bám tiết ra chất gây viêm, mô lợi phản ứng bằng cách giãn mạch và sưng lên. Mạch máu giãn nằm sát bề mặt nên chỉ cần chạm bàn chải là chảy máu.

Điều nghịch lý mà nhiều phụ huynh mắc phải: thấy con chảy máu liền bảo con chải nhẹ đi hoặc tránh vùng đó. Kết quả là vùng ấy càng bẩn, viêm càng nặng, càng chảy máu nhiều hơn. Đúng ra phải làm sạch kỹ vùng viêm bằng bàn chải lông mềm, và trong khoảng một tuần khi mảng bám hết thì máu sẽ ngừng.

Trẻ em có mấy đặc điểm khiến mảng bám dễ tích tụ. Trẻ nhỏ chưa đủ khéo tay để chải sạch mặt trong và răng hàm trong cùng, thường chỉ chải qua mặt ngoài các răng cửa nơi nhìn thấy. Trẻ trong giai đoạn thay răng có các răng mọc lệch, chen chúc tạo thành hốc giữ thức ăn. Trẻ ăn nhiều đồ ngọt và uống sữa buổi tối rồi đi ngủ mà không chải răng là tình huống rất phổ biến.

Một nhóm riêng đáng chú ý là trẻ đang đeo khí cụ chỉnh nha hoặc mắc cài. Khí cụ tạo thêm hàng chục vị trí giữ mảng bám, và tỷ lệ viêm lợi ở nhóm này cao hơn hẳn nếu không được hướng dẫn vệ sinh kỹ.

Các nguyên nhân khác cần loại trừ

Nguyên nhân	Dấu hiệu đi kèm	Mức độ khẩn
Viêm lợi do mảng bám	Lợi đỏ sưng ở viền, có cao răng, hôi miệng nhẹ	Khám trong vài ngày
Trẻ đang mọc răng	Chảy máu khu trú quanh răng đang trồi lên	Theo dõi, khám nếu kéo dài
Chải răng quá mạnh	Lợi trầy xước, không sưng đỏ lan tỏa	Sửa cách chải
Viêm lợi do virus	Sốt, loét miệng, đau nhiều, bỏ ăn	Khám sớm
Rối loạn đông máu, bệnh máu	Bầm tím tự nhiên, chảy máu cam, xanh xao, mệt	Khám nhi khoa ngay
Thiếu vitamin C nặng	Đau khớp, chậm lớn, vết thương lâu lành	Hiếm gặp, cần xét nghiệm

Hàng cần lưu ý nhất là rối loạn đông máu và bệnh lý về máu. Đây là nhóm hiếm nhưng nghiêm trọng, và dấu hiệu nhận biết là chảy máu không chỉ ở lợi: trẻ dễ bầm tím khi va chạm nhẹ, chảy máu cam tái diễn, da xanh, mệt mỏi bất thường, hoặc chảy máu lợi tự nhiên khi không chải răng. Gặp tổ hợp dấu hiệu này thì cần đưa trẻ đi khám nhi khoa và làm xét nghiệm máu, không dừng ở nha khoa.

Một số thuốc cũng có thể gây phì đại lợi và chảy máu, chẳng hạn thuốc chống động kinh. Nếu trẻ đang dùng thuốc dài ngày, hãy nói với bác sĩ nha khoa.

Xử lý thế nào tại nhà và tại phòng khám

Ở nhà, việc quan trọng nhất là làm sạch đúng chỗ đang viêm chứ không phải tránh nó. Dùng bàn chải lông mềm đầu nhỏ dành cho trẻ, đặt nghiêng về phía viền lợi, rung nhẹ tại chỗ rồi hất xuôi. Chải đủ hai phút, hai lần mỗi ngày, và với trẻ dưới 8 tuổi thì cha mẹ nên chải lại hoặc kiểm tra sau khi con tự chải. Thêm chỉ nha khoa cho kẽ răng, nhất là khi các răng đã khít nhau.

Đừng dùng nước súc miệng chứa cồn cho trẻ, và cũng đừng tự mua kháng sinh. Viêm lợi do mảng bám không cần kháng sinh, nó cần làm sạch cơ học.

Tại phòng khám, bước đầu là khám xác định nguyên nhân. Camera nội soi trong miệng cho phép phóng to vùng lợi viêm lên màn hình để cả phụ huynh và trẻ cùng nhìn thấy, điều này giúp trẻ hợp tác tốt hơn nhiều so với việc bị nhắc nhở suông. Sau đó bác sĩ lấy sạch cao răng và mảng bám, xử lý các điểm giữ thức ăn, và hướng dẫn chải răng trực tiếp trên miệng trẻ.

