Vệ sinh nướu cho trẻ chưa mọc răng: làm từ khi nào và làm thế nào

Vì sao miệng chưa có răng vẫn cần làm sạch

Nhiều cha mẹ nghĩ chưa có răng thì chưa có gì để sâu, nên chưa cần vệ sinh. Suy nghĩ này bỏ qua một thực tế: khoang miệng bé đã có vi khuẩn ngay từ những ngày đầu, và sữa mẹ hay sữa công thức đều để lại cặn đường trên nướu và lưỡi.

Cặn sữa đọng lại tạo môi trường cho nấm và vi khuẩn phát triển. Biểu hiện thường gặp nhất là tưa lưỡi, những mảng trắng bám trên lưỡi và mặt trong má, khó lau sạch, làm bé khó chịu và bú kém. Ngoài ra, nướu không được làm sạch dễ viêm nhẹ, khiến giai đoạn mọc răng về sau đau hơn.

Có một lý do khác quan trọng không kém: tạo thói quen. Bé được lau miệng đều đặn từ nhỏ sẽ quen với cảm giác có vật lạ trong miệng. Đến khi mọc răng và chuyển sang bàn chải, việc đánh răng trở nên tự nhiên thay vì là một cuộc vật lộn mỗi tối. Trẻ chưa từng được lau miệng trong năm đầu thường phản ứng mạnh khi cha mẹ bắt đầu chải răng lúc 18 tháng.

Cuối cùng, thói quen lau nướu giúp cha mẹ nhìn vào miệng con mỗi ngày, nhờ đó phát hiện sớm những bất thường như tưa lưỡi dày, nướu sưng đỏ bất thường, hay dính thắng lưỡi ảnh hưởng bú.

Cách lau nướu cho bé đúng kỹ thuật

Cách làm đơn giản nhưng cần đúng thứ tự để bé không bị nôn trớ hoặc sợ.

Chuẩn bị gạc y tế tiệt trùng hoặc khăn xô mềm sạch, và nước đun sôi để nguội. Rửa tay kỹ bằng xà phòng, cắt ngắn móng tay. Không dùng nước muối sinh lý pha đậm, không dùng mật ong, không dùng nước cốt chanh hay bất kỳ mẹo dân gian nào cho trẻ dưới một tuổi. Mật ong đặc biệt nguy hiểm với trẻ dưới 12 tháng vì nguy cơ ngộ độc botulinum.

Bế bé ở tư thế đầu hơi ngửa, tựa vào khuỷu tay hoặc đặt nằm trên đùi, mặt hướng lên. Quấn gạc quanh ngón trỏ, nhúng nước rồi vắt bớt cho gạc chỉ ẩm chứ không ướt sũng. Đưa ngón tay vào miệng bé, lau nhẹ theo thứ tự: nướu hàm trên trước, nướu hàm dưới, mặt trong má hai bên, cuối cùng là lưỡi. Lau lưỡi từ trong ra ngoài, không đưa ngón tay vào quá sâu để tránh gây nôn.

Toàn bộ mất khoảng một đến hai phút. Làm hai lần mỗi ngày: sau cữ bú buổi sáng và trước khi bé ngủ tối. Không lau ngay sau khi bé vừa bú no vì dễ trớ, nên chờ khoảng 20 đến 30 phút.

Độ tuổi	Dụng cụ	Tần suất	Kem đánh răng
0–6 tháng	Gạc hoặc khăn xô ẩm	2 lần mỗi ngày	Không dùng
6 tháng, bắt đầu mọc răng	Gạc hoặc bàn chải silicon xỏ ngón	2 lần mỗi ngày	Không dùng, chỉ nước
12–24 tháng	Bàn chải lông mềm đầu nhỏ	2 lần mỗi ngày	Lượng bằng hạt gạo, theo chỉ định bác sĩ
Trên 3 tuổi	Bàn chải trẻ em	2 lần mỗi ngày	Lượng bằng hạt đậu

Những sai lầm cha mẹ hay mắc

Sai lầm phổ biến nhất là chà mạnh để cố cạo sạch mảng trắng trên lưỡi. Nướu và niêm mạc lưỡi của trẻ sơ sinh rất mỏng, chà mạnh gây trầy xước, chảy máu và làm bé sợ, dẫn tới việc mỗi lần lau miệng là một lần khóc. Nếu mảng trắng dày, bám chắc và lau nhẹ không hết, đó có thể là nấm miệng cần được bác sĩ khám và kê thuốc, không phải vấn đề của lực chà.

Sai lầm thứ hai là để bé ngậm bình sữa khi ngủ. Sữa đọng lại trong miệng suốt đêm là nguyên nhân trực tiếp của sâu răng sớm ở trẻ, dạng sâu lan nhanh ở mặt ngoài các răng cửa hàm trên ngay khi răng vừa mọc. Nếu bé cần ngậm gì đó để ngủ, hãy dùng ti giả sạch thay vì bình sữa.

Sai lầm thứ ba là dùng chung thìa, đũa hoặc nếm thức ăn của bé rồi đút lại. Vi khuẩn gây sâu răng từ miệng người lớn truyền sang bé qua đường này. Người lớn trong nhà đang có sâu răng chưa điều trị thì nguy cơ càng cao, nên cả gia đình nên trám răng và điều trị dứt điểm các ổ sâu.

