Trẻ đau răng ban đêm xử trí tạm thế nào cho đúng?

Bốn việc nên làm ngay khi trẻ đau răng lúc nửa đêm

Mục tiêu của đêm hôm đó là giúp con ngủ được và không để tình trạng xấu đi, không phải chữa dứt cơn đau. Hãy làm bốn việc sau theo thứ tự.

Cho trẻ súc miệng bằng nước muối ấm. Pha khoảng nửa thìa cà phê muối vào một cốc nước ấm. Nước muối làm sạch mảnh vụn thức ăn giắt trong lỗ sâu, giảm số lượng vi khuẩn tại chỗ và làm dịu mô lợi đang viêm. Với trẻ nhỏ chưa biết súc và nhổ, dùng gạc mềm thấm nước muối lau nhẹ quanh vùng răng đau.

Chườm lạnh bên ngoài má. Bọc đá trong khăn mỏng, áp lên má phía răng đau khoảng mười lăm phút rồi nghỉ, có thể lặp lại. Lạnh làm co mạch, giảm phù nề và giảm dẫn truyền cảm giác đau. Đừng đặt đá trực tiếp lên da và tuyệt đối không đặt đá vào trong miệng sát răng.

Kê cao đầu khi nằm. Nằm đầu thấp làm tăng áp lực máu ở vùng đầu mặt, đó chính là lý do răng thường đau dữ hơn về đêm khi trẻ nằm xuống. Kê thêm một chiếc gối để đầu cao hơn tim thường giúp cơn đau dịu bớt rõ rệt.

Dùng thuốc giảm đau đúng liều theo cân nặng. Paracetamol là lựa chọn phổ biến và an toàn nhất cho trẻ khi dùng đúng liều tính theo cân nặng ghi trên hướng dẫn của thuốc. Nếu trong nhà đã có sẵn thuốc bác sĩ kê cho con trước đây, dùng theo đúng chỉ dẫn đó. Nếu không chắc chắn về liều, hãy gọi hỏi trước khi cho uống.

Cho trẻ ăn nhẹ đồ mềm, nguội, tránh nhai bên răng đau. Đừng để trẻ đi ngủ khi bụng đói vì nhiều thuốc giảm đau nên uống sau ăn.

Những việc tuyệt đối không làm

Danh sách này quan trọng không kém danh sách trên, vì mỗi mục ở đây đều là sai lầm đã gây hậu quả thật.

Không đặt thuốc giảm đau viên lên lợi hay lên răng. Đây là mẹo dân gian rất tai hại. Thuốc dạng viên tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc gây bỏng hoá chất, để lại vết loét trắng đau hơn cả cơn đau răng ban đầu. Thuốc giảm đau chỉ có tác dụng khi được uống và hấp thu qua đường tiêu hoá.

Không tự cho trẻ uống kháng sinh. Kháng sinh trong tủ thuốc gia đình, hoặc còn thừa từ đợt điều trị trước, không phải thuốc giảm đau. Dùng sai chỉ định và sai liều gây kháng thuốc, và trong nhiều trường hợp còn làm mờ triệu chứng khiến bác sĩ khó đánh giá mức độ nhiễm trùng thật sự hôm sau.

Không đắp lá, ngậm rượu, bôi dầu gió hay chấm cồn vào răng. Các cách này không xử lý được nguyên nhân và có thể gây bỏng niêm mạc miệng của trẻ, vốn mỏng hơn người lớn nhiều.

Không chườm nóng khi má đã sưng. Nhiệt làm giãn mạch, tăng phù nề và có thể giúp ổ nhiễm trùng lan rộng hơn. Khi có sưng, chỉ chườm lạnh.

Không tự chọc, nặn hay cố làm vỡ chỗ sưng có mủ. Việc này đẩy vi khuẩn vào sâu hơn qua mô mềm.

