Trẻ mấy tuổi thì dùng được kem đánh răng có Fluor?

Câu trả lời ngắn: dùng được từ chiếc răng đầu tiên

Trẻ dùng được kem đánh răng chứa fluor ngay từ khi chiếc răng sữa đầu tiên nhú lên, thường vào khoảng sáu tháng tuổi. Khuyến nghị này đã thay đổi so với lời khuyên phổ biến cách đây vài chục năm là chờ tới hai hoặc ba tuổi, và lý do của sự thay đổi rất cụ thể.

Men răng sữa mỏng hơn men răng vĩnh viễn và khoáng hoá kém hơn, nên sâu răng tiến triển nhanh hơn hẳn. Một lỗ sâu nhỏ trên răng sữa có thể ăn tới tuỷ trong vài tháng, trong khi ở răng vĩnh viễn cùng mức có thể mất vài năm. Chờ tới ba tuổi mới dùng fluor nghĩa là bỏ trống hai năm rưỡi ở giai đoạn răng dễ tổn thương nhất.

Fluor tác động theo hai cách. Nó tham gia vào quá trình tái khoáng, gắn vào bề mặt men và tạo thành cấu trúc bền hơn với axit so với men ban đầu. Nó cũng ức chế hoạt động của vi khuẩn sinh axit trong mảng bám. Cả hai tác dụng đều xảy ra tại chỗ, nghĩa là fluor phải tiếp xúc với bề mặt răng chứ không cần nuốt vào để có tác dụng.

Điều khiến nhiều phụ huynh e ngại là chuyện trẻ nuốt kem. Lo ngại này có cơ sở nhưng đã bị đặt sai chỗ. Vấn đề không phải là có nên dùng fluor hay không, mà là dùng bao nhiêu. Với lượng kem đúng theo tuổi, lượng fluor mà trẻ có thể nuốt phải nằm trong ngưỡng an toàn ngay cả khi trẻ nuốt hết.

Nói cách khác, câu hỏi đúng không phải "mấy tuổi mới được dùng" mà là "tuổi này dùng bao nhiêu".

Lượng kem đánh răng theo từng độ tuổi

Đây là phần cần nhớ chính xác. Lượng kem thay đổi theo khả năng nhổ bỏ của trẻ.

Độ tuổi	Lượng kem	Ghi chú thực hành
Mọc răng đầu tiên đến dưới 3 tuổi	Vệt mỏng cỡ hạt gạo	Phụ huynh chải hoàn toàn cho trẻ, lau sạch bọt sau khi chải
3 đến 6 tuổi	Lượng bằng hạt đậu	Phụ huynh vẫn phải chải lại sau khi trẻ tự chải
Từ 6 tuổi trở lên	Lượng bằng hạt đậu	Trẻ tự chải, người lớn giám sát và kiểm tra

Một vệt cỡ hạt gạo nghĩa là thực sự rất ít — chỉ đủ phủ mờ đầu lông bàn chải, không phải một dải kem chạy dọc bàn chải như trong quảng cáo. Hình ảnh dải kem dài trên bàn chải là thứ khiến rất nhiều phụ huynh dùng quá liều mà không biết.

Sau khi chải cho trẻ dưới ba tuổi, hãy nhổ bọt ra hoặc dùng gạc lau sạch phần bọt còn đọng, đừng cho trẻ súc miệng nhiều nước. Súc nước nhiều rửa trôi hết fluor vừa mới tiếp xúc với men răng, làm giảm chính tác dụng mà bạn muốn có.

Với trẻ từ ba đến sáu tuổi, dạy trẻ nhổ bọt sau khi chải và không nuốt. Nhưng đừng tin rằng trẻ đã làm được — khả năng kiểm soát phản xạ nuốt ở tuổi này còn kém, và đó là lý do lượng kem vẫn giữ ở mức hạt đậu chứ không tăng theo tuổi.

Một nguyên tắc quan trọng: cất tuýp kem đánh răng ngoài tầm với của trẻ. Phần lớn các ca nuốt lượng lớn fluor không đến từ việc chải răng mà từ việc trẻ tự lấy tuýp kem có mùi trái cây ra ăn.