Sai lầm thứ tư là bỏ hẳn việc vệ sinh khi bé mọc răng và quấy khóc. Đây chính là lúc cần làm sạch cẩn thận hơn, chỉ là nên nhẹ tay hơn.

Khi nào bắt đầu dùng bàn chải và kem đánh răng

Chuyển từ gạc sang bàn chải khi bé đã có vài chiếc răng, thường vào khoảng 10 đến 12 tháng. Chọn bàn chải đầu nhỏ, lông rất mềm, cán to dễ cầm. Bàn chải silicon xỏ ngón là bước trung gian tốt, nhưng không thay được bàn chải lông khi răng hàm đã mọc vì lông bàn chải mới lách được vào rãnh mặt nhai.

Về kem đánh răng có fluor, đây là điểm cha mẹ hay hoang mang. Nguyên tắc thực tế: trẻ dưới 2 tuổi chỉ nên dùng lượng bằng hạt gạo và cần có chỉ định của bác sĩ dựa trên nguy cơ sâu răng của từng bé. Trẻ trên 3 tuổi, khi đã biết nhổ, dùng lượng bằng hạt đậu. Nuốt nhiều kem có fluor kéo dài có thể gây nhiễm fluor men răng, để lại đốm trắng đục trên răng vĩnh viễn về sau.

Thời điểm nên đưa bé đến khám lần đầu là khi bé được 12 tháng, hoặc trong vòng 6 tháng kể từ khi mọc chiếc răng đầu tiên, tuỳ mốc nào đến trước. Buổi khám đầu chủ yếu để bác sĩ đánh giá nguy cơ, hướng dẫn cha mẹ và cho bé làm quen với môi trường phòng khám.

Hình dưới là một buổi khám định kỳ có mẹ đi cùng bé tại phòng khám.

Chuẩn bị cho lần khám răng đầu tiên của bé

Buổi khám đầu tiên nên diễn ra khi bé chưa có vấn đề gì, không phải khi bé đã đau. Trẻ đến nha khoa lần đầu trong tình trạng đau răng sẽ gắn cảm giác đau với phòng khám, và những lần sau rất khó hợp tác.

Chọn khung giờ bé tỉnh táo, thường là buổi sáng sau khi ngủ dậy và đã ăn. Tránh giờ ngủ trưa. Trước khi đi, đừng nói những câu như không đau đâu hay không tiêm gì đâu, vì bé chưa nghĩ đến những chuyện đó, nhắc tới lại gieo nỗi sợ. Chỉ cần nói bác sĩ sẽ đếm răng cho con.

Tại phòng khám, bác sĩ kiểm tra tình trạng nướu, số răng đã mọc, thứ tự mọc có bất thường không, thắng lưỡi và thắng môi có ảnh hưởng bú hoặc phát âm không. Với bé đã có răng và thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định bôi fluor dự phòng, chi phí 500.000đ. Camera nội soi trong miệng cho phép mẹ nhìn thấy trực tiếp răng của con trên màn hình, hiểu rõ vấn đề thay vì chỉ nghe mô tả.

Bé đã quen với phòng khám từ sớm thường hợp tác tốt hơn nhiều ở các lần điều trị về sau, và ra về trong tâm trạng thoải mái như hình trên.

Đưa bé đi khám ở đâu tại Hoàng Mai

Dịch vụ nha khoa trẻ em tại Nha khoa Hiếu Minh do bác sĩ Lê Ngọc Ánh phụ trách, tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội, chuyên về điều trị tuỷ, trám răng thẩm mỹ và nha khoa trẻ em. Bác sĩ Nguyễn Khánh Huyền, chuyên khoa Răng Hàm Mặt, cũng tham gia thăm khám và điều trị nha chu. Toàn bộ đội ngũ phụ tá được đào tạo chuyên ngành Răng Hàm Mặt tại Đại học Y Hà Nội.

Phòng khám phục vụ các gia đình ở Đại Kim, Kim Văn Kim Lũ, Định Công, Linh Đàm, Thanh Xuân, Pháp Vân, Giáp Bát và các khu vực lân cận trong quận Hoàng Mai, Hà Nội. Thăm khám và tư vấn miễn phí, kể cả buổi khám định hướng cho bé lần đầu.

Địa chỉ: Tầng 1-2, LK3-10, khu nhà ở thấp tầng TT1, Khu đô thị mới Kim Văn — Kim Lũ, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Hotline 0354 655 688. Giờ mở cửa 8:30–19:30 từ Thứ 2 đến Thứ 7, 8:30–18:00 Chủ nhật, nghỉ trưa 12:00–14:00.

Nếu bé đã có dấu hiệu bất thường như nướu sưng đỏ kéo dài, mảng trắng dày không lau được, hoặc răng vừa mọc đã có vệt trắng đục ở cổ răng, đừng chờ đến mốc 12 tháng. Hãy liên hệ đặt lịch sớm, vì tổn thương men răng ở giai đoạn sớm còn có thể tái khoáng, để muộn thì phải can thiệp.