Không tự nhổ răng sữa đang lung lay và đau. Răng sữa đau kèm lung lay có thể là dấu hiệu nhiễm trùng chân răng, tự nhổ tại nhà dễ làm gãy chân răng và để sót mô nhiễm khuẩn.

Vì sao răng thường đau dữ hơn vào ban đêm

Đây không phải cảm giác chủ quan của cha mẹ. Có ba lý do sinh lý rõ ràng.

Thứ nhất là tư thế. Khi trẻ nằm xuống, lượng máu về vùng đầu mặt tăng lên, áp lực trong buồng tuỷ vốn đã bị viêm càng tăng thêm. Tuỷ răng nằm trong một khoang cứng không giãn ra được, nên bất kỳ sự tăng áp lực nào cũng chuyển thành đau. Đây là cơ chế chính.

Thứ hai là yếu tố chú ý. Ban ngày trẻ chơi, đi học, có hàng trăm thứ chiếm sự chú ý. Ban đêm không còn gì để phân tán, cảm giác đau chiếm toàn bộ nhận thức và trẻ cảm nhận nó mạnh hơn.

Thứ ba là nhịp sinh học. Nồng độ cortisol nội sinh, một hormone có tác dụng chống viêm, xuống thấp nhất vào khoảng nửa đêm về sáng. Phản ứng viêm vì thế ít bị kìm hãm hơn.

Một điểm quan trọng cần nhận ra: cơn đau tự phát, đau khi không có kích thích gì, đau đánh thức trẻ dậy giữa đêm là kiểu đau đặc trưng của viêm tuỷ. Nó khác hẳn với ê buốt thoáng qua khi ăn lạnh, vốn thường chỉ là sâu ngà. Đau tự phát ban đêm gần như luôn có nghĩa là tổn thương đã chạm tới tuỷ và cần điều trị, không phải chỉ trám là xong.

Với răng sữa, việc điều trị vẫn cần thiết dù răng sẽ thay. Nhiễm trùng ở chân răng sữa nằm ngay sát mầm răng vĩnh viễn bên dưới, có thể làm hỏng men răng vĩnh viễn chưa mọc. Nhổ sớm răng sữa cũng làm mất chỗ trên cung hàm, dẫn tới răng vĩnh viễn mọc lệch sau này. Xem thêm ở trang nha khoa trẻ em.

Khi nào phải đưa trẻ đi cấp cứu ngay trong đêm

Đa số ca đau răng có thể chờ đến sáng hôm sau. Nhưng có những dấu hiệu không được chờ.

Dấu hiệu	Mức độ	Xử trí
Đau nhưng trẻ vẫn ngủ được sau khi uống thuốc	Theo dõi	Đặt lịch khám sáng hôm sau
Đau nhiều, thuốc giảm đau không đỡ	Khẩn	Khám ngay trong ngày
Má sưng, sưng lan lên mắt hoặc xuống cổ	Cấp cứu	Đến cơ sở y tế ngay trong đêm
Sốt cao trên 38,5 độ kèm sưng mặt	Cấp cứu	Đến cơ sở y tế ngay trong đêm
Khó nuốt, khó thở, không há được miệng	Cấp cứu	Đến cơ sở y tế ngay trong đêm
Trẻ li bì, bỏ ăn uống hoàn toàn	Cấp cứu	Đến cơ sở y tế ngay trong đêm
Chấn thương làm gãy răng, răng bật ra khỏi ổ	Cấp cứu	Đến cơ sở y tế ngay trong đêm

Lý do nhóm cấp cứu không được chờ: nhiễm trùng răng ở trẻ có thể lan nhanh qua các khoang mô mềm vùng mặt cổ. Trẻ có hệ miễn dịch chưa hoàn chỉnh và khoảng cách giải phẫu ngắn hơn người lớn, nên tốc độ lan nhanh hơn. Sưng vùng sàn miệng hoặc vùng cổ kèm khó thở là tình huống đe doạ đường thở, cần xử trí tại bệnh viện có khả năng hồi sức, không phải tại phòng khám nha khoa.

