Trẻ tăng động khó hợp tác khi khám răng phải làm sao?

Vì sao trẻ tăng động khó hợp tác trên ghế nha khoa

Ghế nha khoa gom lại gần như mọi thứ khó chịu đối với một đứa trẻ khó tập trung và nhạy cảm giác quan: phải nằm ngửa bất động, đèn chiếu thẳng vào mắt, tiếng máy khoan rít, vị thuốc lạ, người lạ đeo khẩu trang đưa dụng cụ vào miệng, và không nói được vì miệng đang mở. Với trẻ tăng động, khả năng chịu đựng chuỗi kích thích này thấp hơn nhiều so với bạn cùng tuổi.

Điều quan trọng cần hiểu là phần lớn phản ứng ở đây không phải bướng bỉnh hay hư. Ngồi yên mười lăm phút liên tục là việc đòi hỏi khả năng ức chế vận động, mà đó chính là điểm yếu cốt lõi của trẻ tăng động. Yêu cầu bé cố gắng thêm chút nữa thường không hiệu quả, và mắng bé trên ghế thì chắc chắn phản tác dụng vì nó gắn cảm xúc tiêu cực với phòng khám.

Một yếu tố nữa là trí nhớ trải nghiệm. Nếu lần đầu tiên bé đến nha khoa là lần bị đau vì răng đã sâu nặng phải điều trị gấp, thì bé học được rằng nha khoa nghĩa là đau. Sửa lại ấn tượng đó mất nhiều buổi hơn là làm đúng ngay từ đầu.

Vì vậy, chiến lược đúng không phải là ép bé chịu đựng lâu hơn, mà là giảm số lượng kích thích, rút ngắn thời gian mỗi lần, và tăng cảm giác kiểm soát của bé.

Chuẩn bị ở nhà trước buổi hẹn

Phần lớn thành công quyết định trước khi bé bước vào phòng khám.

Nói trước với bé bằng lời cụ thể và trung thực. Tránh các câu như không đau đâu con hay chỉ soi thôi rồi về ngay nếu bạn không chắc. Trẻ phát hiện lời hứa sai rất nhanh và sẽ mất tin tưởng cho những lần sau. Cách nói tốt hơn là mô tả trình tự: con sẽ nằm trên một cái ghế biết ngả ra, bác sĩ sẽ đếm răng bằng một cái gương nhỏ, có đèn sáng nên mình sẽ đeo kính.

Tập trước ở nhà vài lần, mỗi lần vài phút. Cho bé nằm ngửa trên ghế sofa, bạn dùng đèn pin điện thoại và một chiếc thìa nhỏ để đếm răng, rồi đổi vai cho bé làm bác sĩ với gấu bông. Việc đổi vai giúp bé chuyển từ vị trí bị động sang chủ động và giảm sợ đáng kể.

Cho bé mang theo một vật quen thuộc: gấu bông, khăn, tai nghe nhạc. Nếu bé nhạy cảm với tiếng ồn, tai nghe là công cụ hữu ích thật sự chứ không phải chiều chuộng.

Thống nhất trước một tín hiệu dừng, ví dụ giơ tay trái. Nói rõ với bé là khi con giơ tay, bác sĩ sẽ dừng ngay. Điều này phải được thực hiện đúng trong buổi khám, kể cả khi chỉ còn vài giây nữa là xong. Cảm giác kiểm soát được tình huống là thứ làm giảm sợ hãi mạnh nhất, và nó chỉ có giá trị nếu tín hiệu được tôn trọng thật.

Hình dưới là một bé đang được khám và điều trị răng trong tâm lý thoải mái tại phòng khám.

Chọn khung giờ và chia nhỏ buổi điều trị

Khung giờ ảnh hưởng nhiều hơn phụ huynh thường nghĩ. Với trẻ tăng động, buổi sáng sau khi ăn sáng đầy đủ là thời điểm khả năng tự điều chỉnh còn cao nhất. Cuối buổi chiều, khi bé đã mệt sau một ngày học, là thời điểm tệ nhất. Nếu bé dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ chuyên khoa, nên đặt lịch vào lúc thuốc đang có tác dụng và báo cho bác sĩ răng biết.

Phòng khám mở cửa 8:30 đến 19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7 và 8:30 đến 18:00 Chủ nhật, nghỉ trưa 12:00 đến 14:00, nên phụ huynh chọn được khung sáng sớm hoặc sáng Chủ nhật khi phòng khám vắng hơn và ít tiếng ồn hơn.

Về cấu trúc điều trị, nguyên tắc là chia nhỏ. Thay vì cố xử lý bốn răng sâu trong một buổi dài, chúng tôi thường chia thành nhiều buổi ngắn, mỗi buổi tập trung một vùng. Buổi đầu tiên với trẻ chưa quen thường chỉ để làm quen: bé ngồi lên ghế, được nâng hạ ghế cho vui, được xem răng mình phóng to trên màn hình bằng camera nội soi trong miệng, và ra về mà không bị làm gì cả. Nghe có vẻ mất một buổi, nhưng nó tiết kiệm rất nhiều thời gian ở các buổi sau.

Thứ tự công việc cũng quan trọng. Nên bắt đầu bằng thủ thuật dễ nhất và ngắn nhất để bé có trải nghiệm thành công, ví dụ bôi Fluor dự phòng giá 500.000đ, rồi mới đến trám răng. Đừng bắt đầu bằng ca khó nhất chỉ vì nó cấp bách nhất, trừ khi bé đang đau.

