Trẻ mút tay đến mấy tuổi thì cần can thiệp?

Mốc tuổi cụ thể: 3, 4 và 6

Câu trả lời ngắn: trước 3 tuổi để yên, từ 4 tuổi bắt đầu chủ động cai, từ 6 tuổi thì cần can thiệp có kế hoạch nếu trẻ vẫn chưa bỏ được.

Mút tay ở trẻ dưới 3 tuổi là phản xạ tự nhiên, gắn với nhu cầu tự trấn an. Phần lớn trẻ tự bỏ trong khoảng từ 2 đến 4 tuổi mà không cần ai làm gì. Nếu có tác động lên răng ở giai đoạn này thì cũng thường tự phục hồi sau khi trẻ ngừng, vì cung răng còn đang phát triển và răng sữa vẫn sẽ được thay.

Từ 4 tuổi trở đi, khả năng tự bỏ giảm dần và thời gian tác động lực đã đủ dài để bắt đầu để lại dấu vết. Đây là lúc cha mẹ nên chủ động, nhưng bằng biện pháp mềm.

Mốc 6 tuổi mới là mốc thật sự quan trọng, vì đó là lúc răng cửa vĩnh viễn mọc lên. Một chiếc răng vĩnh viễn mọc dưới áp lực ngón tay đè xuống mỗi ngày sẽ mọc chìa ra và giữ nguyên tư thế đó, không có lần thay răng nào để sửa lại nữa. Từ mốc này, mút tay không còn là thói quen dễ thương mà là một lực cơ học tác động lên bộ răng vĩnh viễn.

Một chi tiết quan trọng: cường độ quan trọng hơn tần suất. Trẻ mút cả ngày nhưng nhẹ nhàng ít ảnh hưởng hơn trẻ chỉ mút lúc ngủ nhưng mút mạnh, vì lực và thời lượng liên tục mới làm xương và răng dịch chuyển.

Mút tay lâu ngày làm hỏng những gì

Hậu quả không xảy ra ngẫu nhiên, nó theo đúng hướng lực mà ngón tay tạo ra và khá dễ nhận ra khi biết tìm gì.

Ngón tay đè lên răng cửa dưới và đẩy răng cửa trên ra trước, kết quả là răng cửa trên chìa, răng cửa dưới ngả vào trong. Cha mẹ thường mô tả là răng vẩu hoặc hô.

Khi trẻ cắn hai hàm lại mà vẫn có một khe hở hình bầu dục ở vùng răng cửa, chỉ các răng hàm phía sau chạm nhau, đó là cắn hở. Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất của mút tay kéo dài và cũng là dạng khó điều trị nhất về sau.

Má hóp vào trong khi mút tạo áp lực ép hai bên cung hàm trên, làm hàm trên hẹp lại. Hậu quả kéo theo là cắn chéo vùng răng hàm, tức là răng hàm trên cắn vào phía trong răng hàm dưới thay vì phủ ra ngoài.

Nhóm hậu quả ít được nói tới nhưng đáng lưu ý: khi răng cửa không chạm nhau, trẻ đẩy lưỡi vào khe hở khi nuốt và khi phát âm. Thói quen đẩy lưỡi này tự nó duy trì tình trạng cắn hở ngay cả sau khi trẻ đã bỏ mút tay, và nói ngọng một số âm là hệ quả thường gặp.

Cai mút tay: cái gì hiệu quả và cái gì phản tác dụng

Nguyên tắc chung là mút tay ở trẻ lớn thường gắn với lo lắng, buồn chán hoặc buồn ngủ, nên cách tiếp cận trừng phạt hầu như luôn thất bại và làm trẻ mút nhiều hơn khi không có người lớn nhìn.

Cách có hiệu quả thật: giải thích cho trẻ đủ lớn hiểu tại sao cần bỏ, dùng bảng theo dõi và phần thưởng cho từng ngày không mút, tìm và xử lý nguồn căng thẳng nếu có, đánh lạc hướng bằng hoạt động dùng tay vào buổi tối, và với trẻ chỉ mút lúc ngủ thì đeo găng tay hoặc băng nhẹ ngón tay như một lời nhắc chứ không phải hình phạt.

Cách phản tác dụng: mắng, chê trước mặt người khác, bôi các chất đắng lên tay khi trẻ chưa đồng ý hợp tác. Những cách này chuyển thói quen tự trấn an thành nguồn xấu hổ, và trẻ hay thay bằng thói quen khác như cắn móng tay hoặc cắn môi.

Nếu các biện pháp mềm không hiệu quả sau vài tháng và trẻ đã trên 5 đến 6 tuổi, bác sĩ có thể chỉ định khí cụ nhắc nhở gắn cố định trong miệng, khiến việc mút không còn tạo cảm giác dễ chịu nữa. Khí cụ chỉ đặt khi trẻ đã đồng ý bỏ và cần hỗ trợ, không đặt để cưỡng ép một đứa trẻ chưa sẵn sàng, vì khi đó trẻ sẽ chống đối và hiệu quả rất kém.

