Trẻ có răng mọc thừa trong cung hàm xử lý ra sao?

Răng mọc thừa là gì và trẻ nào hay gặp

Răng mọc thừa là răng vượt quá số lượng bình thường của bộ răng: nhiều hơn 20 chiếc ở hệ răng sữa hoặc nhiều hơn 32 chiếc ở hệ răng vĩnh viễn. Nó có thể mọc ra ngoài cung hàm và nhìn thấy được, nhưng phần lớn nằm ngầm trong xương và chỉ phát hiện tình cờ khi chụp phim.

Vị trí thường gặp nhất là vùng giữa hai răng cửa giữa hàm trên, chiếm đa số các trường hợp. Răng ở vị trí này thường có hình chóp nhỏ, chân ngắn, đôi khi mọc ngược hướng lên trên. Vị trí thứ hai là vùng răng hàm nhỏ hàm dưới, thứ ba là phía sau răng khôn.

Răng mọc thừa gặp ở nam nhiều hơn nữ, và ở hệ răng vĩnh viễn nhiều hơn hệ răng sữa. Nguyên nhân chưa được xác định hoàn toàn; giả thuyết được chấp nhận rộng rãi nhất là sự tăng sinh bất thường của lá răng trong giai đoạn phát triển phôi thai. Yếu tố di truyền có vai trò rõ, nên nếu cha hoặc mẹ từng có răng thừa, nên cho con chụp phim kiểm tra sớm hơn.

Một nhóm nhỏ có nhiều răng thừa cùng lúc, và trường hợp này cần chú ý vì có thể liên quan tới hội chứng toàn thân như loạn sản xương đòn sọ hay hội chứng Gardner. Khi phát hiện từ ba răng thừa trở lên ở một trẻ không có tiền sử gia đình, bác sĩ nên chuyển khám chuyên khoa để loại trừ, chứ không chỉ xử lý riêng phần răng miệng.

Dấu hiệu nào cho thấy trẻ có răng mọc thừa

Phần lớn răng mọc thừa không gây đau, đó là lý do chúng bị bỏ sót lâu. Cha mẹ nên chú ý những dấu hiệu gián tiếp sau.

Dấu hiệu rõ nhất là răng cửa vĩnh viễn chậm mọc bất thường. Nếu răng cửa sữa đã rụng trên sáu tháng mà răng vĩnh viễn chưa nhú, hoặc răng cửa bên đã mọc mà răng cửa giữa cùng bên vẫn im lìm, đó là chỉ định rõ ràng để chụp phim. Dấu hiệu thứ hai là khe hở lớn giữa hai răng cửa giữa hàm trên không tự khép lại khi các răng bên đã mọc đủ. Dấu hiệu thứ ba là răng cửa mọc lệch hướng, xoay trục hoặc chìa ra bất thường mà không có nguyên nhân nào khác.

Các dấu hiệu khác gồm: một chiếc răng lạ nhú lên ngoài cung hàm, vùng lợi phía trên răng cửa phồng nhẹ, hoặc răng sữa lung lay muộn hơn hẳn so với anh chị em trong nhà.

Chẩn đoán xác định luôn phải dựa trên phim. Phim toàn cảnh cho cái nhìn tổng thể về số lượng và vị trí, còn phim CBCT 3D Cone Beam cho biết răng thừa nằm ở phía trong hay phía ngoài, cách chân răng cửa vĩnh viễn bao xa, và hướng trục ra sao. Ba thông tin này quyết định trực tiếp việc có mổ được an toàn hay không và đường vào từ phía nào. Không có phim, mọi kế hoạch đều là phỏng đoán.

Trẻ nên được khám răng định kỳ sáu tháng một lần từ khi mọc răng sữa. Trong các buổi khám này, việc theo dõi trình tự mọc răng và can thiệp sớm các vấn đề trên răng sữa như sâu răng, viêm tủy được thực hiện cùng lúc.

Khi nào cần nhổ và khi nào chỉ theo dõi

Không phải răng mọc thừa nào cũng phải lấy ra. Đây là điểm quan trọng nhất và cũng dễ bị đẩy theo hướng can thiệp quá mức.

Chỉ định phẫu thuật lấy bỏ rõ ràng khi: răng thừa chặn đường mọc của răng vĩnh viễn; răng thừa làm răng cửa lệch trục hoặc tạo khe hở không tự đóng; có nang quanh thân răng thừa trên phim; răng thừa gây tiêu chân răng bên cạnh; hoặc răng thừa nằm ở vị trí sẽ cản trở kế hoạch chỉnh nha sắp tới.

Ngược lại, hướng theo dõi hợp lý khi: răng thừa nằm ngầm sâu, không có triệu chứng, không tiếp xúc với chân răng vĩnh viễn, và đường vào phẫu thuật sẽ phải bóc nhiều xương hoặc đi sát cấu trúc quan trọng. Trong tình huống này, phẫu thuật gây tổn hại nhiều hơn lợi ích, và phương án đúng là chụp phim kiểm tra định kỳ mỗi mười hai tới mười tám tháng.