Nhiễm fluor răng là gì và có đáng lo không

Nhiễm fluor răng xảy ra khi trẻ hấp thu lượng fluor vượt ngưỡng trong giai đoạn men răng vĩnh viễn đang hình thành, tức là từ khoảng sáu tháng tới tám tuổi. Biểu hiện là những vệt hoặc đốm trắng đục trên men răng vĩnh viễn khi chúng mọc lên; mức nặng hơn có thể thấy đốm nâu hoặc bề mặt men rỗ.

Cần nói rõ mức độ. Nhiễm fluor nhẹ, dạng hay gặp nhất, chỉ là những vệt trắng mờ mà người ngoài gần như không nhận ra, và không ảnh hưởng gì tới chức năng răng. Nhiễm fluor mức nặng đủ để gây rỗ men là hiếm, và thường liên quan tới việc dùng thêm viên bổ sung fluor không cần thiết hoặc nguồn nước có nồng độ fluor cao, chứ không phải từ kem đánh răng dùng đúng lượng.

Các nguồn fluor mà trẻ có thể tiếp xúc gồm: kem đánh răng, nước súc miệng chứa fluor, nước uống, một số loại nước khoáng đóng chai, và viên bổ sung fluor nếu được kê. Cộng gộp lại mới ra tổng lượng, nên đừng dùng nhiều nguồn cùng lúc mà không hỏi bác sĩ.

Hai việc cần tránh cụ thể. Thứ nhất, không tự mua viên fluor bổ sung cho con — chỉ dùng khi có chỉ định sau khi bác sĩ đánh giá nguồn fluor sẵn có. Thứ hai, không cho trẻ dưới sáu tuổi dùng nước súc miệng chứa fluor, vì trẻ ở tuổi này chưa kiểm soát được việc nhổ ra.

Khi trẻ đã qua tám tuổi, men răng vĩnh viễn đã hình thành xong và nguy cơ nhiễm fluor răng không còn.

Chọn kem đánh răng cho trẻ thế nào

Điều đáng xem trên hộp kem là nồng độ fluor, thường ghi bằng đơn vị phần triệu. Kem cho trẻ nhỏ có nồng độ thấp hơn kem người lớn, và điều này giúp giảm tổng lượng fluor nếu trẻ nuốt phải.

Nhưng có một điểm cần biết: kem nồng độ quá thấp thì hiệu quả phòng sâu răng cũng giảm. Với trẻ có nguy cơ sâu răng cao — đã từng sâu, ăn vặt nhiều, hoặc men răng khoáng hoá kém — bác sĩ có thể khuyên dùng kem nồng độ cao hơn kèm kiểm soát chặt lượng kem. Đây là quyết định cần khám mới đưa ra được, không nên tự suy đoán.

Những thứ ít quan trọng hơn nhiều so với người ta tưởng: hương vị, màu sắc, hình nhân vật hoạt hình trên vỏ hộp. Chúng chỉ có ích ở chỗ khiến trẻ chịu hợp tác chải răng — đó là giá trị thật, đừng coi thường, nhưng đừng nhầm nó với tác dụng phòng sâu răng. Lưu ý thêm: kem vị ngọt và thơm càng làm tăng nguy cơ trẻ nuốt, nên càng phải kiểm soát lượng.

Kem đánh răng không chứa fluor dành cho trẻ hầu như không có tác dụng phòng sâu răng. Nó chỉ giúp làm sạch cơ học, và việc làm sạch đó đến từ bàn chải chứ không từ kem. Nếu bạn chọn loại không fluor vì lo ngại, hãy hiểu rằng bạn đang bỏ đi phần lớn lợi ích của việc chải răng và cần bù bằng biện pháp khác.

Bàn chải nên chọn loại lông mềm, đầu nhỏ vừa miệng trẻ, thay ba tháng một lần hoặc sớm hơn khi lông bàn chải xoè ra.

