Vận động viên và máng bảo vệ hàm khi thi đấu

Máng bảo vệ hàm bảo vệ được những gì

Máng bảo vệ hàm là một lớp nhựa dẻo phủ lên mặt ngoài và mặt nhai của cung răng hàm trên, có nhiệm vụ hấp thụ và phân tán lực khi có va đập vào vùng miệng. Nó bảo vệ bốn thứ cùng lúc.

Thứ nhất là răng cửa hàm trên, nhóm răng chịu phần lớn chấn thương thể thao vì nhô ra phía trước nhất. Chấn thương thường gặp là mẻ rìa cắn, gãy ngang thân răng, lung lay, trồi ra khỏi ổ hoặc bật hẳn ra ngoài.

Thứ hai là môi và niêm mạc má. Không có máng, cú va đập ép môi vào rìa răng gây rách môi, và vết rách đó thường phải khâu.

Thứ ba là xương ổ răng. Lực truyền qua răng xuống xương có thể gây vỡ bản xương mặt ngoài, tổn thương khó phục hồi hơn nhiều so với gãy thân răng.

Thứ tư là khớp thái dương hàm và nguy cơ chấn động khi có cú đấm vào cằm. Máng tạo một khoảng đệm giữa hai hàm, giảm lực truyền thẳng từ hàm dưới lên nền sọ. Đây là lý do máng bảo vệ hàm là yêu cầu bắt buộc trong quyền anh và võ đối kháng.

Cần nói thẳng một điều: máng bảo vệ hàm không phải áo giáp. Nó giảm đáng kể mức độ tổn thương chứ không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Một cú va đập đủ mạnh vẫn có thể gây chấn thương dù bạn đeo máng đúng cách.

Môn nào cần và mức độ ưu tiên

Không phải môn thể thao nào cũng cần, và mức cần thiết khác nhau khá nhiều.

Nhóm bắt buộc gồm quyền anh, võ tổng hợp, kickboxing, bóng bầu dục, khúc côn cầu. Ở những môn này va chạm vùng mặt là một phần của luật chơi.

Nhóm nên có gồm bóng rổ, bóng đá, bóng ném, trượt ván, xe đạp địa hình, thể dục dụng cụ, bóng nước. Nhiều người bất ngờ khi biết bóng rổ nằm trong nhóm nguy cơ cao, nhưng va chạm khuỷu tay vào mặt trong tranh bóng bật bảng là tình huống rất phổ biến.

Nhóm cân nhắc gồm các môn tốc độ cao có nguy cơ ngã như trượt tuyết, đua xe, và các môn có dụng cụ vung mạnh như cầu lông hay tennis khi chơi đôi.

Một nhóm riêng cần lưu ý là người đang niềng răng mà vẫn chơi thể thao. Mắc cài kim loại biến một cú va đập nhẹ thành vết rách sâu ở môi và má trong, và bản thân khí cụ cũng có thể bị bung hàng loạt. Trường hợp này cần loại máng thiết kế riêng có khoảng trống cho mắc cài, không dùng được máng thông thường vì răng đang dịch chuyển liên tục.

Trẻ em chơi thể thao ở trường cũng nên có, đặc biệt độ tuổi vừa mọc răng cửa vĩnh viễn. Mất một chiếc răng cửa vĩnh viễn ở tuổi mười là vấn đề kéo dài suốt phần đời còn lại. Xem thêm tại trang nha khoa trẻ em.

So sánh các loại máng bảo vệ hàm

Loại	Cách có được	Ưu điểm	Nhược điểm
Máng đúc sẵn	Mua tại cửa hàng thể thao	Rẻ, có ngay	Không ôm khít, phải cắn chặt mới giữ được, cản trở thở và nói
Máng đun nóng cắn tạo hình	Mua sẵn, tự làm mềm trong nước nóng rồi cắn	Vừa hơn loại đúc sẵn, giá phải chăng	Độ dày không đều, mỏng đúng chỗ cần dày, dễ biến dạng lại
Máng làm riêng tại phòng khám	Lấy dấu răng, labo chế tạo	Ôm khít, độ dày kiểm soát được, không rơi, nói và thở dễ	Chi phí cao hơn, cần vài ngày chờ
Máng riêng cho người niềng	Thiết kế có khoảng cho khí cụ	Bảo vệ cả răng lẫn mắc cài	Phải làm lại khi răng dịch chuyển nhiều

Điểm quan trọng nhất trong bảng này là độ dày ở vùng mặt ngoài răng cửa. Đây chính là nơi nhận lực, và ở máng tự cắn tạo hình, chính chỗ này thường bị kéo mỏng đi khi bạn cắn xuống, trong khi phần mặt nhai lại dày lên vô ích. Kết quả là máng dày cộm khó chịu nhưng lại mỏng đúng chỗ cần bảo vệ.

Máng làm riêng khắc phục được điều đó vì kỹ thuật viên kiểm soát được độ dày từng vùng trên mô hình. Đổi lại là chi phí và thời gian chờ. Phòng khám báo giá theo từng ca vì phụ thuộc vào vật liệu, số lớp và việc có cần thiết kế riêng cho khí cụ chỉnh nha hay không.