Tình huống trên phim	Hướng xử lý
Răng thừa chặn răng cửa vĩnh viễn chưa mọc	Phẫu thuật lấy bỏ sớm
Có nang quanh thân răng thừa	Phẫu thuật, gửi giải phẫu bệnh nếu cần
Gây tiêu chân răng bên cạnh	Phẫu thuật, theo dõi răng bị ảnh hưởng
Đã mọc ra ngoài cung hàm, gây lệch lạc	Nhổ, sau đó cân nhắc chỉnh nha
Ngầm sâu, không triệu chứng, xa chân răng	Theo dõi, chụp phim kiểm tra định kỳ
Ngầm nhưng nằm trong vùng sẽ chỉnh nha	Hội chẩn bác sĩ chỉnh nha trước khi quyết định

Về thời điểm, nhiều tài liệu nghiêng về can thiệp khi trẻ khoảng 6 đến 9 tuổi nếu răng thừa đang chặn răng cửa, vì đó là lúc răng cửa vĩnh viễn còn tiềm năng mọc lên tự nhiên sau khi vật cản được lấy đi. Lấy bỏ quá sớm khi mầm răng cửa còn non có nguy cơ làm tổn thương mầm răng; để quá muộn thì răng cửa mất động lực mọc và phải kéo bằng khí cụ chỉnh nha.

Ca phẫu thuật diễn ra thế nào và trẻ có đau không

Với răng thừa đã mọc ra ngoài cung hàm, thủ thuật đơn giản như nhổ một chiếc răng thường: gây tê tại chỗ, lấy răng, cầm máu. Với răng thừa nằm ngầm, cần rạch lợi, bóc vạt, lấy đi một phần xương phủ, tách răng nếu cần rồi lấy ra, sau đó khâu đóng. Thời gian thường từ 20 đến 45 phút tùy độ sâu.

Điểm cha mẹ lo nhất là đau. Thực tế, khâu gây tê quyết định gần như toàn bộ trải nghiệm của trẻ. Bôi tê bề mặt trước khi tiêm, tiêm chậm bằng kim nhỏ, và giải thích cho trẻ theo ngôn ngữ trẻ hiểu được giúp phần lớn ca diễn ra êm. Sau khi thuốc tê hết tác dụng, trẻ có thể ê nhẹ vài ngày, xử lý bằng thuốc giảm đau thông thường theo cân nặng và chườm lạnh ngoài má trong 24 giờ đầu.

Về gây mê, cần nói rõ để tránh hiểu lầm: đại đa số ca lấy răng thừa ở trẻ hợp tác được thực hiện tốt dưới gây tê tại chỗ, không cần gây mê. Gây mê chỉ đặt ra trong nhóm rất hẹp — trẻ quá nhỏ không hợp tác được, trẻ có rối loạn phát triển, hoặc ca phẫu thuật phức tạp nhiều răng cùng lúc — và bắt buộc phải thực hiện ở cơ sở có bác sĩ gây mê cùng đầy đủ phương tiện hồi sức. Đây là thủ thuật có rủi ro thật, không phải lựa chọn tiện lợi để tránh việc trẻ khóc.

Máy Piezotome sóng siêu âm là công cụ hữu ích trong các ca này vì nó cắt xương chọn lọc mà không cuốn vào mô mềm và mầm răng lân cận, giúp giảm lượng xương phải lấy đi. Màng PRF ly tâm từ máu của chính người bệnh có thể được đặt vào ổ mổ để hỗ trợ lành thương.

Chi phí và những gì cần chuẩn bị

Phẫu thuật lấy răng mọc thừa nằm ngầm không có trong bảng giá niêm yết của phòng khám, vì chi phí phụ thuộc độ sâu, hướng trục, số lượng răng và mức độ phức tạp của từng ca. Phòng khám báo giá cụ thể sau khi khám và đọc phim, không có mức chung áp cho mọi trường hợp.

Để cha mẹ có mốc tham chiếu, các thủ thuật liên quan có giá cố định gồm: nhổ răng sữa bôi tê 50.000đ, nhổ răng sữa tiêm tê 100.000đ, nhổ chân răng hoặc răng cửa 500.000đ, hỗ trợ bằng máy Piezotome 1.000.000đ, dùng màng PRF 500.000đ đến 800.000đ. Nếu răng thừa đã làm răng cửa lệch và cần chỉnh nha sau đó, chi phí mắc cài kim loại thường là 25 đến 35 triệu đồng tùy độ phức tạp, hàm nong chậm 3.000.000đ, hàm nong nhanh RPE 4.000.000đ.

Trước buổi phẫu thuật, trẻ nên ăn nhẹ bình thường trừ khi bác sĩ dặn khác, ngủ đủ, và được cha mẹ nói trước về việc sắp làm bằng lời lẽ trung tính — tránh cả việc hứa suông rằng không có gì hết lẫn việc dọa nạt. Sau mổ, ăn đồ mềm nguội trong 2 tới 3 ngày, không súc miệng mạnh trong 24 giờ đầu, và tránh chạy nhảy mạnh vài ngày đầu để cục máu đông không bong.

Khám và tư vấn tại Nha khoa Hiếu Minh miễn phí, gồm cả việc đọc phim và giải thích kế hoạch cho cha mẹ. Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho các gia đình ở Linh Đàm, Định Công, Thanh Xuân và Tân Mai; đặt lịch qua 0354 655 688. Xem thêm dịch vụ nha khoa trẻ em, niềng răng và bảng giá.