Riêng trường hợp răng vĩnh viễn bị bật hoàn toàn ra khỏi ổ do chấn thương, thời gian là yếu tố quyết định. Cầm răng ở phần thân, không chạm vào chân răng, rửa nhẹ dưới vòi nước nếu bẩn, đặt vào cốc sữa tươi hoặc nước muối sinh lý và đưa trẻ đến cơ sở y tế càng nhanh càng tốt. Không làm việc này với răng sữa.

Sáng hôm sau bác sĩ sẽ làm gì

Buổi khám bắt đầu bằng việc hỏi diễn biến: đau từ khi nào, đau kiểu gì, có sưng không, đã dùng thuốc gì. Cha mẹ nên ghi lại các thông tin này trong đêm vì đến sáng thường nhớ không chính xác.

Tiếp theo là chụp phim để nhìn phần chân răng, mức độ tổn thương tuỷ và tình trạng mầm răng vĩnh viễn bên dưới nếu là răng sữa. Phòng khám dùng X-quang CBCT 3D Cone Beam và phần mềm nha khoa số hoá để phân tích hình ảnh, cha mẹ được xem trực tiếp trên màn hình và nghe bác sĩ chỉ rõ tổn thương nằm ở đâu.

Bác sĩ cũng dùng camera nội soi trong miệng để quan sát bề mặt răng ở độ phóng đại lớn. Với trẻ, việc này còn có tác dụng phụ tốt là con được nhìn thấy răng mình trên màn hình và bớt sợ hơn khi hiểu bác sĩ đang làm gì.

Hướng điều trị tuỳ tổn thương. Sâu chưa tới tuỷ thì trám, Composite hoặc Fuji 150.000đ, Sandwich 250.000đ, hàn thẩm mỹ 500.000đ. Viêm tuỷ thì điều trị tuỷ, răng cửa trẻ em 500.000đ, răng hàm trẻ em 1.000.000đ. Nếu răng không giữ được, nhổ răng sữa bôi tê 50.000đ, tiêm tê 100.000đ. Toàn bộ thủ thuật đều được gây tê tại chỗ trước, và với trẻ, bước làm quen và giải thích trước khi tiêm quan trọng không kém kỹ thuật tiêm. Tham khảo thêm trám răng và điều trị tuỷ.

Phòng để không phải trải qua đêm đó lần nữa

Hầu như mọi cơn đau răng ban đêm ở trẻ đều là kết thúc của một quá trình sâu răng kéo dài nhiều tháng mà không ai để ý. Sâu răng ở trẻ tiến triển nhanh hơn người lớn vì men răng sữa mỏng hơn và buồng tuỷ lớn hơn tương đối.

Năm việc có hiệu quả rõ nhất. Chải răng hai lần mỗi ngày bằng kem có fluor, cha mẹ chải lại cho con đến khi con khoảng bảy đến tám tuổi vì trước tuổi đó kỹ năng vận động tinh chưa đủ. Dùng chỉ nha khoa khi các răng đã chạm nhau, sâu kẽ răng là loại sâu bố mẹ không bao giờ nhìn thấy cho đến khi trẻ kêu đau. Không cho trẻ bú bình hoặc uống sữa ngọt khi đã lên giường. Hạn chế đồ ngọt ăn vặt rải rác cả ngày, số lần tiếp xúc đường quan trọng hơn tổng lượng đường. Khám định kỳ sáu tháng một lần, bôi fluor dự phòng 500.000đ khi có chỉ định.

Bác sĩ Lê Ngọc Ánh phụ trách mảng nha khoa trẻ em tại phòng khám. Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn - Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, gần Định Công, Linh Đàm và Giáp Bát. Giờ làm việc 8:30 đến 19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30 đến 18:00 Chủ nhật, nghỉ trưa 12:00 đến 14:00. Gọi 0354 655 688 để đặt lịch cho con, thăm khám và tư vấn miễn phí.