Khám và lấy dấu trước khi làm máng

Trước khi làm máng, bác sĩ khám tổng quát để xử lý những vấn đề sẽ gây rắc rối về sau. Răng sâu, răng lung lay, viêm lợi hay răng khôn đang mọc đều cần giải quyết trước, vì máng ôm khít lên một hàm răng đang có bệnh sẽ giữ vi khuẩn tại chỗ và làm tình trạng nặng thêm.

Buổi khám cũng là lúc bác sĩ trao đổi cụ thể về môn thể thao, tần suất tập, vị trí thi đấu và tiền sử chấn thương. Một tiền vệ bóng đá chơi phong trào và một võ sĩ thi đấu đối kháng cần hai thiết kế khác nhau về độ dày và độ phủ.

Sau đó là lấy dấu. Phòng khám dùng máy quét dấu kỹ thuật số iTero, quét trực tiếp trong miệng thay cho khuôn thạch cao. Với vận động viên, việc này tiện hơn hẳn vì không phải ngậm khay đầy vật liệu, và dữ liệu số lưu lại được nên khi cần làm máng thứ hai không phải lấy dấu lại từ đầu. Máng được chế tạo tại labo kỹ thuật số tích hợp tại phòng khám.

Buổi thử máng cần dành thời gian. Bạn nên thử nói vài câu, thử thở bằng miệng, thử cắn chặt như khi gắng sức. Máng đúng phải giữ được vị trí mà không cần cắn chặt liên tục. Nếu phải dùng lực cắn để giữ máng, bạn sẽ bỏ nó ra giữa trận đấu và mọi công sức thành vô nghĩa.

Khi răng đã bị chấn thương thì xử lý thế nào

Biết cách xử trí trong ba mươi phút đầu quyết định chiếc răng có cứu được hay không, và đây là kiến thức mọi huấn luyện viên nên có.

Răng bị bật hoàn toàn ra khỏi ổ là tình huống cấp cứu. Cầm vào thân răng, tuyệt đối không chạm vào chân răng. Nếu răng bẩn, rửa nhẹ dưới nước chảy vài giây, không chà, không dùng xà phòng. Nếu có thể, cắm lại ngay vào ổ răng và cắn nhẹ gạc để giữ. Nếu không cắm lại được, bảo quản răng trong sữa tươi hoặc nước muối sinh lý, không để trong nước lọc và không để khô. Đến phòng khám càng nhanh càng tốt, lý tưởng là trong vòng ba mươi phút.

Răng gãy vỡ một phần thì giữ lại mảnh vỡ trong sữa hoặc nước muối, nhiều trường hợp dán lại được. Trường hợp còn lại xử lý bằng trám răng thẩm mỹ, chi phí hàn thẩm mỹ là 500.000đ mỗi răng.

Răng lung lay hoặc lệch vị trí cần được cố định sớm và theo dõi tuỷ trong nhiều tháng. Nhiều răng chấn thương trông ổn trong vài tuần rồi đổi màu xám dần do tuỷ chết, lúc đó phải điều trị tuỷ, chi phí răng cửa người lớn là 800.000đ.

Camera nội soi trong miệng giúp ghi lại hình ảnh tổn thương ngay từ buổi đầu, làm mốc so sánh cho các lần tái khám sau. Với chấn thương răng, việc theo dõi diễn biến quan trọng không kém việc xử lý ban đầu.

Chăm sóc và thay máng

Máng bảo vệ hàm là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn nếu không được vệ sinh. Sau mỗi lần dùng, rửa dưới nước lạnh và chải nhẹ bằng bàn chải mềm với xà phòng dịu hoặc nước rửa chuyên dụng. Không dùng nước nóng vì nhựa sẽ biến dạng và máng mất độ khít. Để khô hoàn toàn trước khi cất.

Cất trong hộp có lỗ thông khí, không bọc trong khăn hay để trong túi thể thao ẩm. Không để trong xe ô tô dưới nắng, nhiệt độ trong xe đủ làm cong máng chỉ sau một buổi chiều.

Kiểm tra máng định kỳ. Dấu hiệu cần thay gồm rách, thủng, mỏng đi rõ ở vùng răng cửa, có mùi không hết sau khi rửa, hoặc máng lỏng không còn ôm khít. Với trẻ đang thay răng và người đang chỉnh nha, máng cần được kiểm tra mỗi lần tái khám vì cung răng thay đổi liên tục.

Mang máng theo mỗi buổi tập chứ không chỉ khi thi đấu. Phần lớn chấn thương răng trong thể thao xảy ra lúc tập luyện đơn giản vì đó là lúc người ta thấy không cần thiết phải đeo.

Nha khoa Hiếu Minh ở Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội, phục vụ người tập luyện tại các sân ở Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân và Khương Đình. Giờ làm việc 8:30 đến 19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7, hotline 0354 655 688. Với chấn thương răng cấp, hãy gọi trước để phòng khám sắp xếp tiếp nhận ngay.