Kỹ thuật giảm khó chịu và gây tê cho bé

Gây tê là điểm bé sợ nhất, và cũng là điểm có nhiều cách xử lý nhất. Quy trình chúng tôi dùng là bôi tê bề mặt trước bằng gel, chờ đủ thời gian cho gel ngấm, rồi tiêm rất chậm để giảm cảm giác căng mô. Phần lớn cảm giác đau khi tiêm đến từ việc bơm thuốc nhanh chứ không từ mũi kim.

Đồng thời, bác sĩ và phụ tá dùng kỹ thuật đánh lạc hướng: nói chuyện liên tục, cho bé cầm một món đồ, đếm cùng bé. Với nhổ răng sữa, nhiều ca chỉ cần bôi tê, giá 50.000đ, không cần tiêm; ca cần tiêm tê là 100.000đ.

Thủ thuật cho trẻ	Chi phí	Ghi chú
Nhổ răng sữa bôi tê	50.000đ	Răng lung lay nhiều
Nhổ răng sữa tiêm tê	100.000đ	Chân răng còn bám
Trám Composite hoặc Fuji	150.000đ	Sâu răng giai đoạn sớm
Bôi Fluor dự phòng	500.000đ	Phòng ngừa, không gây khó chịu
Điều trị tủy răng cửa trẻ em	500.000đ	Khi sâu đã vào tủy
Điều trị tủy răng hàm trẻ em	1.000.000đ	Cần nhiều buổi ngắn

Một lưu ý phụ huynh nên biết: sau gây tê, môi và má bé tê trong một đến hai giờ và bé có thể cắn vào môi mà không thấy đau. Cần nhắc bé và để mắt trong quãng thời gian đó. Đây là nguyên nhân phổ biến của vết thương môi sau buổi điều trị, và hoàn toàn phòng được.

Với trẻ hoàn toàn không hợp tác dù đã thử nhiều buổi, và có nhiều răng sâu cần xử lý gấp, bác sĩ sẽ trao đổi với gia đình về các hướng khác. Chúng tôi không hứa mọi bé đều hợp tác được sau vài buổi, vì mức độ khác nhau rất nhiều giữa từng trẻ.

Hình dưới là bác sĩ đang gây tê nhẹ nhàng cho bé trước khi điều trị răng.

Vai trò của phụ huynh trong phòng điều trị

Đây là điểm gây tranh cãi và câu trả lời không giống nhau cho mọi bé. Một số trẻ bình tĩnh hơn khi có bố mẹ ngồi cạnh nắm tay. Một số khác lại phản ứng mạnh hơn hẳn khi có bố mẹ trong phòng, vì bé đọc được sự lo lắng trên mặt phụ huynh, hoặc vì bé biết có người để mè nheo.

Nếu bạn ở lại trong phòng, có ba việc nên làm và ba việc nên tránh. Nên làm: ngồi ở vị trí bé nhìn thấy, giữ giọng bình thường, và để bác sĩ là người duy nhất hướng dẫn bé. Nên tránh: nói xen vào liên tục, hứa thay bác sĩ những điều bác sĩ chưa nói, và dùng lời doạ như không ngoan là bác sĩ tiêm đấy. Câu doạ đó biến bác sĩ thành mối đe doạ và phá hỏng toàn bộ nỗ lực xây dựng lòng tin.

Sau buổi khám, khen bé về hành vi cụ thể thay vì khen chung chung: hôm nay con há miệng rất lâu, con giơ tay báo dừng đúng lúc. Trẻ tăng động đáp ứng tốt với phản hồi cụ thể và ngay lập tức.

Một điều nên tránh nữa là dùng phần thưởng bằng đồ ngọt sau buổi khám răng. Thông điệp mâu thuẫn và cũng đi ngược mục tiêu điều trị. Phần thưởng nên là hoạt động: đi công viên, chọn phim tối nay.

Xem thêm về nha khoa trẻ em và trám răng để biết các can thiệp thường gặp ở lứa tuổi này.

Phòng bệnh vẫn là chiến lược tốt nhất cho nhóm trẻ này

Với trẻ khó hợp tác, mỗi ca điều trị đều tốn nhiều công sức hơn bình thường, nên giá trị của việc phòng ngừa lớn hơn hẳn so với trẻ khác. Một lần bôi Fluor dự phòng 500.000đ nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với một ca điều trị tủy răng hàm 1.000.000đ kéo dài nhiều buổi.

Lịch kiểm tra định kỳ nên đều đặn sáu tháng một lần, kể cả khi không có vấn đề gì. Buổi khám định kỳ không đau là cơ hội để bé tích lũy trải nghiệm tích cực với phòng khám, và cũng là lúc bác sĩ phát hiện sâu răng ở giai đoạn chỉ cần trám 150.000đ.

Ở nhà, với trẻ tăng động, việc chải răng nên gắn vào một trình tự cố định hằng ngày, cùng giờ, cùng thứ tự, có hẹn giờ hai phút. Nhiều bé hợp tác tốt hơn khi được chọn bàn chải và vị thuốc đánh răng. Bàn chải điện có hẹn giờ giúp ích với một số bé, nhưng lại làm một số bé khác khó chịu vì rung, nên cứ thử rồi quyết định.

Bs. Lê Ngọc Ánh phụ trách mảng nha khoa trẻ em tại phòng khám, cùng Bs. Nguyễn Khánh Huyền và Ths.Bs Đàm Trọng Hiếu, Giám đốc chuyên môn với gần 20 năm kinh nghiệm. Đội phụ tá được đào tạo chuyên ngành Răng Hàm Mặt tại Đại học Y Hà Nội.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, thuận tiện cho gia đình ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Tân Mai. Thăm khám và tư vấn miễn phí. Khi đặt lịch qua 0354 655 688, bạn nên nói trước rằng bé khó hợp tác để phòng khám sắp xếp khung giờ vắng và dành thêm thời gian.