Bảng mức độ can thiệp theo tuổi

Tuổi của trẻ	Tình trạng	Hướng xử lý
Dưới 3 tuổi	Phản xạ bình thường	Theo dõi, không can thiệp
3 đến 4 tuổi	Bắt đầu nên chú ý	Khám định kỳ, cha mẹ quan sát cường độ mút
4 đến 6 tuổi	Đã có nguy cơ để lại dấu vết	Cai bằng biện pháp mềm, khen thưởng, xử lý nguồn lo lắng
Trên 6 tuổi, răng vĩnh viễn đang mọc	Cần can thiệp	Khám chỉnh nha, cân nhắc khí cụ nhắc nhở
Đã có cắn hở hoặc hàm trên hẹp rõ	Cần điều trị chỉnh nha	Khí cụ chức năng hoặc nong hàm theo chỉ định

Một số khí cụ hay dùng trong nhóm này và mức chi phí tại phòng khám: hàm nong chậm 3.000.000đ, hàm nong nhanh RPE 4.000.000đ, hàm Trainer thiết kế 7.000.000đ, Twinblock 8.000.000đ. Đây là các khí cụ tháo lắp hoặc cố định dùng cho giai đoạn xương hàm còn đang phát triển. Xem thêm ở nha khoa trẻ em.

Nếu can thiệp muộn thì phải sửa bằng chỉnh nha

Khi trẻ đã qua giai đoạn tăng trưởng mà cắn hở hoặc răng chìa vẫn còn, hướng xử lý chuyển sang chỉnh nha thực thụ với mắc cài hoặc khay trong suốt.

Giai đoạn này bác sĩ dùng khí cụ gắn cố định lên từng răng để kiểm soát chính xác hướng dịch chuyển. Việc gắn mắc cài làm bằng keo dán quang trùng hợp, mỗi mắc cài được định vị đúng vị trí trên thân răng rồi chiếu đèn cho keo cứng lại.

Có nhiều loại mắc cài với chi phí và tính thẩm mỹ khác nhau. Mắc cài kim loại thường ở mức 25 đến 35 triệu đồng tùy độ khó, kim loại tự khóa 30 đến 40 triệu, mắc cài sứ thường 40 đến 45 triệu, sứ tự khóa 45 đến 55 triệu. Khay trong suốt Invisalign chia bốn mức, từ 60 triệu đến 130 triệu.

Điều trị cắn hở do mút tay bằng chỉnh nha thường khó hơn điều trị chen chúc thông thường, mất nhiều thời gian hơn và tỷ lệ tái phát cao hơn nếu thói quen đẩy lưỡi chưa được xử lý song song. Đây chính là lý do can thiệp sớm ở tuổi 5 đến 7 rẻ hơn và nhẹ nhàng hơn nhiều so với chờ đến tuổi 12 hay 15. Thông tin về khí cụ và tiến trình có ở trang niềng răng, bảng giá đầy đủ ở bảng giá. Niềng răng có hỗ trợ trả góp 0% lãi suất.

Nên đưa trẻ đi khám lúc nào

Lịch khám răng định kỳ cho trẻ là sáu tháng một lần, bắt đầu từ khi mọc chiếc răng đầu tiên hoặc chậm nhất là khi trẻ tròn một tuổi. Với trẻ đang mút tay, những buổi khám này là dịp để bác sĩ đo và ghi nhận thay đổi theo thời gian, tức là phát hiện xu hướng chứ không chỉ nhìn một lát cắt.

Nên đi khám sớm hơn lịch nếu thấy các dấu hiệu sau: trẻ cắn hai hàm mà răng cửa không chạm nhau, răng cửa trên chìa rõ ra trước, hàm trên trông hẹp và răng hàm hai bên cắn lệch, trẻ thở bằng miệng thường xuyên hoặc ngáy khi ngủ, hoặc trẻ trên 6 tuổi vẫn mút tay hằng ngày.

Mốc 7 tuổi là mốc chuyên môn thường dùng để khám đánh giá chỉnh nha lần đầu, vì lúc này răng cửa và răng hàm lớn thứ nhất đã mọc, đủ để bác sĩ thấy hướng phát triển của khớp cắn trong khi xương hàm vẫn còn nhiều tiềm năng tăng trưởng để tận dụng.

Buổi khám cho trẻ tại phòng khám gồm kiểm tra răng sâu, đánh giá khớp cắn, quan sát thói quen mút tay hoặc đẩy lưỡi, và tư vấn cho cha mẹ cách cai phù hợp với tính cách của trẻ. Nếu có răng sâu thì xử lý luôn, trám răng Composite hoặc Fuji 150.000đ, bôi Fluor dự phòng 500.000đ, nhổ răng sữa bôi tê 50.000đ hoặc tiêm tê 100.000đ.

Nha khoa Hiếu Minh thăm khám và tư vấn miễn phí, địa chỉ Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn - Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho gia đình ở Linh Đàm, Định Công, Thanh Xuân và Giáp Bát. Hotline 0354 655 688, giờ mở cửa 8:30 đến 19:30 Thứ 2 đến Thứ 7, Chủ nhật đến 18:00, nghỉ trưa 12:00 đến 14:00.