Bôi fluor tại phòng khám: khi nào cần

Bôi fluor dự phòng tại phòng khám là biện pháp riêng, khác với việc dùng kem hằng ngày. Bác sĩ bôi một lớp gel hoặc vecni có nồng độ fluor cao hơn nhiều lần lên bề mặt răng, để fluor thấm sâu vào men trong thời gian tiếp xúc. Giá tại Nha khoa Hiếu Minh là 500.000đ.

Đối tượng thực sự cần: trẻ đã từng sâu răng, trẻ có nhiều rãnh sâu trên mặt nhai dễ đọng thức ăn, trẻ ăn vặt và uống nước ngọt nhiều, trẻ đang đeo khí cụ chỉnh nha, và trẻ có men răng khoáng hoá kém bẩm sinh. Với trẻ răng khoẻ, vệ sinh tốt và chế độ ăn hợp lý, bôi fluor định kỳ không bắt buộc.

Nói thẳng: đây là dịch vụ hữu ích cho nhóm nguy cơ cao và không cần thiết cho mọi trẻ. Nếu được đề nghị bôi fluor mà chưa ai khám kỹ và giải thích vì sao con bạn thuộc nhóm nguy cơ, hãy hỏi lại.

Tại phòng khám, trẻ được soi bằng camera nội soi trong miệng để phụ huynh nhìn thấy trực tiếp trên màn hình những đốm sâu chớm ở kẽ hay mặt nhai — thứ mà nhìn bằng mắt thường trong miệng trẻ rất khó thấy. Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách mảng nha khoa trẻ em tại phòng khám, cùng điều trị tuỷ và trám răng thẩm mỹ.

Với người lớn đi cùng và có nhu cầu điều trị, quy trình tại phòng khám luôn bắt đầu bằng bước sàng lọc sức khoẻ, đo huyết áp trước khi làm bất kỳ thủ thuật nào — đặc biệt với người có bệnh nền.

Fluor chỉ là một phần, ba việc còn lại quan trọng không kém

Fluor giúp men răng chống chịu axit tốt hơn, nhưng nó không xoá được nguyên nhân sinh ra axit. Ba việc sau đây quyết định phần còn lại.

Thứ nhất là tần suất ăn đồ ngọt, không phải tổng lượng. Mỗi lần đường vào miệng, vi khuẩn sinh axit và độ pH giảm trong khoảng nửa giờ trước khi hồi phục. Một chiếc bánh ăn hết trong năm phút gây hại ít hơn hẳn cùng chiếc bánh đó được nhấm nháp rải rác suốt buổi chiều. Nước ngọt, nước trái cây đóng hộp và sữa có đường uống lai rai là thủ phạm phổ biến nhất.

Thứ hai là bỏ bú bình ban đêm sau khi trẻ đã mọc răng. Sữa đọng quanh răng cửa trong lúc ngủ, khi lượng nước bọt giảm mạnh, là nguyên nhân điển hình của sâu răng sớm ở trẻ nhỏ — dạng sâu ăn vòng quanh cổ răng cửa hàm trên.

Thứ ba là làm sạch kẽ răng khi các răng sữa đã mọc sát nhau. Bàn chải không vào được kẽ, và đây là vị trí sâu răng ở trẻ hay bị bỏ sót nhất vì nhìn từ ngoài răng vẫn trông bình thường.

Cuối cùng là khám định kỳ sáu tháng một lần, bắt đầu từ khi mọc răng đầu tiên. Sâu răng phát hiện sớm chỉ cần trám — Composite hoặc Fuji 150.000đ, hàn thẩm mỹ 500.000đ. Phát hiện muộn thì thành điều trị tuỷ răng hàm trẻ em 1.000.000đ hoặc răng cửa trẻ em 500.000đ, hoặc phải nhổ răng sữa sớm gây lệch trục mọc của răng vĩnh viễn.

Phòng khám ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho các gia đình ở Đại Kim, Định Công, Linh Đàm và Thanh Xuân. Đặt lịch qua hotline 0354 655 688. Xem thêm nha khoa trẻ em, trám răng và bảng giá.