Với các ca viêm lợi nặng hơn, Laser Diode được dùng hỗ trợ. Đây là bước sóng dùng để giảm viêm và kích thích quá trình lành thương của mô lợi, thao tác nhẹ nhàng nên trẻ dễ chấp nhận hơn so với các can thiệp khác.

Phòng ngừa cho trẻ: những việc thật sự có tác dụng

Trước hết là thói quen chải răng có giám sát. Trẻ dưới 3 tuổi dùng lượng kem đánh răng cỡ hạt gạo, từ 3 đến 6 tuổi cỡ hạt đậu, và cha mẹ là người kiểm soát. Việc để trẻ tự chải hoàn toàn từ 4 tuổi thường dẫn tới bỏ sót mặt trong và răng hàm.

Thứ hai là kiểm soát tần suất ăn đồ ngọt, quan trọng hơn tổng lượng. Một đứa trẻ ăn hết cái bánh trong 10 phút ít hại hơn đứa nhấm nháp kẹo suốt buổi chiều, vì mỗi lần ăn là một đợt axit tấn công men răng. Bỏ hẳn thói quen bú bình hoặc uống sữa rồi ngủ mà không làm sạch miệng.

Thứ ba là khám định kỳ 6 tháng một lần, kể cả khi không thấy vấn đề gì. Trong buổi khám, bác sĩ có thể bôi Fluor dự phòng với chi phí 500.000đ để tăng sức chống sâu cho men răng, phát hiện sớm răng mọc lệch và sâu răng ở giai đoạn chưa đau.

Thứ tư là xử lý sớm các răng sâu. Răng sữa sâu không phải chuyện nhỏ vì nó giữ chỗ cho răng vĩnh viễn và ổ viêm quanh chóp răng sữa có thể ảnh hưởng mầm răng bên dưới. Trám răng bằng Composite hoặc Fuji có giá 150.000đ. Trường hợp phải điều trị tủy răng sữa, chi phí là 500.000đ với răng cửa trẻ em và 1.000.000đ với răng hàm trẻ em. Khi buộc phải nhổ, nhổ răng sữa bôi tê là 50.000đ, tiêm tê là 100.000đ. Tham khảo dịch vụ nha khoa trẻ em và bảng giá.

Dưới đây là hình ảnh camera nội soi trong miệng hiển thị tình trạng răng trực tiếp lên màn hình, công cụ dùng trong mọi buổi khám cho trẻ tại phòng khám.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay

Có những tình huống không nên chờ đợi. Đưa trẻ đi khám ngay nếu: lợi chảy máu tự nhiên khi không chải răng; chảy máu kèm sốt và loét trong miệng khiến trẻ bỏ ăn; lợi sưng to có mủ; trẻ đau nhiều mất ngủ; hoặc chảy máu lợi đi kèm bầm tím trên da, chảy máu cam tái diễn, da xanh và mệt mỏi.

Tình huống cuối cùng cần được ưu tiên khám nhi khoa và xét nghiệm máu song song với khám răng, vì đó có thể là biểu hiện của rối loạn đông máu hoặc bệnh lý huyết học. Đây là nhóm hiếm nhưng bỏ sót thì hậu quả lớn, nên nguyên tắc là thà khám thừa còn hơn bỏ qua.

Với các trường hợp còn lại, hãy cải thiện cách chải răng trong khoảng một tuần và quan sát. Nếu máu giảm rõ, nguyên nhân đúng là mảng bám, nhưng vẫn nên đưa trẻ đi lấy cao răng và kiểm tra tổng thể. Nếu sau một tuần chải kỹ mà máu không giảm, cần đi khám để tìm nguyên nhân khác.

Tại Nha khoa Hiếu Minh, bác sĩ Lê Ngọc Ánh tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội phụ trách mảng nha khoa trẻ em, cùng đội ngũ phụ tá được đào tạo chuyên ngành Răng Hàm Mặt tại Đại học Y Hà Nội. Thăm khám và tư vấn miễn phí. Phòng khám tại Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho gia đình ở Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm và Thanh Xuân. Hotline 0354 655 688, mở cửa 8:30 đến 19:30 Thứ 2 đến Thứ 7 và tới 18:00 Chủ nhật. Đặt lịch tại trang liên hệ.